كەڭەستە دەلدالدىق سحەمالاردى تەرگەۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالار جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرىنە باسا نازار اۋدارىلدى. وسىعان دەيىن ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرالاردى تالداۋ قورىتىندىسى بويىنشا ساۋدا كوميتەتى تاۋىق جۇمىرتقالارىن دەلدالدار ارقىلى وتكىزۋ فاكتىلەرىن انىقتادى. اتاپ ايتقاندا, قاراعاندى وبلىسىندا «اگروفيرما كۋرما» جشس ءبىرىنشى ساناتتاعى جۇمىرتقالاردى قاراعاندى, جامبىل, ۇلىتاۋ وبلىستارىنىڭ كاسىپورىندارىنا وتكىزگەن, ال ولار ءونىمدى 21%-دان 45%-عا دەيىنگى ساۋدا ۇستەمەسىمەن قايتا ساتقان. ساۋدا ۇستەمەسى 45% بولاتىن جۇمىرتقانى ساتىپ الۋشىلار قاتارىندا قاراعاندى نان كومبيناتى دا بار. بارلىق ماتەريال ءتيىستى شارالار قابىلداۋ ءۇشىن وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىنە بەرىلدى.
جەلتوقسان ايىنىڭ باسىنان بەرى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى جۇمىرتقا وندىرۋشىلەرگە باسەكەلەستىككە قارسى كەلىسىلگەن ءىس-قيمىل بەلگىلەرى بويىنشا 14 حابارلاما جىبەردى. قازىرگى تاڭدا پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ, استانا قالاسىنىڭ قۇس فابريكالارى باعانى 7-10%-عا تومەندەتۋ تۋرالى 7 حابارلامانى ورىندادى.
مونوپوليالىق جوعارى باعالار مەن باعا كەلىسىمىن بەلگىلەۋ بەلگىلەرى بويىنشا قوستاناي, الماتى, جامبىل, تۇركىستان وبلىستارىندا, شىمكەنت قالاسىندا قۇس فابريكالارىنا قاتىستى 7 تەرگەۋ باستالدى.
كەڭەستە ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى جاساعان باعالاردى تەجەۋ جونىندەگى جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى بولىگىندە اكىمدىكتەر رەيتينگىنىڭ ارالىق قورىتىندىلارى ايتىلدى. اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسى بىرنەشە كورسەتكىش بويىنشا باعالانادى, ونىڭ ىشىندە, ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ اپتالىق جانە جالپى جىلدىق ءوسۋى, «اينالىم سحەماسى» بويىنشا نىسانالى ينديكاتورعا قول جەتكىزۋ, جارمەڭكەلەر وتكىزۋ, قانت زاۋىتتارىن قارجىلاندىرۋ, ساۋدا ۇستەمەسىنىڭ اسىپ كەتۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋ بويىنشا جۇمىس. بۇل رەيتينگتە اقمولا جانە ۇلىتاۋ وڭىرلەرى سوڭعى ورىنداردا تۇر.
نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى ءاربىر كەڭەستە وتاندىق قانت زاۋىتتارىنا اينالىمدىق قارجىلاندىرۋدى ءبولۋ پروتسەسىنە جانە الداعى ماۋسىمارالىق كەزەڭدە كوكونىس باعاسىن تۇراقتاندىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ءامات-قا باعا يندەكسىنىڭ نەگىزگى ءوسۋى رەسەي فەدەراتسياسىنا قاتىستى سانكتسيالار ەنگىزۋ, 2022 جىلعى ناۋرىزدا رەسەيدەن قانت پەن استىق ەكسپورتىنا تىيىم سالۋ كەزەڭىندە بولدى. قوسىمشا فاكتورلار ءرۋبلدىڭ جوعارى باعامى جانە ماۋسىمارالىق كەزەڭ بولدى, بۇل كوكونىس باعاسىنىڭ وسۋىنە اكەلدى. قازىرگى ۋاقىتتا اتىراۋ, جامبىل, پاۆلودار, بقو, قاراعاندى, سقو, اقمولا وبلىستارى جالپى سوماسى 7,664 ملرد تەڭگەگە قانت زاۋىتتارىمەن قارىز شارتتارىنا قول قويدى. جەتىسۋ, شقو, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, قىزىلوردا وبلىستارى, الماتى قول قويۋ ساتىسىندا.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى جەڭىس وسەرباي كارتوپتى مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ, تۇراقتاندىرۋ قورلارى جۇمىسىنىڭ جاڭا تاسىلدەرىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋ تەتىگىن ءتۇسىندىردى. ەسەپتەۋلەرگە سايكەس, ەلدىڭ كارتوپقا دەگەن جالپى جىلدىق قاجەتتىلىگى 1,183 ملن توننانى قۇرايدى. بۇل تامىر داقىلىنىڭ باعاسى نەگىزىنەن ءساۋىر-ماۋسىم ايلارىندا, ەسكى داقىل اياقتالىپ, جاڭاسى ءالى بولماعان كەزدە وسەدى. مىسالى, وسى كەزەڭدە ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىگىن جابۋ ءۇشىن شامامەن 244 مىڭ توننا كارتوپ كەرەك. اكىمدىكتەردىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, وڭىرلەردە وسى كەزەڭگە شامامەن 100 مىڭ توننا كارتوپ, ونىڭ ىشىندە فورۆاردتىق شارتتار شەڭبەرىندە 68,3 مىڭ تونناعا, «اينالىم سحەمالارى» بويىنشا 32 مىڭ تونناعا كەلىسىمشارت جاسالدى. قاجەتتىلىكتىڭ قالعان كولەمى ءداستۇرلى جەتكىزۋ ارنالارى, ياعني بيزنەسپەن كەلىسىمشارت جاساۋ (ساۋدا جەلىلەرى, كوتەرمە جەتكىزۋشىلەر ارقىلى) ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. 2023 جىلدىڭ مامىر-ماۋسىم ايلارىندا ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىگى تۇركىستان وبلىسىنىڭ ەرتە شىققان كارتوبىنا كەلىسىمشارت جاساۋ جانە وڭتۇستىك ەلدەردەن يمپورتتىق جەتكىزىلىمدەر جاساۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.
وسىعان ۇقساس سحەمالار ماۋسىمارالىق كەزەڭدە باعاسى ەڭ كوپ كوتەرىلەتىن جەمىس-كوكونىس ونىمدەرىنىڭ بارلىق الەۋمەتتىك تۇرلەرىنە قاتىستى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. ءار ءوڭىردىڭ يمپورتقا جانە ەرتە شىققان كوكونىسكە دەگەن ناقتى قاجەتتىلىكتەرى ناقتىلانادى.
