تەاتر • 29 قاراشا، 2022

قوستانايدا قازاق تەاترى اشىلدى

77 رەت كورسەتىلدى

ۇلتتىق تەاتردىڭ نەگىزىن قالاعان ەلۋباي ومىرزاقوۆ، قاپان بادىروۆ سىندى ساحنا ساڭ­لاقتارى تۋعان توپىراقتا تاعى ءبىر تەاتر ەڭسە تىكتەدى. قوس­تا­نايداعى «ميراس» مادەنيەت ۇيىندە وڭىردەگى تۇڭعىش جەكە ونەر ۇجىمى – «تاعان» تەاترىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.

جاڭا تەاتردىڭ شىمىلدى­­عىن بەلگىلى رەجيسسەر، قازاقستان­نىڭ حالىق ءارتىسى ەرسايىن تولەۋ­بايدىڭ «احمەت، ءاليحان» پرەمەراسى اشتى. درامالىق شىعار­مانىڭ كوركەمدىك دەڭگەيى مەن يدەيالىق مازمۇنىنا باعا بەرەتىن تەاتر سىنشىسى ەمەسپىز. بىراق زال تولى ءيىن تىرەسىپ وتىر­عان كوپشىلىك كورەرمەننىڭ كوڭى­لىنەن شىققانىن ايتۋ كەرەك. اسى­رەسە جاس تەاتردىڭ ساحناعا ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن­ ۇلى مەن الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان بەينەسىن قاتار الىپ شىققانى ءسۇيسىنتتى. قويىلىم­دا اقاڭنىڭ اباقتىداعى ازاپ­تى تولعانىستارى، تۋعان جەر­گە، سۇيگەن جارعا دەگەن سۇيىس­پەنشىلىگى، جەر تۇتاستىعىن ساق­تاپ قالۋ جولىندا لەنينمەن كەز­دەسۋى، ۇلت كوسەمى اليحانعا دەگەن شىنايى قۇرمەتى نانىمدى كو­رىنىس تاپقان.

قويىلىم اياقتالعان سوڭ، ءىلياس وماروۆ اتىنداعى وبلىس­تىق قازاق دراما تەاترىنىڭ بۇرىنعى اكتەرى، جاڭا قۇرىلعان تەاتر – «تاعاننىڭ» جەتەكشىسى تولەندى القوجا ساحناعا شىعىپ، كوپشىلىكتى جاڭا تەاتردىڭ جايىنان حاباردار ەتتى.

– تەاتر اشامىز دەپ ويلاپ جۇرگەنىمىزگە ءبىراز بولعان ەدى. اقىرى ارىپتەسىم، اكتەر اسىلان كەنجەتاي ەكەۋمىز بەلدى بەكەم بۋىپ، تەاتر قۇردىق. بيىل ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىنا وراي، يۋنەسكو كولەمىندە كوپ دۇنيە اتقارى­لىپ جاتىر. ءار قازاق ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. ءبىز دە ءوزىمىز قۇرعان تەاتر­دىڭ شىمىلدىعىن احمەت باي­تۇرسىن ۇلى مەن ءاليحان بوكەيحان تۋرالى سپەكتاكلمەن اشىپ وتىر­مىز. ول كىسىلەردىڭ ارۋاعى ءبىزدى قولداسىن، الاش مۇراتى ءۇشىن باسىن اجالعا تىككەن ۇلى قايراتكەرلەردىڭ ءومىر جولىن، اسىل مۇراسىن كوپكە ونەگە ەتەيىك دەگەن ويىمىز بولدى. سپەك­تاكلدى ۇستازىمىز، دراماتۋرگ ەرسايىن تولەۋبايعا ارنايى جازدىرتتىق، – دەدى ت.القوجا.

ەل ەڭسەسى تىكتەلە باستاعان 2000-ىنشى جىلعا دەيىن قوس­تا­نايدا ۇلت تەاترى تۇگىلى، قازاق ونەرىنىڭ ءيىسىن سەزۋ مۇڭ بولا­تىن. تەاتر ۇجىمىن قۇتتىق­تا­عان وبلىستىق مادەنيەت باس­قار­ماسىنىڭ باسشىسى ەرلان قالماقوۆ ءوڭىردىڭ سوڭعى شيرەك عاسىر ىشىندەگى مادەني دامۋىنا توقتالىپ، جاڭا تەاتردىڭ اشىلۋى ءوڭىر رۋحانياتىنىڭ ەڭ ۇلكەن تابىسى ەكەنىن ايتتى.

– 2000-ىنشى جىلى 14 قىر­كۇ­يەكتە ءدال وسى زالدا، ءدال وسى ساحنادا قوستانايداعى تۇڭ­عىش قازاق تەاترى اشىلعان ەدى. ول – بۇگىندە قاناتى قاتايعان، ومىرتقاسى بەكىگەن، ونەردە وزىن­دىك ورنى بار ءىلياس وماروۆ اتىنداعى قازاق دراما تەاترى. بۇل تەاتر­ قازىر قوستانايدىڭ داڭقىن وبلىس اۋماعىندا عانا ەمەس، بۇكىل رەسپۋبليكا كولەمىندە اسقاق­تاتىپ جۇرگەن ۇلكەن كاسىبي ونەر ورداسىنا اينالدى. ەندى، مىنە، تابانى كۇرەكتەي 22 جىلدان كەيىن قوستانايدا ەكىنشى قازاق تەاترى اشىلىپ وتىر. بۇل – جاڭا ىزدەنىس، جاڭا باستاما. سوندىقتان بۇل تەاترعا ءبىز دە شامامىز كەلگەنشە قولداۋ بىلدىرەمىز. قازىر رۋحاني استانامىز الماتىدا بىرنەشە جەكە جاس تەاترلار بار. وندا كادىمگى مەملەكەتتىك تەاتردا وينايتىن اكتەرلەر دە ونەر كورسەتەدى. جەكە تەاتردىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – مۇندا تىڭ ىزدەنىستەرگە كەڭ مۇمكىندىك بار، ەركىندىك بار. وسى تۇرعىدان العاندا، بۇگىن اشىلىپ جاتقان «تاعان» تەاترى قوستاناي وڭىرىندەگى تەاتر ونەرىنە جاقسى ىزدەنىسى مەن جاقسى جاڭالىعىن قوسا بەرەدى دەپ سەنەمىز، – دەدى باسقارما باسشىسى.

وتىز جىلدان بەرى وسى قوس­تاناي قالاسىندا تۇراتىن قالام­گەر ءابۋتالىپ ءامىر اۋىلداعى قا­لىڭ قازاق جاپپاي قالاعا قو­نىس اۋدارا باستاعان 1997 جى­لى ستۋدەنتتەر مەن جاس وقى­تۋ­شى­لاردىڭ باسىن قوسىپ، شا­عىن تەاتر ۇجىمىن قۇرىپ، ال­عاش رەت «ايمان-شولپان» پەساسىن ساح­نا­لاعانى بار. ۇلت­تىق ونەر­گە ابدەن سۋساپ قالعان قا­لىڭ كورەر­مەننىڭ ىستىق ىقىلا­سى­نا بولەن­گەنىمەن، بۇل تەاتر سول كەزدەگى مادەنيەت باسشىلا­رى­نىڭ تاراپىنان قولداۋ تاپ­پاي، ءبىر جىلدان سوڭ قايتا جابى­لىپ قالدى.

– بىرىنشىدەن، ءبىر قالادا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەكى تەاتر ادەمى، تازا ونەر باسەكەسىن تۋدىرادى. ال باسەكە بولعان جەردە اكتەرلەر مەن رەجيسسەرلەردىڭ كاسىبي تۇرعىدان شىڭدالۋى، ءوسۋى پايدا بولادى. ەكىنشىدەن، تاجىريبە الماسۋ جۇرەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قازاق كورەرمەنىندە قاي اكتەردىڭ ويىنىنا، قاي رەجيسسەردىڭ قويى­لىمىنا بارسام ەكەن دەگەن تاڭداۋ پايدا بولادى. بۇل تەاتر ونەرىنىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتەتىن جاعدايلار، – دەيدى ءا.ءامىر.

قالاي دەسەك تە، ۇلتتىق ونەرگە جاناشىر جۇرتتىڭ ورتاق پىكىرى قوستانايدا ەكىنشى تەاتردىڭ ومىرگە كەلۋى ۇلكەن جەتىستىك، ۇلكەن قۋانىش، ۇلكەن ىلگەرىلەۋ دە­­گەنگە سايادى.

 

قوستاناي وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار