جاڭا تەاتردىڭ شىمىلدىعىن بەلگىلى رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ەرسايىن تولەۋبايدىڭ «احمەت, ءاليحان» پرەمەراسى اشتى. درامالىق شىعارمانىڭ كوركەمدىك دەڭگەيى مەن يدەيالىق مازمۇنىنا باعا بەرەتىن تەاتر سىنشىسى ەمەسپىز. بىراق زال تولى ءيىن تىرەسىپ وتىرعان كوپشىلىك كورەرمەننىڭ كوڭىلىنەن شىققانىن ايتۋ كەرەك. اسىرەسە جاس تەاتردىڭ ساحناعا ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان بەينەسىن قاتار الىپ شىققانى ءسۇيسىنتتى. قويىلىمدا اقاڭنىڭ اباقتىداعى ازاپتى تولعانىستارى, تۋعان جەرگە, سۇيگەن جارعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى, جەر تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋ جولىندا لەنينمەن كەزدەسۋى, ۇلت كوسەمى اليحانعا دەگەن شىنايى قۇرمەتى نانىمدى كورىنىس تاپقان.
قويىلىم اياقتالعان سوڭ, ءىلياس وماروۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ بۇرىنعى اكتەرى, جاڭا قۇرىلعان تەاتر – «تاعاننىڭ» جەتەكشىسى تولەندى القوجا ساحناعا شىعىپ, كوپشىلىكتى جاڭا تەاتردىڭ جايىنان حاباردار ەتتى.
– تەاتر اشامىز دەپ ويلاپ جۇرگەنىمىزگە ءبىراز بولعان ەدى. اقىرى ارىپتەسىم, اكتەر اسىلان كەنجەتاي ەكەۋمىز بەلدى بەكەم بۋىپ, تەاتر قۇردىق. بيىل ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىنا وراي, يۋنەسكو كولەمىندە كوپ دۇنيە اتقارىلىپ جاتىر. ءار قازاق ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. ءبىز دە ءوزىمىز قۇرعان تەاتردىڭ شىمىلدىعىن احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن ءاليحان بوكەيحان تۋرالى سپەكتاكلمەن اشىپ وتىرمىز. ول كىسىلەردىڭ ارۋاعى ءبىزدى قولداسىن, الاش مۇراتى ءۇشىن باسىن اجالعا تىككەن ۇلى قايراتكەرلەردىڭ ءومىر جولىن, اسىل مۇراسىن كوپكە ونەگە ەتەيىك دەگەن ويىمىز بولدى. سپەكتاكلدى ۇستازىمىز, دراماتۋرگ ەرسايىن تولەۋبايعا ارنايى جازدىرتتىق, – دەدى ت.القوجا.
ەل ەڭسەسى تىكتەلە باستاعان 2000-ىنشى جىلعا دەيىن قوستانايدا ۇلت تەاترى تۇگىلى, قازاق ونەرىنىڭ ءيىسىن سەزۋ مۇڭ بولاتىن. تەاتر ۇجىمىن قۇتتىقتاعان وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان قالماقوۆ ءوڭىردىڭ سوڭعى شيرەك عاسىر ىشىندەگى مادەني دامۋىنا توقتالىپ, جاڭا تەاتردىڭ اشىلۋى ءوڭىر رۋحانياتىنىڭ ەڭ ۇلكەن تابىسى ەكەنىن ايتتى.
– 2000-ىنشى جىلى 14 قىركۇيەكتە ءدال وسى زالدا, ءدال وسى ساحنادا قوستانايداعى تۇڭعىش قازاق تەاترى اشىلعان ەدى. ول – بۇگىندە قاناتى قاتايعان, ومىرتقاسى بەكىگەن, ونەردە وزىندىك ورنى بار ءىلياس وماروۆ اتىنداعى قازاق دراما تەاترى. بۇل تەاتر قازىر قوستانايدىڭ داڭقىن وبلىس اۋماعىندا عانا ەمەس, بۇكىل رەسپۋبليكا كولەمىندە اسقاقتاتىپ جۇرگەن ۇلكەن كاسىبي ونەر ورداسىنا اينالدى. ەندى, مىنە, تابانى كۇرەكتەي 22 جىلدان كەيىن قوستانايدا ەكىنشى قازاق تەاترى اشىلىپ وتىر. بۇل – جاڭا ىزدەنىس, جاڭا باستاما. سوندىقتان بۇل تەاترعا ءبىز دە شامامىز كەلگەنشە قولداۋ بىلدىرەمىز. قازىر رۋحاني استانامىز الماتىدا بىرنەشە جەكە جاس تەاترلار بار. وندا كادىمگى مەملەكەتتىك تەاتردا وينايتىن اكتەرلەر دە ونەر كورسەتەدى. جەكە تەاتردىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – مۇندا تىڭ ىزدەنىستەرگە كەڭ مۇمكىندىك بار, ەركىندىك بار. وسى تۇرعىدان العاندا, بۇگىن اشىلىپ جاتقان «تاعان» تەاترى قوستاناي وڭىرىندەگى تەاتر ونەرىنە جاقسى ىزدەنىسى مەن جاقسى جاڭالىعىن قوسا بەرەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى باسقارما باسشىسى.
وتىز جىلدان بەرى وسى قوستاناي قالاسىندا تۇراتىن قالامگەر ءابۋتالىپ ءامىر اۋىلداعى قالىڭ قازاق جاپپاي قالاعا قونىس اۋدارا باستاعان 1997 جىلى ستۋدەنتتەر مەن جاس وقىتۋشىلاردىڭ باسىن قوسىپ, شاعىن تەاتر ۇجىمىن قۇرىپ, العاش رەت «ايمان-شولپان» پەساسىن ساحنالاعانى بار. ۇلتتىق ونەرگە ابدەن سۋساپ قالعان قالىڭ كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەنىمەن, بۇل تەاتر سول كەزدەگى مادەنيەت باسشىلارىنىڭ تاراپىنان قولداۋ تاپپاي, ءبىر جىلدان سوڭ قايتا جابىلىپ قالدى.
– بىرىنشىدەن, ءبىر قالادا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەكى تەاتر ادەمى, تازا ونەر باسەكەسىن تۋدىرادى. ال باسەكە بولعان جەردە اكتەرلەر مەن رەجيسسەرلەردىڭ كاسىبي تۇرعىدان شىڭدالۋى, ءوسۋى پايدا بولادى. ەكىنشىدەن, تاجىريبە الماسۋ جۇرەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قازاق كورەرمەنىندە قاي اكتەردىڭ ويىنىنا, قاي رەجيسسەردىڭ قويىلىمىنا بارسام ەكەن دەگەن تاڭداۋ پايدا بولادى. بۇل تەاتر ونەرىنىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتەتىن جاعدايلار, – دەيدى ءا.ءامىر.
قالاي دەسەك تە, ۇلتتىق ونەرگە جاناشىر جۇرتتىڭ ورتاق پىكىرى قوستانايدا ەكىنشى تەاتردىڭ ومىرگە كەلۋى ۇلكەن جەتىستىك, ۇلكەن قۋانىش, ۇلكەن ىلگەرىلەۋ دەگەنگە سايادى.
قوستاناي وبلىسى
