ۇلت جاندى ۇل

مەن بۇل ماقالامدا جەر داۋىن قوزدىرعالى وتىرعان جوق­پىن. ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆتىڭ تاۋەلسىز قازاق­ستاننىڭ شەكاراسىن ەكى جاقتاعى الپاۋىت كورشىمەن دە شەگەلەپ العانىنا كوڭىلىمىز توق. بىراق تا تاريحتى جاستارىمىز ءبىلىپ, كەلەشەكتە ونى جادىندا ساقتاعانى دۇرىس دەپ ويلايمىن. قازاقتىڭ بايىرعى جەرىنىڭ ەكىنشى رەت ساۋداعا ءتۇسۋى مەملەكەت باسىنا ۆوليۋنتاريست, اۆانتيۋريست, ۇلتشىل ن.حرۋششەۆتىڭ كەلۋىمەن جالعاستى. ول تاققا وتىرىسىمەن-اق, رەسپۋبليكالار اراسىنداعى شەكارالاردى جويىپ, بولىنبەيتىن ۇلكەن رەسەي مەملەكەتىن قۇرۋ تۋرالى ءوزىنىڭ ساندىراق يدەياسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. تۋىسقان كورشىلەس حالىقتار اراسىندا جەر داۋىن تۋعىزىپ, ولاردى ءبىر-بىرىنە قارسى ايداپ سالدى. مەن جاس كەزىمدە حالقى­مىزدىڭ ارداقتى ۇلى جۇمابەك تاشەنوۆتى ەكى رەت كورگەن ەدىم. سول كەزدەسۋدىڭ ەكەۋىنەن دە قاتتى اسەر العان بولاتىنمىن. جۇمەكەڭ ۇلتجاندى, كەم-كەتىك, جەتىم-جەسىرلەرگە ەرەكشە قاراپ, قولىنان كەلگەن كومەگىن كورسەتۋگە دايىن جان ەدى دەسەدى. اعانىڭ قايىرىمدىلىعىن ءوزىم دە كورگەنىم بار. قازگۋ-دە وقىپ جۇرگەن ستۋ­دەنت كەزىمىزدە 24 رۋبل شاما­سىنداعى ستيپەنديا كۇنكو­رى­سىمىزگە جەتپەي قالاتىن. تويىپ تاماق ىشپەي جۇرسەك تە, الىمىزگە قاراماي, جەرلەس, كۋرس­تاس قىزداردى تەاترعا, كينو­عا شاقىراتىنىمىز تاعى بار. جاستىق-اي دەسەڭشى, ارزان بولسا دا ءساندى كيىنىپ گالستۋك تاعۋدى ۇناتاتىنبىز. ەلدەن كەلەتىن جاردەم جوقتىڭ قاسى. امالسىزدان كەشكىسىن تەمىر­جول ۆوكزالىنا بارىپ ۆاگوننان كۇرەكپەن كومىر تۇسىرۋگە ءماجبۇر بولاتىن ەدىك. الدىندا بايىتىپ, سوڭىنان جۇمىسىن ىستەتىپ العان سوڭ, بولار بولماس تيىن-تەبەن بەرىپ ونداعى قۋلار بىزدەردى شىعارىپ سالاتىن. كومىر ۇنتاعىنان كوزىمىز بەن تىستەرىمىز عانا جىلتىرايتىن بىزدەر, قوعامدىق كولىككە ءمىنۋ­گە ۇيالىپ, امال جوق جاياۋ­لاپ-جالپىلاپ تاسا-تاسامەن جاتاقحاناعا جەتەتىنبىز. ءبىر كۇنى انۋاربەك دەگەن كۋرستاس جولداسىم, ماعان: «تاشەنوۆ اعامىز قايىرىمدى كىسى دەسەدى, مەن بالالار ۇيىندە, ال سەن پانسيوناتتا تاربيەلەندىڭ. ەكەۋمىزدىڭ دە اكەلەرىمىز سوعىستا قايتىس بولعان, سول اعاعا بارىپ ماتە­ريالدىق كومەك سۇرايىق», دەدى. دوسىمنىڭ ءسوزىن تاستاي الماي, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمى توراعاسىنىڭ قا­بىلداۋ بولمەسىنە ەرىپ باردىم. قابىلداۋ كەزىندە سوزگە پىسىق, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماڭ­دايالدى سپورتشىسى انۋاربەك ەكەۋمىزدىڭ اتىمىزدان قار­نى­مىز اشىپ, جۇدەپ-جاداپ جۇرگەنىمىز جايىندا جالىنىشتى تۇردە سۋرەتتەپ ايتىپ شىقتى. ۇيالشاق مىنەزىمنەن بولار مەن اعانىڭ بەتىنە دۇرىس قاراي الماي, ەكى كوزىم ەدەندە بولدى. ول كىسى ءبىزدى كوپ ۇستاماي, اقىلىن ايتىپ, شىعارىپ سالىپ جاتىپ, تومەنىرەكتە وتىرعان حاتشىسىنا: «مىنا ەكى ستۋدەنتكە ماتەريالدىق كومەگىمدى جاز», دەدى. اعانىڭ سول جولعى كومەگى, ءبىر بولمەدە جاتقان 17 بالاعا ءبىراز ۋاقىت اس-سۋ بولدى. قارنىم اشىپ جۇرگەندە جەگەن قۇيقانىڭ ءدامى, بۇگىنگە دەيىن اۋزىمدا دەۋگە بولادى. زاڭ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى م.ا.ۆاكسبەرگ دەگەن پروفەسسور, كەزىندە ساياسي استارمەن لەنينگرادتان جەر اۋىپ كەلگەن, جاسى جەتپىستەن اسقان, اتاقتى عالىم ەدى. انۋاربەك ەكەۋمىزدى كابينەتىنە شاقىرىپ: «مۇنداي قادامعا ەندى بارماڭدار, ستي­پەنديالارىڭدى الىپ تۇرا­سىڭ­دار, كاسىپوداق تا قاراپ قال­مايدى», – دەدى. ءناتى ءبىز تۋرالى جوعارىدان تاپسىرىس بولعان عوي دەپ جورامالدادىق. راس, ءالى كۇنگە ۇيالامىن. ەكىنشى رەت اعانى ۇمىتپاسام, وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى كوردىم. قازگۋ-ءدىڭ باس عيماراتىنىڭ اكت زالىندا ول ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. ۇلكەن زالدا بوس ورىن جوق, سىيماعاندارى اعانى ۇلكەن ەكى اشىق ەسىك ارقىلى دالىزدە تۇرىپ تىڭدادى. پرەزيديۋمدا ۋنيۆەرسيتەت باستاۋىش پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى جيىندى باسقارىپ وتىردى. رەكتوراتتان باسقا ەشكىم بولماعانىنا قاراعاندا, ول كىسىنىڭ قىزمەت ساتىسىنا سىزات تۇسە باستاعان كەزى بولۋى مۇمكىن. قىسقا سوزدەن كەيىن جۇمەكەڭ ستۋدەنتتەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. زالداعى ستۋدەنتتەردىڭ تولقۋىن ايتىپ جاتپاي-اق قويايىن, سۇ­راقتار كوبىنە ساياسي سيپاتتا بولدى. دالىزدە تۇرعان بىزدەرگە تاشەنوۆتىڭ داۋىسى ناشار ەستىلىپ تۇردى. تاشەنوۆتىڭ ءسوزىن شالا-پۇلا ەستىپ تۇرعان مەنىڭ قاسىمداعى كەيبىر ستۋدەنتتەر ماسكەۋدىڭ قازاقتارعا جاساعان قاساقانا ساياساتىنا ىزالانىپ تا جاتتى. حرۋششەۆتىڭ جۇگەرىسى دە ساۋ قالمادى. جۇمەكەڭ «تىڭ ولكەسى» ماسەلەسىنىڭ ورتالىقتا, قازاقستان باسشىلىعىنىڭ پىكىرىنە قاراماي شەشىلگەندىگىن تۋرا ايتتى. كەزدەسۋدىڭ قىزۋ وتكەنى سونشا, ول 3-4 ساعاتقا سوزىلدى, سۇراقتار بىتەر ەمەس. جيىندى جۇرگىزۋشىنىڭ: «جۇ­مابەك احمەتوۆيچتى شار­شات­تىڭدار, ەندى وسىمەن دو­عارا­يىق»,  دەگەنىنە قاراماي, ول «سۇ­راقتارىڭ بولسا توقتات­پاڭ­دار, مەن حالقىمنىڭ قىزمەت­شىسىمىن» دەگەنى ەسىمدە قالىپتى. سوعان قاراعاندا, جۇمەكەڭنىڭ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنەن كوپ ۇزاماي كەتەتىنىن بولجاعان-اۋ دەپ ويلايمىن. قازىر جۇمابەك تاشەنوۆ تۋرالى جازىلىپ ءجۇر. دەگەنمەن حالقىمىزدىڭ ادال ۇلىنا ءوزى تۋعان ەلوردادا ەسكەرتكىش ورناتىلسا, ەسىمى ارداقتالسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. جۇمەكەڭنىڭ اتى جاستاردىڭ بويىنداعى ەل مەن جەردىڭ قادىرىن ءبىلىپ وسەتىن پاتريوتتىق تاربيەگە ۇلەس قوسار ەدى. عاليحان ماۋلەتوۆ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ارداگەرى. قوستاناي.