بۇل رەتتە پرەزيدەنت ازىق-ت ۇلىك باعاسىن وسىرمەۋ ءۇشىن باستى باعىتتار بويىنشا ناقتى جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك ەكەنىنە توقتالدى.
– ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى جىل مەزگىلىنە قاراي قاتتى وزگەرەدى. كۇزدە سۋ تەگىن نارسە كوكتەمدە شارىقتاپ شىعا كەلەدى. مۇنىڭ شەشىمى بىرەۋ عانا – قويما ينفراقۇرىلىمىن جاساۋ كەرەك. بىراق بۇل باعىتتاعى جۇمىس باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. بىلتىر 83 مىڭ توننا ءونىم ساقتايتىن قويما سالۋ جوسپارلانعانمەن, ونىڭ 64 مىڭى عانا پايدالانۋعا بەرىلدى نەمەسە جوسپار 77 پايىزعا ورىندالدى. بيىل جۇمىس ءبىرشاما جاندانا ءتۇستى: 98 مىڭ توننالىق قويما سالۋ جوسپارلانىپ, سونىڭ 87 مىڭ تونناسى قازىردىڭ وزىندە ىسكە قوسىلدى. دەگەنمەن بۇل باعىتتاعى شارۋانى ءالى دە شيراتا ءتۇسۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ەلدى وركەندەتۋدىڭ باستى شارتى ەكەنىن ءتۇسىنۋ قاجەت. اگروونەركاسىپ كەشەنىن, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وڭدەۋدى دامىتۋ ۇكىمەت پەن اكىمدەر ءۇشىن باستى باسىمدىق بولۋعا ءتيىس, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا.
ەلدەگى ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى ايتارلىقتاي اسەر ەتىپ وتىرعانىن ۇلتتىق بانك توراعاسى عالىمجان ءپىرماتوۆ تا راستادى.
– 2022 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ينفلياتسيا جىلدىق ماندە 19,6 پايىزعا جەتتى. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باعاسىنىڭ 24,1 پايىزعا دەيىن ءوسۋى ينفلياتسياعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ وتىر. بازالىق ينفلياتسيا ءالى دە جوعارى دەڭگەيدە قالىپتاسىپ كەلەدى. تاۋار جەتكىزۋ جولدارىنىڭ بۇزىلۋىنا بايلانىستى تۇراقسىز ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر قىسقا جانە ۇزاقمەرزىمدى تاۋارلاردى تۇتىنۋدى ىنتالاندىرىپ, تۇراقتى ينفلياتسيالىق قىسىمعا الىپ كەلدى. 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ينفلياتسيا 20-21 پايىز شەگىندە قالىپتاسادى. ءبىزدىڭ بولجامعا سايكەس 2023 جىلعى ءبىرىنشى توقساندا جىلدىق ينفلياتسيا شارىقتاۋ شەگىنە جەتەدى, – دەدى ع.ءپىرماتوۆ ۇكىمەتتە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا.
ءماجىلىس دەپۋتاتى امانجان جامالوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر ازىق-تۇلىك ينفلياتسياسى 8,5 پايىزدى قۇراعان. ال قازىر 24 پايىزدان اسىپ وتىر جانە وسى دەڭگەيدەن تۇسە قويۋى ەكىتالاي.
– ەكونوميستەردىڭ كوبى 2023 جىلدىڭ باسىندا ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى 21 پايىزعا دەيىن تۇسەدى دەگەن بولجامدى العا تارتىپ وتىر. مەنىڭ بولجامىم بويىنشا قازىرگى دەڭگەي ساقتالادى. ال ۇلتتىق بانك 18 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى دەپ بولجام جاسادى. مەنىڭشە, بۇل مۇمكىن ەمەس, – دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
قارجى ساراپشىسى راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, اتالعان ماسەلەمەن قازاقستان عانا ەمەس, تۇتاس الەم بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. سوندىقتان ءوز ىشىمىزدە ناقتى شەشىمدەر قابىلداعانمەن, سىرتقى فاكتورلار ءبارىبىر ءوز دەگەنىن ىستەتەدى.
– قازاقستان ينفلياتسيامەن كۇرەس جۇرگىزىپ جاتىر. ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى كوتەرىپ وتىرعانى دا سوندىقتان. بازالىق مولشەرلەمە كوتەرىلگەندىكتەن, ينفلياتسيا تومەندەۋى كەرەك. بىراق بۇل جەردە ىشكى فاكتورمەن قوسا, سىرتقى جاعدايلاردى دا قاپەرگە الۋعا ءتيىسپىز. سول سەبەپتى قازىر ينفلياتسياعا قاتىستى بولجام جاساۋ قيىن. دەگەنمەن ينفلياتسيانىڭ بەتىن قايتارۋدىڭ جولى بار. شەنەۋنىكتەر ازىق-ت ۇلىك باعاسىن ىرىققا كوندىرە المايدى. اكىمشىلىك جولمەن رەتتەۋ تاعى مۇمكىن ەمەس. ءبىر جول بار, ول – يمپورتتى الماستىرۋ. سىرتتان كوپ اكەلەتىن ازىق-ت ۇلىكتى وزىمىزدە وندىرۋگە كۇش سالۋعا ءتيىسپىز. ازىق-ت ۇلىك باعاسىن سىرتقى جاعدايعا جالتاقتاماي قالىپتاستىرا الاتىنداي دەڭگەيگە جەتسەك, ءبىراز ماسەلە شەشىلەدى. ول ءۇشىن فەرمەرلەردى ىنتالاندىرۋ كەرەك. قارجىلاي ەمەس, ينفراقۇرىلىمدىق تۇرعىدان ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى. قىسقاسى, فەرمەرلەرگە كوپ ءونىم ءوندىرىپ, باعانى ۇستاپ تۇرا الاتىنداي جاعداي جاساۋ كەرەك, – دەيدى ر.رىسمامبەتوۆ.
Esperio كومپانياسىنىڭ ساراپشىسى نۇربەك ىسقاقوۆتىڭ پىكىرىنە دەن قويساق, كۇز باعا ىرىققا باعىنبايتىن مەزگىل سانالادى. سوندىقتان كەلەر جىلدان باستاپ ينفلياتسيا قالىپتى جاعدايعا ءتۇسۋى مۇمكىن.
– كۇزدە ازىق-ت ۇلىك باعاسى ەرەكشە قىمباتتايدى. جازدا ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك قۇلدىرايدى. ال كۇزدە كۇرت جەدەلدەيدى. وسى كەزەڭدە حالىقتىڭ تۇتىنۋ كولەمى دە وسەدى. سول سەبەپتى كۇزدى ەڭ ينفلياتسيالىق ۋاقىت دەسە دە بولادى. بىراق 2022 جىل بۇل تۇرعىدان العاندا ادەتتەگى ديناميكادان ءبىرشاما ەرەكشە بولىپ وتىر. سەبەبى تۇتىنۋشىلىق جاندانىپ, بولشەك ساۋدا كولەمى ءوسۋدىڭ ورنىنا كەرىسىنشە قۇلدىراپ جاتىر. كۇز مەزگىلىندە جىل سايىن باعانىڭ ەڭ جوعارى ءوسۋ قارقىنىن كورسەتەتىن تاۋارلار ءالى دە بولسا قاۋىپتى ايماقتا قالىپ وتىر. ماسەلەن, نان جانە نان ونىمدەرى, ەت جانە ەت ونىمدەرى, ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرى, بالىق جانە تەڭىز ونىمدەرى, سونداي-اق ماكارون ونىمدەرى قاۋىپتى ايماقتان شىققان جوق. بىراق اتالعان ازىق-ت ۇلىكتەر باعاسىنىڭ ديناميكاسى ەندى تومەندەۋى مۇمكىن. ويتكەنى كۇز دە اياقتالدى, – دەيدى ن.ىسقاقوۆ.
ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى قاشان تومەندەيدى دەپ قاراپ وتىرعانشا, ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ قاجەت. ەكونوميست ارمان بايعانوۆ ءدال وسىنداي پىكىردى العا تارتتى.
– ەڭ الدىمەن اگرارلىق سالاعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەك. سەبەبى ەل تۇرعىندارىنىڭ كوبى تاپقان تابىسىنىڭ بارلىعىن ازىق-ت ۇلىككە جۇمسايدى. جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىن تومەندەتۋ قاجەت. دەمەك اگرارلىق سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. قازاقستاندا قىمباتتاماعان دۇنيە جوق. اسىرەسە ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى شارىقتاپ كەتتى. مۇنىڭ سىرى مىنادا. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ باعاسى شامامەن 50 پايىزعا ءوستى. تيىسىنشە, بۇل جاعداي اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە دە ءوز اسەرىن تيگىزەدى. جەدەل شارالار قابىلداماساق, ينفلياتسيا بوي بەرمەي كەتۋى مۇمكىن. مەنىڭشە, شاعىن جانە ورتا كورپوراتسيالاردىڭ دەن قويۋى ماڭىزدى. قارجىنى بەيبەرەكەت ۇلەستىرە بەرمەگەن ءجون. زاماناۋي اگرارلىق تەحنولوگيالاردى قولداناتىن نەمەسە اسىل تۇقىمدى مال وسىرەتىن قايتىمى جوعارى باعىتتاردى قولداۋدىڭ ماڭىزى زور. دامىعان ەلدەردىڭ ءوزى شاعىن جانە ورتا شارۋاشىلىقتاردى ەكونوميكانىڭ درايۆەرى رەتىندە قاراستىرادى. ءبىز دە وسى تاجىريبەگە كوشۋگە ءتيىسپىز. ويتكەنى ءدال وسى باعىت ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسىن شەشىپ, ينفلياتسيانى تومەندەتۋگە ىقپال ەتە الادى, – دەيدى ەكونوميست.
قازىرگى كەزدە ۇكىمەت ينفلياتسيانى باقىلاۋ جانە تومەندەتۋ بويىنشا شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. ونىڭ اياسىندا جەدەل جانە ورتامەرزىمدى ءىس-شارالار كوزدەلگەن. ولار ىشكى نارىقتاعى وتاندىق تاۋارلاردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا, تاۋارلاردى ساقتاۋ جانە تاسىمالداۋ تەتىكتەرىن دامىتۋعا, بولشەك ساۋدانى قولداۋعا باعىتتالعان. ماۋسىمارالىق كەزەڭدە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ينفلياتسيالىق پروتسەستەرىن تەجەۋ ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى نارىقتىق تەتىكتەر, سونىڭ ىشىندە فورۆاردتىق قارجىلاندىرۋ كەڭىنەن پايدالاناتىن بولادى.
