ەستە جوق ەسكى زاماندارعا كوز ساتا تەلمىرمەي-اق, اسىلىندا, وسى رۋحاني-مادەني تاريحتىڭ قالىپتاسۋ جولدارى جايلى ءسوز قوزعاعاندا, حالىقتىق قۇندىلىقتاردىڭ قورعانى بولعان تۇلعالارعا تابان تىرەيمىز. سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – قۇل قوجا احمەت ياساۋي! عۇلاما, سوپىلىق ءىلىمدى نەگىزدەۋشى, ءدىني ۇستاز, شايىر! ال جاي عانا ايتار بولساق, بۇكىل تۇركى جۇرتىنا بەك تانىمال يماني تۋىمىز!
بۇل كىسىنى سوپى دەسەك تە, ابىز دەسەك تە جاراسادى, ءتىپتى ءوز زامانىندا پاراسات بيىگىنە كوتەرىلىپ, ەل-جۇرتىنا ەرتەگىدەي بولعان اڭىز ادام دەۋگە دە تولىق نەگىز بار. ويتكەنى ول ءوزىنىڭ سوڭىندا ونەگەلى ءسوز عانا ەمەس, ءالى تالاي جىلدار بويى تىلگە تيەك ەتەر, ۇرپاقتان سوڭ ۇرپاققا جەتەر ۇلان-عايىر رۋحاني ەڭبەك, عاسىردان-عاسىرعا جالعاسار كوركەم قازىنا قالدىرىپ كەتكەن ويشىل.
ۇلى بابامىز احمەت ياساۋي (1093-1166) ەسىمى نەلىكتەن سان عاسىردى ەمىن-ەركىن اتتاپ ءوتىپ, كونەرمەي-ەسكىرمەي, ءبىزدىڭ زامانىمىزعا جەتىپ وتىر؟ ونىڭ اتىن تاريح وشىرمەي, ۋاقىت ۇمىتتىرماي تۇرعان قانداي قۇدىرەت؟
ەڭ الدىمەن, بارىنشا ماڭىز بەرە, باسىن اشا ايتۋعا ءتيىس ەلەۋلى ەڭبەگى – ءدىني تۇلعا ءھام بىلىكتى دە بىلگىر ۇستاز سانالعاندىعى.
ول عۇمىر كەشكەن زامان – قازاق توپىراعىنا يسلام ءدىنىنىڭ كەڭىنەن تارالىپ, جاپپاي وسى دىنگە باس ءيىپ, وسى ءدىن ارقىلى اللاعا قۇلشىلىق ەتۋ كەزەڭىمەن ايشىقتالادى. دەمەك كەز كەلگەن ءبىلىمدى, پاراساتتى جانە يماندى ادامنىڭ بۇل تاريحي وزگەرىستەردەن شەت قالۋى ەش مۇمكىن ەمەس-ءتى. احمەت بابانىڭ بۇل باعىتتا دايىندىعى دا, ءىلىم-ءبىلىمى دە مول ەدى. ءوزى ءومىر سۇرگەن ۋاقىتتا قاسيەتتى يسلام ءدىنىنىڭ قاعيداتتارىن جەتىك بىلۋمەن عانا شەكتەلمەي, ىزگى ءدىننىڭ ابىروي-بەدەلىن اسقاقتاتتى. اسقاقتاتا وتىرىپ, سونىمەن قابات تۋعان حالقىنىڭ ادەت-عۇرپى مەن سالت-داستۇرلەرىن سول ءدىن سۇزگىسىنەن وتكىزدى, دىنگە قايشى كەلەتىندەرىن سابىرمەن ەكشەدى, ءدىن مەن ءداستۇر ساباقتاستىعىن قالىپتاستىردى, دۇرىس جولعا باعىتتادى. كەي دەرەكتەردە بىلاي دەلىنەدى: بابا احمەت اتاقتى قوراسان شاھارىندا يسلام الەمىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارى, ءىرى-ءىرى ءدىن وكىلدەرى قاتىسقان ۇلى جيىندا ۇزاق سويلەپ, ءدىن مەن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ (قىپشاق دالاسىنىڭ) سالت-داستۇرلەرىن ءبىر-بىرىنە جىمداستىرا قاتار الىپ جۇرگىزۋ اسا قاجەتتىگىن ايتىپ, وسى ۇسىنىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ تاراپىنان قولداۋ العان ەكەن. وسىلايشا, ۇلى دالا ەلىندە يسلام ءدىنى مەن حالقىمىزدىڭ بولمىسىمەن بىتە قايناسقان ەجەلگى سالت-ءداستۇر اراسىندا ايتۋلى ارپالىس, تەكەتىرەس پەن قاراما-قايشىلىق كوپ بولا قويعان جوق.
سوندىقتان دا اتا-بابالارىمىز كەي ەلدەردەگى سەكىلدى باستاپقى كەزدە ورە تۇرەگەلىپ, شوشىنا قاراپ, اسىل ءدىندى اسا جاتىرقامادى, تۇسىنىستىكپەن قابىلداي ءبىلدى. كوپ كەدەرگىلەر جاسالمادى. اتىس-شابىس, قانتوگىستەرگە جول بەرىلگەن جوق. مىنە, وسى ىزگى قادامنىڭ باستاۋىندا, البەتتە, سوپى احمەت ۇستاز تۇرعان-دى.
ەكىنشىدەن, ابىز احمەت وقىتۋشى بولىپ, شاكىرت تاربيەلەۋ ىسىنە باسا نازار اۋدارعان وزىق ويلى ءبىلىمپاز-ۇستاز. تاعى دا اتاتاريح بىلاي دەيدى: احمەت بۇقاراداعى كوگەلتاش مەدرەسەسىن ۇزدىك اياقتاعان سوڭ, ۇستازى ءجۇسىپ ءحامادانيدىڭ ۇيعارۋىمەن ءبىراز ۋاقىت سوندا تۇراقتاپ قالادى, ءدارىس بەرۋ جۇمىسىمەن اينالىسادى, ءتىپتى از ۋاقىتتان سوڭ, وسى ءدارىسحانانىڭ ەڭ بەدەلدى وقىتۋشىسىنا دا اينالعان. الايدا تۋعان جەر الدىنداعى ازاماتتىق پارىزى مەن مىندەتى ويىنان شىقپاعان ول كوپ ۇزاماي, ۇلاعاتتى ۇستازدارىنان رۇقسات سۇراپ, كىندىك قانى تامعان توپىراققا ورالماي ما! يسپيدجابتا كوپ ايالداماي, سول ۋاقىتتاردا ىرگەتاسى قالانىپ, تانىمال بولا باستاعان كونە ياسسى شاھارىنا تابان تىرەپ, وسىندا ءوزىنىڭ مەدرەسە-مەكتەبىن نەگىزدەدى, وندا قانشاما العىر ءارى اقىلدى جاس جەتكىنشەك ءبىلىم تەڭىزىنە سۋسىندادى. البەتتە, احمەت ۇستازدىڭ ءدىني دارىستەرىنىڭ اسا تارتىمدى ءارى قىزعىلىقتى بولۋىنا باستى سەبەپ – اراب تىلىنە اسا جەتىك ەمەس شاكىرتتەرىنە قاسيەتتى قۇراننىڭ اياتتارىن ماعىنالىق تۇرعىدا تۇرىكشەگە اۋدارىپ وقىتۋىندا ەدى (ارينە, وسى «وقشاۋ قىلىعى» ءۇشىن كەيبىر اسىرەدىنشىلدەر تاراپىنان وڭباي تاياق تا جەدى). ۇستاز ءدىني دارىستەرمەن قابات الەمنىڭ وزىق ويلى فيلوسوفتارى, اقىندارى مەن ويشىلدارىنىڭ ەڭبەكتەرىمەن دە تانىستىرىپ وتىرۋدى وزىنە ۇلى مىندەت سانادى. ونىڭ الدىن كورىپ, ءبىلىم الىپ, كەيىنىرەك اتاقتى كىسىلەر قاتارىنا قوسىلعان سۇلەيمەن باقىرعاني (حاكىم اتا), سايد اتا, مانسۇر اتا, دانىشماند, سوفى مۇحامەد (الليار), حيسسامەددين, ت.ب. باستاعان مىڭعا جۋىق مۇريدتەرى (شاكىرتتەرى) ءوزىنىڭ ەستەلىك-جازبالارىندا ۇستاز تۋرالى تەبىرەنە تولعاپ, تالانت-قابىلەتىنە باس ءيدى. ءتىپتى كوپ شاكىرتتەرىنىڭ اراسىندا كەزىندە وزىنە ۇستازدىق ەتكەن ارىستان باب اۋليەنىڭ ءبىر پەرزەنتى بولعانى دا ايتىلادى.
ۇشىنشىدەن, احمەت ياساۋي ءتىلى كوركەم, ويى ورالىمدى, اسا قابىلەتتى شايىر دا بولا بىلگەنىن ارتىندا قالعان رۋحاني مۇرالارى دالەلدەي الادى. ونىڭ ەڭبەكتەرىنىڭ باسىم بولىگى – سوپىلىق ىلىممەن ۇشتاسىپ جاتىر, ويتكەنى ونىڭ ۇستازدارى دا, مەكتەبى دە وسى سوپىلىق باعىتتاعى ىلىمدەردى كوبىرەك ناسيحاتتاۋشى ەدى. ايتالىق, ءوزى العاش الدىن كورىپ, ءدىني ءبىلىم العان ارىستان باب اۋليە دە, ودان سوڭ ءبىلىمىن ءارى قاراي جالعاستىرعان كوگەلتاش مەدرەسەسىنىڭ باس ۇستازى ءجۇسىپ حاماداني دا الدىمەن سوپىلىق جولدى تاڭداعان عۇلامالار!
دانا سوپىنىڭ ەڭ تانىمال ەڭبەگى «ديۋاني حيكمەت» (اقىل-پاراسات كىتابى) – وي-تولعامدار توپتاماسى. وندا اۋەلى جاراتۋشىعا, سوسىن حازىرەتى مۇحاممەدكە ماداق ايتىلادى. سونىمەن بىرگە قاسيەتتى قۇراننىڭ ماڭىزىن تەرەڭدەتە اشىپ, مارتەبەلەي تۇسكەن. عۇلامانىڭ بۇل ەڭبەگى, كەي دەرەكتەردە كورسەتىلەتىندەي, ءبىر كىتاپ ەمەس, ءتورت كىتاپ بولىپتى. ياعني, ول شاريعات, تاريحات, ماعريفات جانە حاقيقات رۋحاني جەتىلۋ ارنالارىنا ارناپ جىر جاۋھارىن قالدىردى. بۇعان قوسا «ميراتۋل كۋلۋب» («كوڭىل ايناسى») دەگەن ءومىر-تانىمدى بەلگىلەيتىن ەڭبەگىن دە جازعان. وكىنىشكە قاراي, بۇل ەڭبەگىنىڭ تولىق نۇسقاسى ءبىزدىڭ قولىمىزعا ءالى كۇنگە دەيىن تيمەي كەلە جاتىر. بۇگىنگى وقىپ-تالداپ جۇرگەنىمىز – سول شوعىردىڭ ءبىر بولىگى, ياعني ءبىر تاراۋى عانا سەكىلدى. سويتە تۇرا, ونىڭ سوپىلىقتى مارتەبەلەگەن حيكمەتتەرى ارقىلى اتاق-داڭقى ءوز كەزىندە-اق قازاق توپىراعىندا عانا ەمەس, بۇكىل ورتالىق ازياعا تاراعان.
«ديۋاني حيكمەت» (اقىل-پاراسات كىتابى) – ابىز احمەتتىڭ جازىپ قالدىرعان ەڭ عاجايىپ ادەبي جازبا ەڭبەگى. وسى جازبا ەڭبەك بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ جازبا ادەبيەتىنىڭ باستاۋىندا تۇرعانى, وزىنەن سوڭعى بۇكىل تۇركىلىك كوركەم ادەبيەتكە ەرەكشە ىقپال ەتكەنى ەندى اشىق ايتىلۋعا ءتيىس.
ءتورتىنشى ايتۋلى ەڭبەگى – اراب پەن پارسى تىلدەرىن جەتىك بىلەتىن احمەت ياساۋي تۇركى ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ جولىندا بارىنشا قايرات كورسەتە كۇرەستى. وعان دالەل: ول ءوزىنىڭ بارلىق جازبا ەڭبەكتەرىن, ونىڭ ىشىندە «ديۋاني حيكمەت» تە بار, تەك تۇركى (كونە تۇركى ءتىلى, ياكي وعىز-قىپشاق ءتىلى) تىلىندە جازدى; مەدرەسەدەگى مۇريدتەرىنە (شاكىرتتەرىنە) ءدارىستى الدىمەن تۇركى تىلىندە وقىدى; قاسيەتتى قۇراننىڭ كەيبىر جەكەلەگەن اياتتارىن (ماعىناسىن) تۇركى تىلىنە اۋدارىپ, ءوز حالقىنا تۇسىنىكتى تىلدە ۇعىندىرۋعا كوپ كۇش جۇمسادى.
وكىنىشكە قاراي, سول زاماننان بەرى قاراي كونە تۇركى ءتىلىنىڭ (وعىز-قىپشاق) باعى تايىپ, قولدانىس اياسى تارىلىپ, ءوزىنىڭ كوركەم دە سۇلۋ بەينەسىن جوعالتا باستاعان-دى. الايدا ءبىز سول كەزدەگى تۇركىلىك ءتىل بايلىعىن بابا ەڭبەكتەرىن تەرەڭ زەردەلەۋ ارقىلى تانىپ-بىلە الساق كەرەك. ايتا كەتۋ كەرەك, احمەت ياساۋي ءوز زامانىنىڭ اسا كورنەكتى شايىرى بولا تۇرىپ, شىعىستىڭ ساۋساقپەن ساناپ ايتاتىن اتاقتى شايىرلارى ساپىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الا المادى. باستى سەبەپ – بىرىنشىدەن, ونىڭ جىرلارىنىڭ تاريح ساحناسىنان سىرعىپ بارا جاتقان كونە تۇركى تىلىندە جازىلۋى دا, ەكىنشىدەن, سونداي تەگەۋرىندى جىرلاردى (حيكمەتتەردى) عاسىرلار بويى ەشكىمنىڭ اسا ماڭىز بەرىپ, كوڭىل قويىپ, ساپالى اۋدارىپ, سويلەتە الماۋىندا.
2023 جىلى تۋعانىنا 930 جىل (1093-1166) تولعالى وتىرعان بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ ايتۋلى تۇلعاسى, ءىرى ءدىن وكىلى, جازبا ادەبيەتىمىزدىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ۇستاز, شايىر, اۋدارماشى احمەت ءياساۋيدىڭ سوڭىندا قالعان, ۋاقىت شاڭىنا كومىلىپ جاتقان مۇرالارىنا قاتىستى. بۇكىل الەم تۇرىكتەرى بىرنەشە عاسىردان بەرى ءپىر تۇتىپ, قۇرمەت جاساپ, ەڭبەكتەرىن قايتا-قايتا باسىپ شىعارىپ, تيىسىنشە باعاسىن بەرىپ جاتسا دا, ءبىزدىڭ توپىراقتا اسا كوپ ايتىلماي كەلە جاتقانى اقيقات. سەبەپ؟ سەبەپ, بىزدىڭشە, بىرەۋ-اق: ول – تەك ءدىن وكىلى, سوپىلىق ءىلىمدى جارنامالاۋشى. مۇنداي بىرجاقتى باعالاۋشىلىق كۇنى كەشەگە دەيىن عۇلاما بابامىزدىڭ ومىرىمەن جانە رۋحاني مۇرالارىمەن تۇپكىلىكتى اينالىسۋعا مۇرسات بەرمەي كەلگەنى تاعى دا بەلگىلى. وسىلايشا, كوپ نارسەدەن كەش قالعان سىڭايلىمىز.
ال اقيقاتىنا كوشەر بولساق – احمەت بابا جان-جاقتى, كوپ سالانىڭ باسىن بىرىكتىرە جۇمىس جاساعان, ءوز زامانىندا ەلىنە قالقان بولىپ, حالقىنا تۋرا جول سىلتەي العان پاراسات يەسى. بۇل سوزدەرىمىزدى نەمەن دايەكتەي الامىز؟
- احمەت بابا بۇكىل تۇركى حالقىنىڭ ەل بولىپ ۇيىسۋىنا تىكەلەي اتسالىستى. ءوزى ءومىر سۇرگەن كەزەڭ – ءبىزدىڭ توپىراققا يسلام ءدىنىنىڭ نەگىزدەپ ەنە باستاعان تۇسىمەن ءدال كەلەدى. جاڭا ءدىندى ەل جۇرەگىنە قالاي ورنىقتىرىپ, اراداعى تۇسىنىسپەۋشىلىكتەردى دەرەۋ اقىلعا سالىپ شەشىپ وتىرۋ دا وتە ماڭىزدى مىندەت. ءدىن مەن ەجەلدەن قالىپتاسقان ەل ءداستۇرى اراسىندا قاراما-قايشىلىق بولماۋىنا بابا احمەت ەرەكشە كوڭىل اۋدارعان. وعان دالەل – احمەتتىڭ سول زامانداردا قوراساندا وتكەن ۇلكەن ءدىني جيىندا ۇزاق ءسوز سويلەپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تۇرمىستىق ادەت-عۇرىپتارىنا تيىسپەۋدى تالاپ ەتىپ قويۋى جانە وعان كوپشىلىكتىڭ ريزاشىلىعىن الۋى (وسى جيىننىڭ قۇجاتى قوراسان ولكەتانۋ مۇزەيىندە ساقتالسا كەرەك). ەلشىل مىنەز بەلگىلەرىن وسىدان-اق بايقاۋعا بولماس پا! تۇرىكتىڭ اتاقتى اقىنى ياحيا كەمال جازادى: «وسى احمەت ياساۋي دەگەن كىم؟ تەرەڭىرەك زەرتتەپ كورسەڭىزدەر, ءبىزدىڭ ۇلتتىعىمىزدىڭ نەگىزىن سودان تاباسىز!». مۇنداي پىكىرلەردى كوپتەپ كەلتىرە بەرۋگە بولادى. دەمەك «احمەت ياساۋي جانە تۇركى حالقىنىڭ تاريحي-مادەني تۇتاستىعى» دەگەن تاقىرىپتا ءتيىستى عىلىمي-تانىمدىق ەڭبەكتەر جازىلىپ, كوپتومدىقتار شىعارۋ ماسەلەسى وزىنەن-ءوزى تۋىندايدى.
- ول بارشا تۇركى حالقىنىڭ جازبا ادەبيەتىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان تۇلعا ەكەنىن اشىپ ايتاتىن ۋاقىت جەتتى. انىقتاي كەتەلىك. ونىڭ «ديۋاني حيكمەت» (پاراساتتى ويلار توپتاماسى) دەگەن نەگىزگى ەڭبەگى (عۇمىرناما, ميعراج, ت.ب.) تەك ءبىر كىتاپپەن شەكتەلمەگەن, كەي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ءتورت كىتاپ بولعان ەكەن. ياعني شاريعات, تاريحات, ماعريفات, حاقيقات ۇعىمىمەن بايلانىستىرا ارقايسىسى مىڭ جولدان استام ولەڭ تۇزگەنى ايتىلىپ-جازىلۋدا. وسى ءتورت باعىتتى الا وتىرىپ, تەرەڭ وي تولعاعان, حالىقتى يماندى, ادىلەتتى, ادال, مەيىرباندى بولۋعا شاقىرعان. بۇعان قوسا ومىرگە كوزقاراس پەن تانىمدى تاسپىرلەيتىن «ميراتۋل كۋلۋب» دەگەن ۇلكەن جازبالارى دا بولعان, ونىڭ ماعىناسى «كوڭىل ايناسى» دەگەندى بىلدىرەدى. وكىنىشكە قاراي, ول ەڭبەكتەرى دە تولىق ەمەس, ءۇزىپ-ج ۇلىپ قانا بىلەمىز. مىنە, وسىنداعى تەرەڭ ويلارى مەن تۇجىرىمدارىنىڭ ۇشقىندارى كەيىنىرەك تەك قازاق ەمەس, بۇكىل تۇركى جازبا ادەبيەتىنىڭ بەلگىلى قالام يەلەرىنىڭ تۋىندىلارىندا كورىنىس تاپتى. دەمەك احمەت بابانى ەندى بۇكىل تۇرىك ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ باستاۋىندا تۇرعان تۇلعا دەپ ايتۋ ءۇشىن جوعارىدا اتالعان قۇندى جازبا ەڭبەكتەرىنىڭ تولىق نۇسقالارىن (بالكىم, ءبىز ەستىمەگەندەرى دە شىعىپ قالار) جاتپاي-تۇرماي تەزىرەك تاۋىپ, قازاق جانە باسقا تىلدەردە كىتاپ بولىپ باسىلۋىنا جۇمىلا كۇش سالۋىمىز وتە كەرەك. وعان وسى كەزدەن كىرىسسەك, تەك قانا ۇتاتىن بولار ەدىك.
عۇلاما بابامىز ءوز زامانىندا اراب جانە پارسى تىلدەرىن وتە جەتىك بىلە تۇرسا دا, بارلىق جازبا ەڭبەكتەرىن تەك تۇرىك تىلىندە (كونە تۇرىك ياكي وعىز-قىپشاق, ت.ب.) جازىپ قالدىرعان ەكەن. ول عانا ەمەس, قاسيەتتى قۇران كىتابىنداعى سۇرەلەردىڭ ماعىناسىنا ءۇڭىلىپ, ونى تۇرىكشەگە تۇسىندىرە اۋدارىپ, مۇريتتەرىنىڭ ءھام جالپى مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ ۇعىمىنا جەڭىل بولۋ جاعىن قاراستىرعان, سول ءۇشىن كەيبىر اسىرەدىنشىلدەردەن وڭباي تاياق تا جەگەن (مىسالى, سولاردىڭ جالعىز بالاسىن ءولتىرۋى, وزىنە الدەنەشە رەت قاستاندىق جاساۋى, ت.ب.). دەمەك وسى جەردە «احمەت ياساۋي جانە تىلگە قۇرمەت» دەگەن ارنايى تاقىرىپ تا سۇرانىپ تۇر, بۇل باعىتتا دا ەلەۋلى ەڭبەكتەر تۋىپ جاتسا قانداي مارتەبە.
بابانىڭ ءومىرى مەن حالقىنا سىڭىرگەن ولشەۋسىز ەڭبەگىن جاس ۇرپاققا ءتۇسىندىرۋ, جەتكىزۋ مەن ناسيحاتتاۋ جۇمىستارى بارىنشا جۇيەلى جۇرگىزىلگەنى ماقۇل. ونىڭ جولى قانداي؟ ەندىگى جەردە احمەت بابانىڭ ءومىر جولى شىنايى زەردەلەنىپ, سوسىن ءارتۇرلى جانرلاردا (رومان, پوەما, دراما, ت.ب.) ادەبي-كوركەم شىعارما جازۋ, ۇلتتىق تەاترلارىمىزدا (دراما, وپەرا, بالەت, ت.ب.) سپەكتاكلدەر قويۋ جانە باسقا دا مادەني شارالار ۇيىمداستىرۋ كەرەك-اق. ءارتۇرلى جانرلارداعى ۇزدىك ءارى ساپالى ادەبي تۋىندىلاردى تۋعىزۋدىڭ ءبىر جولى – بابانىڭ 930 جىلدىعى اياسىندا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە بايقاۋلار جاريالاۋ.
ءبىز وسى كەشەندى اتقارىلاتىن ماسەلەلەر بويىنشا ءىس باسىنداعى ازاماتتارعا ۇسىنىس تا بەردىك.
قازاقتىڭ قاتارداعى ءبىر قالامگەرى رەتىندە ابىز احمەت ءياساۋيدىڭ ومىرشەڭ تۇلعاسىن كەلەر ۇرپاققا تانىستىرۋ جانە ادەبي بەينەسىن سومداۋ باعىتىندا ازدى-كوپتى ەڭبەك ەتىپ كەلەمىز. 1998 جىلى «قىزىر قونعان تۇركىستان», 2000 جىلى «قاسيەتتى مەكەندەگى قالا» اتتى كىتاپتار شىعارىپ, سوڭعى جىلدارى «جانساراي جاۋھارى» اتتى اڭگىمە, «ابىزدىڭ عۇمىرى» اتتى كينوپوۆەست, «حاق-عۇمىر» اتتى دراما-ديلوگيا جازدىق.
تاريحي تۇلعالار اينالاسىندا تاريحشىلار ءبىر جاق, فيلوسوفتار ءبىر جاق, بىلايعى ادەبيەتشى-جۋرناليستەر ءبىر جاق بولىپ, تولاسسىز ايتىسىپ جاتقاننان ەلگە دە, عىلىمعا دا پايدا از.
ءبىز قازىرگى ۋاقىتتا جاڭا دا ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىنا قادام جاساپ وتىرعان ەلمىز. ەلدىك ۇستانىمنىڭ نەگىزگى تىرەگى – ۇلتتىق يدەولوگيا! ۇلتتىق يدەولوگياسىن بارىنشا ناقتىلاپ, مەيلىنشە شەگەلەپ, جاس ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىمدى ەتىپ المايىنشا, ونداي ەلدىڭ قارىشتاپ العا باسۋى كۇماندىلەۋ. ۇلتتىق يدەولوگيا – سول ەلدىڭ وتكەن تاريحىنا, سالت-داستۇرىنە, تىلىنە يەك ارتۋى ءلازىم. اسىرەسە, جاس ۇرپاققا ۇلگى ەتەر تاريحي تۇلعالارىنا قۇرمەت جاساۋ مەن ولاردىڭ اسىل مۇرالارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ – اسىل پارىزىمىز.
جولتاي جۇمات-ءالماش ۇلى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, جازۋشى-دراماتۋرگ
