قاتارداعى تەڭبىل دوپ مەرەكەسىنىڭ بەس كۇنى ارتتا قالسا دا, ءار كۇنگى ماتچتاردا قۇرامالار جاسىل الاڭدا 100 مينۋتتان ارتىق وينايدى. بۇل – بيىلعى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى بولىپ تۇر. ءبىر عانا انگليا – يران اراسىنداعى ماتچتى الاتىن بولساق, الەم چەمپيوناتىندا ەڭ ۇزاققا سوزىلعان كەزدەسۋ رەتىندە تاريحي رەكورد ورناتتى. ياعني ماتچتىڭ ۇزاقتىعى 117 مينۋتقا سوزىلدى. باس تورەشى ءبىرىنشى تايمعا 14 مينۋت, ەكىنشى تايمعا 10 مينۋت قوستى. ال ويىن سوڭىندا VAR قاراعانى ءۇشىن باسەكەنى تاعى 3 مينۋتقا سوزدى. سونداي-اق ۇزاققا سوزىلعان ماتچتار قاتارىندا, گەرمانيا – جاپونيا (106 مينۋت), فرانتسيا – اۋستراليا (105) اقش – ۋەلس (104), سەنەگال – نيدەرلاند (102) كەزدەسۋلەرى بار. وسىدان كەيىن جانكۇيەرلەر تاراپىنان الەم چەمپيوناتىنىڭ ويىندارى نەگە ۇزاققا سوزىلادى دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايتىنى انىق.
بەسىنشى تورەشىنىڭ «بىلىعى»
ماتچتاردىڭ ۇزاققا سوزىلۋىنا فيفا-نىڭ تورەشىلەر قۇرامىنا ەنگىزگەن وزگەرىسى سەبەپ بولاتىن ءتارىزدى. ياعني بيىلعى دودادان باستاپ ويىندارداعى ۇزىلىستەردى باقىلايتىن بەسىنشى تورەشى جۇمىس ىستەيدى. وسى كۇنگە دەيىن فۋتبول ماتچتارىندا تەك ءبىر عانا قوسالقى تورەشى قىزمەت ەتكەن بولسا, ەندى ولاردىڭ سانى ەكەۋگە كوبەيدى. ءسويتىپ, ءبىرىنشى قوسالقى تورەشىنىڭ قىزمەت اياسى كەڭەيىپ, ەندى ول تورەشىلەر بريگاداسىنىڭ تولىققاندى مۇشەسىنە اينالدى. ال ەكىنشى قوسالقى تورەشىنىڭ مىندەتى – ويىن ۋاقىتىن باقىلاۋ. بۇعان دەيىن تورەشىلەر فۋتبولشى جاراقات السا – ءبىر مينۋت, فۋتبولشىلاردى الماستىرعانىنا 30 سەكۋند دەپ ەسەپتەپ, قوسىمشا ۋاقىتتىڭ ورتاشا ەسەبىن شىعاراتىن ەدى. ال جاڭا ەرەجە بويىنشا, قوسالقى تورەشى فۋتبولشىلاردىڭ گولدى تويلاۋىنا, باس قازىنىڭ VAR قوسىمشاسىن قاراعانىنا, پەنالتي تەپكەنىنە, فۋتبولشىلاردى الماستىرۋىنا, سارى نەمەسە قىزىل قاعاز كورسەتىلۋىنە, جاراقات العان فۋتبولشىعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەنىنە كەتكەن ۋاقىتتى باقىلاپ وتىرادى. بەسىنشى تورەشى وسىنىڭ ءبارىن سەكۋندىنا دەيىن ەسەپتەپ, قانشا ۋاقىتتىڭ «ىسىراپ» بولعانىن تورەشىلەر بريگاداسىنا حابارلايدى. ءسويتىپ, باس تورەشى سول ۋاقىتتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا ۋاقىتتى بەلگىلەيدى. قازىرشە ايىپ دوبى مەن بۇرىشتاما دوبىن ورىنداۋ مەن دوپتى اۋتتان قوسۋعا كەتكەن ۋاقىتتى ەسەپكە الىپ جاتقان جوق. بىراق الداعى ۋاقىتتا بۇلار دا ەسەپكە الىنۋى مۇمكىن.
جانكۇيەرلەرگە انگليا مەن يران اراسىنداعى ءبىرىنشى تايمدا قوسىلعان 14 مينۋت تىم كوپ بولۋى مۇمكىن, بىراق يران قۇراماسىنىڭ قاقپاشىسىنا 9 مينۋتقا جۋىق مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەنىن, وعان ءبىر فۋتبولشىنىڭ الماستىرىلۋىن, ءبىر سارى قاعاز كورسەتىلگەنىن جانە اعىلشىنداردىڭ ءۇش گول سوققانىن ەسكەرەر بولساق, قوسىمشا ۋاقىتتىڭ ادىلەتتى تۇردە قوسىلعانىن اڭعارامىز.
فۋتبول ەندى 90 مينۋت بولمايدى
فۋتبول الەمىندە «ماتچ 90 مينۋتقا ەمەس, تورەشىنىڭ سوڭعى ىسقىرىعىنا دەيىن جالعاسادى» دەگەن ءسوز بار ەدى. فيفا وسى ءتامسىلدى شىندىققا اينالدىرىپ جاتىر. جالپى, الەم چەمپيوناتىنداعى ماتچتاردىڭ ۇزاققا سوزىلعانى ەڭ ءبىرىنشى, جانكۇيەرلەرگە قۋانىش سىيلايدى. ءار ويىنى تارتىستى وتەتىن مۋنديالداعى ماتچتاردىڭ ۇزاققا سوزىلعانىن كىم قالامايدى دەيسىز. فيفا ەنگىزگەن جاڭا ەرەجەنىڭ دە ماقساتى – فۋتبولدىڭ شىرايىن كەلتىرۋ. دەگەنمەن جاڭاشىلدىققا ۇنەمى ءۋاج ايتىپ, قارسىلىق تانىتاتىن ەكىنشى تاراپتىڭ بولاتىنى انىق. قازىرشە ول تاراپتا تەلەارنالار تۇر. سەبەبى 90 مينۋتقا دەپ جوسپارلانعان ماتچ ءۇشىن (تايم اراسىنداعى 15 مينۋتتىق ءۇزىلىس پەن ءار تايمعا قوسىلاتىن قوسىمشا 3-4 مينۋتپەن بىرگە) تۆ ارنالارعا وسى كۇنگە دەيىن ەفيردەن 2 ساعات (120 مينۋت) ۋاقىت ءبولىنىپ كەلدى. بۇل ۋاقىت ولارعا ارتىعىمەن جەتەتىن.
قاتارداعى الەم چەمپيوناتىنىڭ ويىندارىنا قارايتىن بولساق, تەلەارنالارعا بولىنەتىن 120 مينۋت ازدىق ەتەدى. ماسەلەن, قاتار – ەكۆادور ماتچى كەمىندە 116 مينۋتقا (101 مينۋت ويىننىڭ نەگىزگى ۋاقىتى + 15 مينۋتتىق ءۇزىلىس), گەرمانيا مەن جاپونيا كەزدەسۋى 121 مينۋتقا, فرانتسيا مەن اۋستراليا ويىنى 120 مينۋتقا سوزىلعانى بەلگىلى. ال انگليا مەن يران قۇرامالارىنىڭ تەكەتىرەسى 132 مينۋتقا جالعاستى. وسى ۋاقىت پەن تەلەارنالار ماتچقا دەيىن جانە ماتچتان كەيىن كورسەتىپ, جان باعاتىن جارنامالارىن ەسەپكە الساق, فۋتبولعا دەپ بولىنگەن 120 مينۋتتىق ەفير از بولاتىنى بەلگىلى. تەلەارنانىڭ ءاربىر مينۋتى قىرۋار قارجى تۇراتىنىن ەسكەرسەك, ماتچتاردىڭ ۇزاققا سوزىلۋى ولارعا قوسىمشا شىعىن اكەلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تەلەارنالاردىڭ كەلىسىمشارتىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
وسىدان 28 جىل بۇرىن (1994) اقش-تا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا جەرگىلىكتى تەلەارنالاردىڭ باسشىلارى فيفا-عا فۋتبولدىڭ ۇزاقتىعىن 15 مينۋتتان تۇراتىن ءۇش تايمعا ءبولۋدى ۇسىنعان ەدى. تەلەارنالارعا 45 مينۋتتىق ۋاقىت وتە ۇزاق جانە جارناما بەرۋ ءۇشىن ىڭعايسىز بولاتىن. اتالعان ۇسىنىس قايتادان كۇن تاربىنە شىعاتىن ءتۇرى بار. بىرەر جىل بۇرىن فۋتبول ماماندارى ماتچتاردىڭ ۇزاقتىعىن 30 مينۋتتان ەكى تايمعا قىسقارتۋ تۋرالى ۇسىنىس بىلدىرگەنىمەن, فيفا باسشىلىعى ازىرگە بۇعان ناقتى جاۋاپ بەرگەن جوق.
قازىرشە تەلەارنالار فيفا-نىڭ سىناقتان وتكىزىپ جاتقان تىڭ تاجىريبەسىنە قارسىلىق بىلدىرگەن جوق. الەم چەمپيوناتى ەندى باستالعانىن ەسكەرسەك, قىزىقتىڭ ءبارى الدا سياقتى.
