«ايبوز» ۇلتتىق ادەبي سىيلىعى جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ كەشى «سازگەن سازى» ءانسامبىلىنىڭ كۇمبىرلەگەن كۇيىمەن اشىلىپ, بايقاۋدىڭ اقتىق كەزەڭىنە جەتكەن جەتى اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن قۇرالعان كومپوزيتسيالىق قويىلىممەن باستالدى. سالتاناتتى كەشتى اشۋ ءۇشىن ساحناعا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ شاقىرىلىپ, مينيستر مىرزا تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان ۇلتتىق سىيلىقتىڭ ءمان-مازمۇنىنا از-كەم توقتالىپ ءوتتى: «جالپى, قاي ەلدىڭ بولسا دا ادەبيەتى قارجىلىق تۇرعىدان قولداۋدى قاجەت ەتەتىنى جاسىرىن ەمەس. الاش كەزەڭىندە ۇزدىك رومانعا جاريالانعان بايگەنىڭ ارقاسىندا ءتول مۇرالارىمىز «قامار سۇلۋ», «قالىڭ مال» سەكىلدى ىرگەلى كلاسسيكالىق شىعارمالارمەن تولىقتى. بۇل وركەنيەتكە, رۋحانياتقا جاسالعان قىزمەتتىڭ وشپەستىگىن دالەلدەسە كەرەك. ءبىزدىڭ دە وسى «ايبوز» سىيلىعىن جاريالاعانداعى باستى ماقساتىمىز – قازاق ادەبيەتىنە سۇيەكتى دە, سۇبەلى شىعارمالاردىڭ كوپتەپ قوسىلۋىنا ىقپال ەتۋ ەدى. ءبىز كوبىنە, «ادەبيەتىمىز ءوز بەتىنشە دامۋى قاجەت» دەگەن پىكىردى ءجيى ەستىپ جاتامىز. ارينە, نارىق رەتتەيتىن تۇستار بولۋى كەرەك. دەگەنمەن تاريحتاعى تۇڭعىش زاماناۋي رومان ميگەل دە سەرۆانتەستىڭ «دون كيحوتى» دا ارنايى سۇرانىسپەن جازىلىپ, ءالى كۇنگە دەيىن سورەمىزدەن دە, سومكەمىزدەن تۇسپەي كەلە جاتقانىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. «ۇلتتىڭ ادەبيەتى كەنجەلەپ قالسا, بولاشاعى دا ب ۇلىڭعىر بولادى», دەگەن ءسوز بار. مينيسترلىك سوڭعى ءۇش جىلدىڭ وزىندە 600-دەن اسا كىتاپتى 2 ميلليوننان استام تارالىممەن ەل كىتاپحانالارىنا جەتكىزدى», دەدى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بيىلدان باستاپ, «جاڭا قازاق ادەبيەتى» سەرياسىمەن وتاندىق اۆتورلاردىڭ بۇرىن-سوڭدى جارىق كورمەگەن جاڭا كىتاپتارىن شىعارا باستاعان. سونىمەن قاتار كەلەسى جىلدان باستاپ مينيسترلىك قازاقستاندىق جاس جازۋشىلار مەن اقىندار ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ ارنايى ادەبي سىيلىعىن دا تاعايىنداپ وتىر. سىيلىق 18-29 جاس ارالىعىنداعى جاس قالامگەر ءۇشىن ادەبيەتتىڭ جەتەكشى جانرلارىندا بۇرىن جاريالانباعان شىعارمالارى ءۇشىن تابىستالادى.
وتاندىق كىتاپ شىعارۋ ءىسى مەن ادەبيەتتى قولداۋ باعىتىندا قولعا الىنعان جوبانى مينيستر قاراپايىم عانا تانىستىرعانىمەن, بايقاۋدىڭ جالپى جۇلدە قورى 35 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىنىن, ءار جەڭىمپازعا – 5 ميلليون تەڭگە جۇلدە تاعايىندالاتىنىن ەستىگەن قالامگەرلەر قاۋىمى تاراپىنان سۇرانىس وتە جوعارى بولدى. قاتىسۋشىلاردىڭ جاسىنا, جازۋ تىلىنە, شىعارما جانرىنا ەش تالاپ قويىلماعان بايقاۋعا ءۇش جارىم ايدىڭ ىشىندە 400-دەن استام جاڭا شىعارما كەلىپ تۇسكەن. «ۇزدىك پوەزيا», «ۇزدىك پروزا», «ۇزدىك دراما», «ۇزدىك كوركەم اۋدارما», «ۇزدىك بالالار ادەبيەتى», «ۇزدىك كوميكس», «كىتاپتىڭ ۇزدىك ديزاينى» اتتى اتالىم بويىنشا ەسىمى انىقتالعان جەڭىمپازداردى ماراپاتتاۋ «ۇزدىك پوەزيا» اتالىمىنان باستالدى. ساحناعا ءبىرىنشى بولىپ بايقاۋدىڭ اقتىق سىنىنا دەيىن وتكەن جەتى اقىننىڭ ىشىنەن توپ جارىپ, جەڭىمپاز اتانعان, تىرناقالدى جىرلارىمەن ادەبي ورتانىڭ نازارىن اۋدارىپ جۇرگەن جاس اقىن, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى باتىرحان سارسەنحان شاقىرىلىپ, وعان جۇلدەنى داۋرەن اسكەربەك ۇلى تابىستادى. تالانتتى اقىننىڭ بايقاۋعا ۇسىنىلعان «جۇمباق ارال» پوەماسى تۋرالى بەلگىلى جازۋشى, قازىلار القاسىنىڭ مۇشەسى ديدار امانتاي: ء«تىلى قۇنارلى. مەتافورا ەركىن. فورماسى جاڭا. كۇردەلى نارسەنى قاراپايىم جەتكىزە بىلگەن. جان ەسەيگەن سايىن رۋحقا جاقىنداي تۇسەدى. ءتۇپتىڭ تۇبىندە جان رۋحقا اينالادى, ياعني رۋح پەن جان ءمانىن اشقان. تىڭ تاقىرىپ: قايشىلىق پەن قاتىناس ماسەلەسى. اۆتور بالالىق سەزىمدى كاتەگوريا تۇرعىسىنان قاراستىرادى. جان تازالىعى – رۋح بيىگىندە. اتالعان بار قاسيەت پوەمانى ىلگەرى وزدىرادى. اركىم ءوزى كورگەنىن وقيدى», دەپ تولىمدى پىكىر ءبىلدىردى.
«ۇزدىك پروزا» اتالىمىندا شورت-ليستكە ەنگەن تۇرىسبەك ساۋكەتاەۆ, تۇڭعىشباي تورەگەلديەۆ, مارات جولداسبەكوۆ, بەك سارباس, قۋانىش جيەنباي, نۇربەك نۇرجان ۇلى ۇسىنعان شىعارمالاردىڭ ىشىنەن بەلگىلى جازۋشى ايگۇل كەمەلباەۆانىڭ «تىرناق» پوۆەستى ۇزدىك دەپ تانىلدى. وقىرمان قاۋىمدى مەكتەپتىڭ 8-سىنىبىندا وقىپ ءجۇرىپ العاشقى اڭگىمەسىمەن-اق ەلەڭ ەتكىزىپ, سودان بەرگى قىرىق جىل بويى ۇلتتىق ادەبيەتكە بار ۇجدانىمەن ادال ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلە جاتقان ايگۇل كەمەلباەۆا: «ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە كوركەم ءسوزدىڭ تۇسىرەتىن ساۋلەسى وتكىر. سەبەبى ءسوزدىڭ تىلسىم قاسيەتى بار. سوندىقتان مەن پروزا جازعاندا ءوزىمنىڭ ۇلتىما زيان كەلەتىندەي ەشنارسە جازبايمىن», دەدى تەبىرەنىپ تۇرىپ.
سونداي-اق «ۇزدىك دراماتۋرگيا» اتالىمى بويىنشا «مىڭ مەن جالعىز...» پەساسىمەن بەلگىلى رەجيسسەر, جازۋشى تالعات تەمەنوۆ, «ۇزدىك اۋدارما» اتالىمىندا ستەفان تسۆەيگتىڭ «اموك», «باقيلىق اعانىڭ كوز جاسى» نوۆەللالارىنىڭ اۋدارماسى ءۇشىن كەنجەباي احمەتوۆ, «ۇزدىك بالالار ادەبيەتىندە» «ىزدەر قۇپياسى» شىعارماسىمەن بەكەن ىبىرايىم, «ۇزدىك كىتاپ ديزاينى» اتالىمىندا «كەنەسارى حان ۋا سۇلتان» كىتابىمەن AmalBooks باسپاسى جەڭىمپاز دەپ تانىلدى. «ايبوز» ۇلتتىق بايقاۋىنا كەلىپ تۇسكەن شىعارماشىلىق جوبالارعا ساراپتاما جاساعان تاۋەلسىز قازىلار القاسىنىڭ قۇرامى دا وسى كەشتىڭ ۇستىندە بەلگىلى بولدى. ولار: قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت, اقىن مارالتاي رايىمبەك ۇلى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى جۇسىپبەك قورعاسبەك, جازۋشى, «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ديدار امانتاي, جازۋشى, سىنشى-اۋدارماشى وسمان تورەعۇل ۇلى, جازۋشى جۇماباي شاشتاي ۇلى, بەلگىلى اۋدارماشى-سىنشى ءاليا بوپەجانوۆا, ادەبيەت سىنشىسى تۇرسىنجان شاپاي, اقىن گۇلنار سالىقباي, باسپاگەر-ديزاينەر الەكساندر سالاۆاتوۆ, جازۋشى سادىق شەرىمبەك, جازۋشى-دراماتۋرگ روزا مۇقانوۆا, اقىن, اۋدارماشى مەيىرحان اقداۋلەت.
ا.كەمەلباەۆانى ماراپاتتاۋ ساتىندە قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى ۇ.ەسداۋلەت قاتىسقان اۆتورلاردىڭ دا, ولاردىڭ جۇمىسىن ساراپتاعان قازىلار القاسى قۇرامىنىڭ دا سوڭعى ساتكە دەيىن قۇپيا بولعانىن بايقاۋدىڭ ەرەكشەلىگى رەتىندە اتاپ ءوتتى. «ايبوز» سىيلىعى ءوز ورنىن تاپقان ءادىل سىيلىق بولدى دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى ادەبيەتىمىزدە حالىقارالىق «الاش» سىيلىعى بار, سودان كەيىن مەمەلەكەتتىك سىيلىق بار, وسى ەكەۋىنىڭ اراسىندا ءدال وسى «ايبوز» سەكىلدى ادەبي سىيلىق كەرەك ەدى. مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ ىجداحاتىمەن دۇنيەگە كەلگەن سىيلىق ءۇشىن قالامگەرلەر قاۋىمى اتىنان العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى», دەدى قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى.
العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان بايقاۋدىڭ كەمشىلىگى دە بولماي قالعان جوق. جەتى اتالىمداعى تۋىندى اۆتورلارىنىڭ اتى جاريالانا سالا, الەۋمەتتىك جەلى بەتىندە ايعاي بەلەڭ الدى. سايىس اياقتالا سالا, «ۇزدىك اۋدارما» اتالىمى بويىنشا شۋ شىعىپ, تالاپتىڭ دۇرىس ساقتالماۋىنا بايلانىستى اۆتورلار شاعىم ءبىلدىردى. شارتتاعى «تۇپنۇسقا تىلدەن اۋدارىلۋ كەرەك» دەگەن تالاپقا نۇقسان كەلدى» دەگەن شىرىل ەستىلدى. تۇسىنىك بەرۋدى تالاپ ەتكەن كوزىقاراقتى وقىرمان ءتىپتى سايىس قورتىندىسىنىڭ دا قايتا قارالۋىن تالاپ ەتتى. «شىعارمالاردى ورىس تىلىنەن تىكەلەي اۋداراتىن زامان كەلمەسكە كەتكەن. الەم ادەبيەتى شىعارمالارىن تۇپنۇسقادان اۋدارۋ وتە وزەكتى ءارى ماڭىزدى». الەۋمەتتىك جەلى بەتىندەگى ادەبيەت جاناشىرلارى تاراپىنان تۋىنداعان وسى تەكتەس بىرقاتار سۇراققا بايلانىستى رەسپۋبليكالىق كىتاپ پالاتاسى جاۋابىن بەردى دە.
رۋحانيات قىزمەتىنە مۇددەلى مەملەكەتتىڭ قۇزىرلى مەكەمەسى ۇزاق ۋاقاتتان بەرى العاش رەت قازاقشا اۋدارۋ ىسىنە قولداۋ ءبىلدىردى. الەمنىڭ باستى تىلىنەن تىكەلەي ءتارجىما جاساي الاتىن بۋىننىڭ قالىپتاسىپ, كاسىبي اۋدارما سالاسىنىڭ قايتا جولعا قويىلۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك. «ايبوز» العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعاندىقتان بايقاۋ شارتتارىنىڭ بۇزىلماۋىن قاداعالاپ, الداعى ۋاقىتتا ءۇستىرتىن ىرىكتەۋ, جۇيەسىز ەرەجە, كولەڭكەلى شەشىم ورىن الماس ءۇشىن اباي بولۋ كەرەگىنە كوز جەتكىزىپ, ءتيىستى وي تۇيگەنىنە كوپشىلىك تە سەنىم بىلدىرگىسى كەلەدى. سەبەبى ادەبيەت جاناشىرلارىنىڭ جانايقايىن ەستىگەن مادەنيەت مينيسترلىگى «حالىق سۇراسا, حان تۇيەسىن سويادى» قاعيداسىمەن بايقاۋ باعدارلاماسىنا وزگەرىس ەنگىزدى. مينيسترلىكتىڭ ارحيۆ ىستەرى جانە قۇجاتتاما كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋات بوراش كوميكس جانرى بويىنشا ءمان-جايدىڭ انىقتالعانىن ايتىپ, ەشكىمنىڭ دە جەڭىمپاز بولماعانىن حابارلادى. جاڭادان تاعايىندالعان سىيلىقتىڭ سوڭى داۋعا اينالماس ءۇشىن بايقاۋعا دەيىن جاريالانىپ كەتكەن جۇمىستىڭ اۆتورى ەرەجە تالابىنا سايكەس باس تارتقانىن جەتكىزدى.
«كەلەشەك ءۇشىن كەڭ بولايىق!» مينيستر داۋرەن اسكەربەك ۇلىنىڭ بۇل ءسوزى ادەبي سىيلىقتىڭ اينالاسىندا تۋىنداعان تالاس-تارتىسقا قويىلعان سوڭعى نۇكتەسى ىسپەتتى قابىلداندى. حالقىمىزدىڭ ماڭدايىنداعى جۇلدىزىنا اينالىپ, جاعاسىنداعى قۇندىزداي قۇندى «ايبوز» سىيلىعى ادەبيەتكە سەرپىلىس اكەلسە, دىتتەگەن ماقساتتىڭ ورىندالعانى.
