«ساحناعا شىققان ءانشى ماس بوپ سويلەدى, بوقاۋىز دا ايتتى, قۇتىلدى. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى اياقاستى ەتكەندەر تەك كەشىرىم سۇراۋمەن سىتىلدى. ال بوقتىق ءسوز ناسيحاتقا اينالدى. «حيت TV» تەلەارناسىنداعى «Qaz Stand Up» حابارى – ءسوزىمىزدىڭ دالەلى. كەيىنگى كەزدە مازمۇنى, كونتەكسى بوقاۋىز سوزدەرگە تولى سەريالدار قاپتاپ بارادى. كينوداعى مۇنداي كورىنىستەر بارلىق الەۋمەتتىك جەلىدە جەلدەي ەسىپ ءجۇر. وسىدان ەكى جىل بۇرىن «قايرات بولما, ادام بول» دەگەن سەريالدا قازاقتىڭ رۋحتى ەسىمىن جەرگە تاپتاعانىن كوردىك. مۇنداي ۆەب سەريالداردىڭ ءبىرى ەندى تولىقمەتراجدى فيلم رەتىندە كينوتەاترلارعا شىقتى. بۇعان دالەل – ءدال قازىر قازاقستاننىڭ بارلىق كينوتەاترىندا كورسەتىلىپ جاتقان «پاتسانسكيە يستوري» ءفيلمى.
ارينە, 18+, 21+ جاس ساناتىنا ارنالعان مۇنداي فيلمدەرگە ەشقانداي شەكتەۋ جوق. بىراق بۇل ارەكەتتەر ءبىرتۇتاس ۇلتتىڭ تاعدىرىنا, قوعامعا, يدەولوگيامىزعا, مەملەكەتتىك ساياساتقا كەرەعار اسەر ەتىپ جاتقانىن ءتۇسىنىپ وتىرمىز با؟
«كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭنىڭ 8-بابىنىڭ 3-تارماعىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا «21 جاستان باستاپ» جاس ساناتى بار ءفيلمدى كينوزالدار مەن وسى ماقساتتارعا ارنالعان وزگە دە ورىنداردا جەرگىلىكتى ۋاقىتپەن ساعات 22-دەن كەيىن تاڭعى ساعات 06-عا دەيىن پروكاتتاۋعا جول بەرىلەدى» دەپ ناقتى كورسەتىلگەن. ال بۇل فيلمدەر كينوتەاترلاردا كەشكى ساعات 18-دەن باستاپ كورسەتىلىپ ءجۇر. وڭ-سولىن تانىماعان جاستار, اتا-اناسىنان كەشكى ۋاقىتقا سۇرانىپ شىققان جاسوسپىرىمدەر ەمىن-ەركىن كورۋدە. سوندا بۇل زاڭدى بىلمەۋ مە, الدە كوپە-كورىنەۋ زاڭدى بەلدەن باسۋ ما؟ جاڭا قازاقستاندا زاڭ ۇستەمدىگىن ورناتۋعا كۇش سالىپ جاتقاندا مۇنداي سوراقىلىققا كىم جانە نە ءۇشىن جول بەرىپ وتىر؟ پروكاتتاۋعا رۇقسات بەرەتىن مادەنيەت مينيسترلىگى بۇعان نە دەيدى؟
جالپى, بەلەڭ الىپ بارا جاتقان مۇنداي ارزان كۇلكى, بەيپىل ءسوز, بەلدەن تومەن اڭگىمەلەرگە تولى بەينەكونتەنتتەر, فيلمدەر, سەريالدار ءوز الدىنا, ەندى بەيادەپ ساحنالار, سايقىمازاققا اينالعان حالىقتىق شىعارمالار تەاترلاردا كورسەتىلە باستادى. ونىڭ ءبىر مىسالى – قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق تەاتردا ساحنالانعان عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» شىعارماسى. كوردىك. قاتتى ساسقانبىز, بەتتى باسقانبىز. ءسويتىپ, قوعامنىڭ سۇرانىسى دەگەن جەلەۋمەن ۇلتتىق شىعارمالاردى دا بىلعاي باستادىق. مۇنداي ارەكەتتەر قوعامعا, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دۇنيەتانىمى مەن ساناسىنا, ءتىپتى ارىرەك ايتساق, مەملەكەتىمىزدىڭ تۇتاستىعى مەن ۇلتتىق ۇستانىمىمىزعا كەرەعار ەكەنىن قوعام جاناشىرلارى شىرىلداپ ايتىپ تا ءجۇر. داميتىن ەلدە مادەنيەت قوعامداعى بىلىقتىڭ ايناسى ەمەس, ۇلت رۋحانياتىنا قىزمەت ەتەتىن قۇندىلىق بولۋعا ءتيىس.
جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, مىنانداي ۇسىنىستاردى جولدايمىز: بىرىنشىدەن, اتالعان كينونىڭ كينوتەاترلاردا كورسەتىلۋ بارىسىندا زاڭ تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرگەن ءتيىستى مەكەمەلەر پروكۋراتۋرا تاراپىنان تەكسەرىلىپ, تەز ارادا جاۋاپقا تارتىلۋعا ءتيىس. ەكىنشىدەن, بۇدان بىلاي مۇنداي سوراقىلىققا جول بەرمەۋ ءۇشىن كينو سالاسى ءجىتى قاداعالاۋعا الىنۋى قاجەت. بەيىندى مينيسترلىك پروكات كۋالىگىن بەرەردە پروكاتقا شىعاتىن فيلمدەرگە قوعامدىق پىكىر مەن مەملەكەتتىك ساياسات تۇرعىسىنان تالاپتى كۇشەيتۋگە ءتيىس. بۇعان قوسا, الەۋمەتتىك جەلىدەگى جاريالانىمداردا, تەاترلاردا جانە باسقا قوعامدىق ورىنداردا كوپشىلىك قاۋىمعا ارنالعان قويىلىمداردا ساحنا ادەبى ساقتالۋعا ءتيىس», دەگەن ەكەن ماجىلىسمەندەر اتالعان دەپۋتاتتىق ساۋالدا.
ءجون-اق. دەپۋتاتتاردىڭ باس پروكۋرور مەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترىنە جولداعان ۇسىنىستارى قازىر الەۋمەتتىك جەلىلەردە كەڭىنەن تالقىلانىپ, كوپشىلىك تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىر. وسى ورايدا پارلامەنت ماجىلىسىندە بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن دا مادەنيەت پەن كينەماتوگرافيا تۋرالى زاڭ جوبالارىن قاراۋ بارىسىندا كينوفيلمدەر مەن تەلەسەريالداردا بىلاپىت سوزدەردى قولدانۋعا تىيىم سالۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەنى ويعا ورالادى. ونى تالقىلاۋعا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىمەن قاتار, ەلىمىزگە تانىمال ونەر قايراتكەرلەرى مەن كينورەجيسسەرلەر دە قاتىستىرىلىپ, قىزۋ پىكىرتالاس وربىگەنى جادىمىزدا. ناقتى ايتساق, مادەنيەت سالاسىنىڭ شەنەۋنىكتەرى قازاقستاندا بىلاپىت سوزدەر تىزبەسى جاسالماعانىن, وعان كوپ ۋاقىت كەرەكتىگىن ايتىپ, كينوتۋىندىلاردا بوقتىق ايتۋعا تىيىم سالۋعا قارسىلىق بىلدىرگەن. ولارعا قوس قولدارىن بىردەي كوتەرىپ قولداۋ كورسەتكەن ونەر قايراتكەرلەرى مەن كينورەجيسسەرلەر: «ەگەر كوركەم فيلمدەر مەن تەلەسەريالداردا بوقاۋىز سوزدەردى قولدانۋعا تىيىم سالىناتىن بولسا, وندا كەيبىر كەيىپكەرلەردىڭ وبرازى تولىق اشىلماي, كينوتۋىندىعا شىنايىلىق جەتىسپەي قالادى», دەگەن ءۋاج كەلتىرگەن. اقىرىندا, وكىنىشكە قاراي, سول كەزدەگى ماجىلىسمەندەر ەنگىزگەن كينوفيلمدەر مەن تەلەسەريالداردا بىلاپىت سوزدەردى قولدانۋعا تىيىم سالۋ جونىندەگى تۇزەتۋ جەتكىلىكتى قولداۋ تاپپاي, كەيىنگە قالدىرىلعان-دى. سونىڭ سالدارىنان دا بولار, سوڭعى كەزدە وتاندىق كينولاردا بىلاپىت سوزدەردى قولدانۋ ءتىپتى جيىلەي تۇسكەن ءتارىزدى. بۇعان ماجىلىسمەندەر كەلتىرگەن مىسالدار ايعاق.
كينونىڭ ادام ساناسىنا تيگىزەتىن وراسان زور اسەرى حاقىندا نەمىس فيلوسوفى تەودور ادورنو: «ەكران كەيىپكەرىنە جاسالعان وزبىرلىقتى كورىپ راقاتتانۋ كەيىن كورەرمەننىڭ وزىنە جاسالاتىن وزبىرلىققا اينالادى», دەگەن ەكەن. بۇل ءسوز, اسىرەسە جاس ۇرپاق تاربيەسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
شىنتۋايتىندا, قازاقستاندىق قوعامدا مادەنيەتتى, يماندى ادامعا جاراسپايتىن كورگەنسىزدىك بولىپ سانالاتىن بىلاپىت ءسوزدى ايتۋشىلاردى جاقتىرمايتىن كوزقاراس بۇرىننان قالىپتاسقان. سول سەبەپتى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستىڭ 434-بابىندا قوعامدىق ورىنداردا بىلاپىت سويلەۋ ۇساق بۇزاقىلىق بولىپ تانىلىپ, وعان جول بەرگەن كىنالى ادامعا 5 ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋ نەمەسە 10 تاۋلiككە دەيiنگi مەرزiمگە اكiمشiلiك قاماققا الۋ قاراستىرىلعان. ەگەر وسىنداي ارەكەت ءبىر جىل ىشىندە قايتالانسا, وندا 15 تاۋلىككە دەيىنگى مەرزىمگە قاماققا الۋ جازاسى قولدانىلۋعا ءتيىس. ايتسە دە, وسى زاڭ نورماسىنىڭ ءىس جۇزىندە قولدانىلۋى كوڭىل كونشىتپەيتىنى انىق. ويتكەنى كوشەدە جانە قوعامدىق ورىنداردا بوقتىق سوزدەن اۋىزى بوسامايتىن بەيپىلاۋىز پەندەلەر قاتارى كوبەيمەسە, ازايار ءتۇرى كورىنبەيدى.
پايىمداپ قاراساق, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان 434-باپ تولىقتىرىلىپ, ول الەۋمەتتىك جەلىلەردە «اۋزىنا اق يت كىرىپ, كوك يت شىعىپ» جاتاتىن بوقتامپازدارعا دا قولدانىلسا, ىقپالى الدەقايدا پارمەندى بولار ەدى. سەبەبى كوشە مەن قوعامدىق ورىندارعا قاراعاندا الەۋمەتتىك جەلىدە جازىلعان نەمەسە ايتىلعان بىلاپىت ءسوزدى دالەلدەۋ الدەقايدا وڭاي.
تۇيىندەي ايتقاندا, قولدانىستاعى زاڭناماعا الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بەيپىلاۋىزدىققا قاتىستى شارا قولدانۋ بويىنشا تۇزەتۋ ەنگىزۋ جانە كينوفيلمدەر مەن تەلەسەريالدارداعى بىلاپىت سوزدەرگە تىيىم سالۋ ماسەلەسىن شەشۋ – ءماجىلىستىڭ قازىرگى دەپۋتاتتارىنىڭ ەنشىسىندە.
