بالىقشى قاجىعالي
جازۋشى قاجىعالي مۇقانبەتقالي ۇلى ءبىر سۇحباتىندا جازۋشى بولماسام, اڭشى نەمەسە ورمان, توعايدى قورعايتىن قورىقشى بولار ما ەدىم دەيدى. قىزىق. جاپان تۇزدە, قيا-جوتا, تاۋلاردا جالعىز ءوزى وتىرىپ, اڭ كۇزەتكەننىڭ نەسى جاقسى دەيسىڭ. ايتسە دە تاعدىردىڭ اڭكوس تۇلعانى قورىقشى قىلماي, قولىنا قالام ۇستاتقانى قانشالىقتى دۇرىس بولعانىن قازاق ادەبيەتى ءسوزسىز راستاي الادى. ەندى ءبىر جاعىنان, ارينە, شىعارماشىل جاننىڭ تابيعاتتىڭ قىرىق الۋان تۇسىنە, تىنىشتىعىنا, ۇيلەسىمىنە ىنتىق بولۋى زاڭدى. ءوزى دە: «تابيعاتتى جاقسى كورەمىن. قولىم قالت ەتسە, سەرۋەندەۋگە, بالىق اۋلاۋعا شىعىپ كەتەمىن. اينالاڭ تىم-تىرىس, ويىڭ تۇنىق. وزىڭمەن-ءوزىڭ وتىرىپ, قارماقتىڭ سۋعا تۇسكەنىن, وعان بالىق ىلىنگەنىن باقىلاۋ – ءبىر عانيبەت. جانىڭ راقاتتانادى», دەپ تولعانادى. قالامگەردى قارماققا قۇمارتقان, بالكي, سوناۋ قىزىلبۇلاقتى جاناپ اققان جەم, ساعىزدىڭ گۇرىلى بولار.
«جيىرما جىلداي «جوعالعان» جازۋشى» بالىقشىلىقتى سەنبى-جەكسەنبىدە ءبىر شىعاتىن ەرمەك قىلىپ قانا قويعان جوق. بۇل سالاعا كاسىبي تۇرعىدان كەلدى, كوپ ىزدەندى, ىندەتە زەرتتەدى, قىزىعۋشىلىعىن جازۋىمەن ۇشتاستىرا ءبىلدى. ءسويتىپ, 2008 جىلى «الابۇعا, اققايران...» (ەلىمىزدىڭ وزەن-كولدەرىندەگى بالىقتار جونىندە نە بىلەسىز؟) دەگەن كىتاپ جازدى. سول كىتاپتىڭ العىسوزىندە اۆتور وسى تاقىرىپقا قالاي كەلگەنىن باياندايدى.
«جاقىندا رەسپۋبليكالىق ءباسپاسوز بەتتەرىندە قازاقستانداعى «اققايراننىڭ» ۋىلدىرىعىن دۇنيەجۇزىلىك رىنوكقا شىعارۋدى شەكتەۋ تۋرالى حابار جارىق كوردى... شىنىمدى ايتسام, قاتتى تاڭعالدىم. ءبىز قاشاننان بەرى «اققايراننىڭ» ۋىلدىرىعىن شەتەلدەرگە شىعارىپ كەلىپ ەدىك؟ نەعىپ ولار «اققايراننىڭ» ۋىلدىرىعىنا زار بولىپ قالعان؟! سويتسەم... ورىس تىلىندەگى گازەتتەردە بۇل «بەلۋگانىڭ» ۋىلدىرىعى تۋرالى اڭگىمە ەكەنى ناقتى ايتىلعان ەكەن. سوندا, ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزداعى وزەن-كولدەردە تىرشىلىك ەتەتىن بالىقتاردىڭ اتاۋلارىن بالالار تۇگىلى ەرەسەكتەر دە ناشار بىلەتىن بولعانى-اۋ دەگەن وي ەرىكسىز ورالدى».
سونىمەن, ساۋساقپەن سانارلىق بەس-التى «قىزىل بالىقتىڭ» اتاۋىن بىلمەيتىن قوعامعا نالىعان قالامگەر: «قوي, ەڭ بولماسا, كەيىنگى ۇرپاق زەردەسىنە توقي ءجۇرسىن» دەپ, بىلگەنىمىزشە, قازاقستاننىڭ وزەن-كولدەرىندەگى بالىقتار تۋرالى وقىرماندارعا ماعلۇمات بەرۋدى ءجون كوردىك. ءبىزدىڭ كەمشىلىگىمىز بەن قاتەمىزدى بىزدەن گورى جاقسىراق بىلەتىندەر تۇزەتەر دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەپ بالىقتاردىڭ الەمىنە شومىپ وتىرىپ, عىلىمي تاقىرىپقا دەندەيدى.
بۇدان بولەك ول شاحمات, بيليارد, كارتادان پرەفەرانس وينايتىن. بارىندە دە جانىن سالىپ, بەرىلىپ وينايتىن. شاحمات ويناپ وتىرعاندا, فيگۋرالاردىڭ بىرىنە قولىڭ ءتيىپ كەتسە, «بولدى, قولىڭ ءتيدى, ەندى سونى جۇرەسىڭ» دەپ بالە قىلادى دەسەدى. ات جارىسقا دا ەسى كەتەتىن. بايگە اتتارىن ىلعي قاداعالاپ جۇرەدى ەكەن. دومبىرانى دا ءاپ-ادەمى تارتاتىن. سەزىمتال, اسەرشىل جاننىڭ دومبىرادان الىس بولۋى دا مۇمكىن ەمەس قوي.
گالستۋك تاققان ديداحمەت
ديداحمەت ءاشىمحان ۇلى ەپيستوليارلىق جانرعا اسا مۇقيات قاراعان. ءتىپتى بالا كەزدەن جازىسقان حاتتارىن جيناپ وتىرعان. ورالحان بوكەيمەن, قاليحان ىسقاقپەن, جايىق بەكتۇروۆپەن, جۋانحان توقسانباەۆپەن, قايىم مۇحامەدحانوۆپەن, تۇرسىن جۇرتبايمەن, تالاپتان احمەتجانمەن, باسقا دا زامانداس قالامگەرلەرمەن الماسقان حاتتارىن ىلعي كوشىرىپ جازىپ, ساقتاعان.
جازۋشىنىڭ ەندىگى ءبىر ەرمەگى – گالستۋك. ول 1972-1974 جىلداردان بەرى گالستۋك جيناعان. قالامگەردىڭ ۇلى داۋلەت ءاشىمحاننىڭ ايتۋىنشا, قازىر ۇيىندە 100-گە تارتا گالستۋك ساقتالىپ تۇر. بۇدان بولەك, جالپى اۆتوردىڭ جازۋىندا دا ءجيى كەزدەسەتىن ەلەۋسىز دەتالدىڭ ءبىرى – گالستۋك. اسىرەسە وبرازدى سۋرەتتەگەندە وسى گالستۋك ارقىلى كەيىپكەردىڭ بولمىسىن, مىنەزىن بەينەلەيدى.
«شاپ, جانۋار!»
تاكەن الىمقۇلوۆ: «ەگەر مەن قولىمنان كەلسە, كۇي شىعارار ەدىم. سەبەبى ونەر اتاۋلىنىڭ ىشىندە ماڭگى جاسايتىن كۇي عانا», دەيدى. ال كۇيدىڭ قۇدىرەتىن كوركەمسوزبەن شەبەر بەدەرلەگەن جازۋشىنىڭ ءوزى دومبىرانى ءتاۋىر تارتقان با, الدە جاي تىڭقىلداتىپ وتىرعان با – بەلگىسىز. سول تاكەننىڭ دومبىراسى قازىر ىقىلاس اتىنداعى رەسپۋبليكالىق حالىق مۋزىكالىق اسپاپتار مۇراجايىندا ساقتاۋلى تۇر.
جازۋشى قۇلتولەۋ مۇقاش ءبىرشاما جىلدان بەرى كلاسسيك تۇلعالاردىڭ اۋەستىگىن زەرتتەپ, گازەت-جۋرنالداردا جازىپ جۇرگەنىن بىلەمىز. اۆتور ءومىر بويى تۇلپارلار تاعدىرىنا قىزىققان تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ اۋەستىگى كوپ بولعان دەيدى. ماسەلەن, جيىرما جەتى جىل عۇمىرى ماسكەۋدە وتكەن جازۋشى ءار سەنبى سايىن يپپودرومعا بارۋدان جاڭىلماپتى.
«تاكەنمەن جيىرما ەكى جىلعا جۋىق وتاسقان مەن جىلقى دەسە, جانىن ۇزەتىن جولداسىمنىڭ جانىندا ءجۇرىپ, ءوزىمنىڭ دە اتقۇمار بولىپ كەتكەنىمدى بايقاماپپىن», دەيدى جەڭگەي. – جۇما كۇندەرى قالىڭ كەزەككە تۇرىپ, ات جارىس باعدارلامالارىن اكەلۋ مەنىڭ مىندەتىمە كىرىپ كەتكەن ەدى. سول ءبىر جىلدارى تاكەننىڭ ماسكەۋدەگى ادەبيەت ينستيتۋتىندا وقيتىن قاليحان ىسقاق, اكىم تارازي, بەك توعىسباي سەكىلدى ىنىلەرىن دە قويار دا قويماي يپپودرومعا ەرتىپ اپارىپ جۇرەتىنى ەسىمدە», دەيدى قۇلتولەۋ مۇقاش «تاكەننىڭ تارلانبوزى» اتتى ماقالاسىندا.
ودان بولەك جازۋشىنىڭ ماسكەۋلىك «سپارتاكتىڭ» جانكۇيەرى ەكەنى, اقشاعا شاحمات وينايتىنى, پرەفەرانستان دا تارتىنبايتىنى ەل اراسىندا اڭىز بولىپ ايتىلادى.
تاكەن الىمقۇلوۆ قاقاعان ايازدا جەلەڭ جۇرگەن دەسەدى. ۇيدەن جالاڭباس شىعاتىن بولىپتى. مۇنىڭ سىرىن ول قان قىسىمىن تومەندەتۋگە كومەگى تيەتىندىكتەن دەيدى ەكەن.
