بىرقاتار زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى

كەشە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى پالاتا توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا ۇكىمەت پەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ 2013 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرىن تالقىلاپ, سەناتقا جولدادى. سىرتقى سۇرانىستىڭ تومەن­دەۋىنە قاراماستان, قازاقستاندىق ەكس­پورتتان تۇراقتى تابىستى قامتا­ماسىز ەتەتىن شيكىزاتقا الەمدىك باعانىڭ سالىستىرمالى جوعارى دەڭگەيى ەكونوميكانىڭ وسىمىنە ىقپال ەتەتىن سىرتقى فاكتور بولدى. 2013 جىلى قازاقستاننىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋارى – مۇنايعا ورتاشا باعا باررەلى ءۇشىن 108,9 دوللار دەڭگەيىندە بەكىدى, بۇل بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندەگى بولجامدى باعادان 2,6 دوللارعا جوعارى. حالىقتىڭ ورتاشا جان باسىنا شاققانداعى اقشالاي تابىستارى 2013 جىلى 3,0 %-عا ۇلعايدى جانە 674,9 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستا­تيس­تيكا اگەنتتىگىنىڭ الدىن الا دە­­رەك­تەرى بويىنشا, 2013 جىلى جۇ­­مىس­­سىزدىق دەڭگەيى 5,2 %-عا ءتو­مەن­­دەدى (2012 جىلى – 5,3%), جۇ­­مىس­­پەن قامتىلعاندار سانى 8 526,7 مىڭ ادامنان 8 590,7 مىڭ ادامعا ۇلعايدى.   جۇمىسپەن قامتىلعان حا­لىق­تىڭ قۇرامىندا ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ ۇلەسى 31,9%-دان 30,9%-عا تومەندەدى. ماجىلىستە وتكەن جالپى وتىرىس­تا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشى­سى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپ­تاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حال­قىنا جولداۋىن, سونداي-اق, مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2014 جىلعى 14 اقپانداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن ينۆەستورلار ءۇشىن نەگىزى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەر بولاتىن جاڭا ىنتالاندىرۋ پاكەتىن ەنگىزۋ, ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەردى مۇلتىكسىز ورىنداۋدى جانە ينۆەستيتسيالىق سالاداعى زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعىن قام­تا­ماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. قۇجات بويىنشا قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى تاتيا­نا ياكوۆلەۆا بايانداما جاسا­دى. ونىڭ قورىتىندىسىندا ءماجى­لىستىڭ بارلىق كوميتەتى جوباعا وڭ قورىتىندىلارىن بەرگەنى اتاپ كورسەتىلدى. وتىرىستا «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اكتىلەرىنە ەكسترەميزمگە جانە تەر­روريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسە­لە­لەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تو­لىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جو­باسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇل­دادى. ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى قاتىناستاردى رەتتەيتىن زاڭنامانى جەتىلدىرۋ زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى بولىپ تابىلادى. زاڭ جوباسىندا ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ جانە جەر كودەكستەرىنە, سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرقاتار زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى. زاڭ جوباسىنىڭ كەي جاقتارىن حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. پالاتا «قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ ۇكىمەتى مەن سينگاپۋر رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ارا­سىن­داعى تابىسقا سالىناتىن سالىق­تارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن سينگاپۋر رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. حاتتاما ەكى مەملەكەتتىڭ سا­لىق قىزمەتتەرى اراسىنداعى ىنتى­ماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋدى ىنتالاندىراتىنىن ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ۇسەنگەلدى مەدەۋوۆ اتاپ ءوتتى. حات­تامانىڭ ماقساتى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن سينگاپۋر رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى قولدانىستاعى كەلىسىمگە جانە وعان 2006 جىلعى 19 قىركۇيەكتەگى حاتتاماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. ءماجىلىس «ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن ولاردىڭ پرەكۋرسورلارىن كەدەن وداعىنىڭ كەدەن اۋماعى ارقىلى وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن ولاردىڭ پرەكۋرسورلارىن اكەلۋگە, اكەتۋگە رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن قۇزىرەتتى ورگانداردىڭ بەرۋ ءتارتىبى, سونداي-اق, رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىنىڭ نىساندارى اۋماعىندا وتكىزۋدى جۇزەگە اسىراتىن زاڭدى تۇلعا ءتىر­كەلگەن تاراپ زاڭناماسىندا ايقىن­دا­لاتىنىن ءوز بايانداماسىندا دەپۋتات قايىربەك سۇلەيمەنوۆ ايتىپ ءوتتى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىق­ارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (سوت تورەلىگىنىڭ سەكتورىن ينستيتۋتسيونالدىق نىعايتۋ جوباسى) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. جوبانىڭ ماقساتى قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ قۇقىقتىق جۇيە­سىن جەتىلدىرۋ, كورسەتىلەتىن قىز­مەتتەردىڭ ساپاسىن جانە ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ جەدەلدىگىن ارتتىرۋ جانە سۋديالاردىڭ تيىمدىلىگى مەن كاسىبيلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى ءوز بايانداماسىندا دەپۋتات ەركىن شپانوۆ. جالپى وتىرىستا «قىلمىستىق ارەكەتتەن تۇسكەن تابىستاردى جى­لىستاتۋ, انىقتاۋ, الىپ قويۋ ءجا­نە تاركىلەۋ تۋرالى كونۆەنتسيا­نى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگە­رىس ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ماقۇلداندى. ءماجىلىس دەپۋ­تاتى جانات جاراسوۆتىڭ ءمالىم­دەۋىنشە, بۇل تۇزەتۋلەر بۇل كۇماندى مامىلەلەر مەن تولەم­دەرگە باقىلاۋ بەلگىلەۋ ءۇشىن قوسىمشا مۇمكىندىكتەر جاسايدى, قارجى اعىندارىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى, سىبايلاس جەمقورلىققا جانە ەكونوميكالىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى, سونداي-اق, كولەڭكەلى ەكونوميكا دەڭگەيىن قىسقارتادى. قىلمىستىق ارەكەتتەن تۇسكەن تابىستاردى جىلىستاتۋ, انىقتاۋ, الىپ قويۋ جانە تاركىلەۋ تۋرالى كونۆەنتسيا 1990 جىلعى 8 قاراشادا ستراسبۋرگتە جاسالعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسى وسى كونۆەنتسياعا 2011 جىلعى 2 مامىردا قوسىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونۆەنتسياعا قوسىلۋى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قىلمىستىق ارە­كەتتەن تۇسكەن تابىستاردى انىقتاۋ, الىپ قويۋ جانە تاركى­لەۋ سالاسىندا قاتىسۋشى مەملەكەت­تەردىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىمەن ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءماجىلىس «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى وبەكتىلەرىنىڭ جۇمىسىن باقى­لاۋ­دى جانە قاداعالاۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ىزباق ءومىر­زاقوۆ زاڭ جوباسى مەملەكەت باس­شىسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جي­نالىستىڭ قورىتىندىلارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەن­گەنىن جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى وبەكتىلەرىنىڭ جۇمىسىن مەم­لە­كەتتىك باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدى جەتىلدىرۋگە, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى وبەكتىلەرىنىڭ ەنەرگەتيكالىق جابدىعىنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيىن جاقسارتۋعا, ەنەرگيا ءوندى­رەتىن جانە ەنەرگيا بەرەتىن ۇيىم­داردىڭ كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى جۇمىسى, ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگياسىن تۇتىنۋشىلاردىڭ كەڭ توبى­نىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن جاۋاپتىلىعىن ارتتىرۋعا, ەنەرگەتيكا كاسىپورىندارى كورسەتەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن حابارلادى. جالپى العاندا, زاڭ جوباسى بوي­ىنشا جۇمىس توبىنىڭ 18 وتىرىسى وتكىزىلىپتى. سا­لىس­تىرما كەستەدە 110 پوزيتسيا بار. ۇسىنىستاردىڭ بارلىعى قابىل­داندى, قابىلدانباعان ۇسىنىستار قالعان جوق. انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».