31 مامىر, 2014

سانا سىلكىنىسى

275 رەت
كورسەتىلدى
9 مين
وقۋ ءۇشىن
1243759929_vodka_145 «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا, ءجۇز جىلدا قازان» دەگەن, ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىكتىڭ كوك تۋى جەلبىرەگەنىنە جيىرما ءۇش جىلعا اياق باستى. راس, ەگەمەندىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارى حالىققا تىم اۋىر ءتيدى. جاڭا زاماننىڭ لەبىن تۇسىنە الماي, جەلدىڭ قايدان, قالاي سوققانىن بىلمەي, داعدارىپ قالدى. بىراق, اراداعى 23 جىل حالىقتىڭ ساناسىن كۇرت وزگەرتتى. بالكىم, ۇساق-تۇيەك نارسە دە بولار, بىراق كەي-كەيدە كەشەگى كۇن مەن بۇگىنگى كۇندى سالىستىرىپ وتىرىپ, مىنا ءبىر جاعدايلارعا ءبىر جاعى قايران قالامىن, ءبىر جاعى سول كۇندەردىڭ الىستاپ كەتكەنىنە قۋانامىن. وسىدان كەيىن تاۋەلسىزدىگىمىزگە مىڭ تاۋبە دەيسىڭ! سوناۋ 90-جىلداردىڭ ورتاسىندا اۋىلداعى ءبىزدىڭ ءۇي ءبىراز ۋاقىت اراق ساتۋمەن اينالىستى. ارينە, بۇل جاعدايعا سول كەزدەگى ەل ىشىندەگى جوقشىلىق, تاپشىلىق ءماجبۇر ەتكەنى انىق. ايتەۋىر, كۇن كورۋ كەرەك. سول كەزدە تاڭ قالاتىنىم, اۋىلدا اراق ىشەتىندەر دە كوپ, اراق ساتاتىن ۇيلەر دە كوپ. اۋىلدىڭ جالعىز كۇنكورىس كوزى – زەينەتاقىنىڭ التى ايلاپ, جىلداپ قولعا تيمەيتىن كەزى. بىراق, ەلدىڭ كوبى قارىز بولسا دا اراق ساتىپ الۋدان بەتتەرى قايتقان ەمەس. كەشەگى كولحوزدا تراكتور-ماشينا ايداپ دۇرىلدەگەن كوكەلەرىمىز: «اينالايىندار, سەندەر كەلسەڭدەر «قىزارىپ» قالامىز, قايتىپ كەتسەڭدەر «بوزارىپ» قالامىز», دەپ ازىلدەپ, اۋىلدىڭ اۆتوبۋسىنان تۇسكەننەن ءتيىسۋشى ەدى. نەنى جۇمباقتاپ تۇرعانىن بىردەن تۇسىنەسىڭ. قالادا ەندى-ەندى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن شاعىمىز عوي. قالتاڭنان 200 تەڭگەنى سۋىرىپ الىپ, قولدارىنا ۇستاتا قويساڭ, ەشقايسىسى المايدى. سويتسەم, كلۋبتىڭ الدىندا دوڭگەلەنىپ وتىراتىن سول اعالارىمىز, ارالارىندا ءبىز قاتارلى جىگىتتەر دە بار, ءبارى اراق ساتۋشىلارعا قارىز ەكەن. ەگەر بىرەۋى 200 تەڭگەنى الىپ بارسا, اراق ساتۋشى داپتەردەگى قارىزىن وشىرەدى دە, قۇر قول قايتارادى. سودان امال جوق, ءوزىڭ باراسىڭ. كەي-كەيدە اراقتى قارىزعا الۋشىلاردىڭ اتى-جوندەرىن جازىپ قوياتىن ۇيدەگى قالىڭ داپتەردى پاراقتايمىن. ويپىرماي, ىشىندە كىمنىڭ ەسىمى جوق دەسەڭىزشى... وسى ەكى وزەننىڭ بويىنداعى قىز الىسپايتىن, ءبىر-بىرىنە اعايىن ءتورت اۋىلدان جازىلماعان بىرەن-ساران-اق ءۇي قالعان-اۋ شاماسى. شەشەمىز داپتەر بەتىندەگى ايباق-سايباق جازىلعان ەسىمدەرگە قاراپ وتىرىپ, اراق الۋشىنىڭ قاي كۇنى, قاي ۋاقىتتا كەلىپ, ءتىپتى نە ءۇشىن الىپ كەتكەنىن قولمەن قويعانداي ەتىپ ايتىپ بەرەدى. سوناۋ جەتى اتا اۋىلىنان كەشكە كەلگەن پالەنشە دەگەن جاس بالا «ۇيگە اياق استىنان ءبىر قۇدالار كەلىپ قالدى, كوكەم جىبەردى» دەپ, ءۇش بوتەلكەنى قارىزعا جازدىرتىپ كەتكەن. وزىمىزگە ساباق بەرگەن ءبىر اعايدىڭ باجاسى قوناق بوپ كەپ, ەكەۋى ەكى شيشانى تاۋىسقان. مايبۇلاقتىڭ مەن تانىمايتىن, اتىن ەستىمەگەن ءبىر كىسىلەرىنىڭ تويدان كەيىن باسى اۋىرعان, اراق ىزدەگەن... سول جىلدارى اۋىلدىڭ ورتاسىنداعى كلۋب جاققا كۇندىز دە, كەشكە دە بارساڭ, ءبىتتى, ساۋ قايتپايسىڭ. قولدارى ۋداي بوس, قۇر اڭگىمەمەن ۋاقىتتى وتكىزىپ, ءبىر-ءبىرىن سوزبەن قاجاپ تۇراتىن توپقا قوسىلاسىڭ دا, قالاي اراق ىشكەنىڭدى ءوزىڭ دە سەزبەي قالاسىڭ. ءبىر شيشانىڭ تىعىنى اشىلىپ, ءىش قىزا باستاعان سوڭ, جىگىتتەر قاتاردان قالعىسى كەلمەي, مىرزالانىپ, كەزەك-كەزەك اراق ساتاتىن ۇيلەرگە جۇگىرىپ بارىپ كەلە بەرەدى. بۇل كەشەگى جاعداي. ارادا قانشاما جىلدار ءوتتى. قازىر ءبىزدىڭ اۋىل قاتتى وزگەرگەن. باياعى بوس ساندالبايلار ىقتاپ تۇراتىن كلۋب جوندەلىپ, ونشا-مۇنشا مەرەكەلىك ءىس-شارالار سوندا وتەدى. ءبىر بۇرىشىندا كىتاپحانا جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇگىندە اۋىلدا «تام جارىس» دەگەن باسەكە بار. ياعني, ەلدىڭ ءبارى جاپپاي ەسكى ۇيلەرىن بۇزىپ, جاڭادان تام سالۋدا. ساۋلەتى, ءسانى بىرىنەن ءبىرى اسادى. سايىپ, بولات, تورەبەك, ەربول اعالارىمىز ەكى قاباتتى ءۇي سالىپ تاس­تادى. مارقۇم ءابجاپپار كوكەمىزدىڭ «كوزى» بولىپ تۇرعان ۇلكەن ەكى قاباتتى ءۇيدى بالالارى قايتادان جابدىقتاپ, 100 ورىندىق بالا باقشا ەتىپ, اۋىلدىڭ ءبىراز كەلىندەرىنە جۇمىس تابىلدى. قازىر بۇل ءۇيدىڭ اۋلاسى بۇلدىرشىندەردىڭ شات كۇلكىسىنە تولى. باحادىر اعايدىڭ بالالارى ەڭسەلى مەشىت ءۇيىن سالىپ بەردى. جەتى اتا اۋىلىنا ومىردە بولماعان اسفالت جول ءتۇستى. ەندىگى كەزەك – قاسىنداعى قاقپاتاس اۋىلىنىكى. قانات قۇرداسىم كىشىگىرىم كىرپىش تسەحىن, بەكبولات اعامىز اعاش تىلەتىن تسەح, اعايىندى الپىس پەن جەتپىس انارباەۆتار بالا-شاعاسىمەن جابىلىپ, كولىك جوندەيتىن ورىن اشتى. ودان بولەك, اۋىل شەتىندەگى تاس مايدالايتىن تسەح ءبىزدىڭ جىگىتتەردىڭ ءبىرازىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. نۇرعالي قۇرداسىمنىڭ ەت پەن قىمىزدىڭ ساۋداسىن قىزدىرىپ جۇرگەنىنە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. مايبۇلاققا تازا سۋ كەلىپ, قۇبىرلار تارتىلىپ جاتىر. قايبىر جىلى مارقۇم قۋانىش تولەمەتوۆ, بەلگىلى بوكس باپكەرى اقجول اسقاروۆ باستاعان ازاماتتار اۋىلعا ۇلكەن قاقپا ورناتىپ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىنە ارناپ ەسكەرتكىش اشقان. وسى توپىراقتان قان مايدانعا اتتانىپ, امان-ساۋ كەلگەنىنىڭ دە, سۇيەگى سوعىس دالاسىندا قالعانىنىڭ دا اتى-جوندەرى سول تاسقا قاشالىپ جازۋلى تۇر. ەشقانداي پايدا بولماي, اقىرىندا اراق العاندارىن تالاي ادامدار مويىنداماي, اياعى ايعاي-شۋعا اينالىپ كەتكەن سوڭ انامىز «سپيرت» ساۋداسىن كوپ ۇزاماي دوعارعان. قازىر قارا شاڭىراقتاعى دوسبول ءىنىم ەسىكتىڭ الدىنداعى «ۆرەميانكانىڭ» ەسىگىن كوشە جاقتان شىعارىپ, يسابەك كوكەمنەن كەيىن ەكىنشى بوپ, جاڭادان دۇكەن اشتى. ازىق-ت ۇلىكتىڭ ءتۇر-ءتۇرىن ساۋدالايدى, بىراق, «اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى» دەگەن, اراق-شاراپ ساتپايدى. ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ۇيلەرى بۇگىندە تۇگەلدەي دەرلىك باقشا ەگەدى. سول باقشانىڭ ءونىمىن نە وزدەرى پايدالانادى, نە كۇزدە ساۋدالاپ, اجەپتەۋىر تابىس تابادى. ارينە, اۋىلدىڭ شەشىلمەي جاتقان ماسەلەسى دە بار. ءالى دە بولسا جاستار اراسىندا جۇمىسسىزدىق, جەردى پايدالانۋعا دەگەن ەنجارلىق, ءۇي كوپ بولعاننان كەيىن اعىن سۋعا, مال كوپ بولعاننان كەيىن جايىلىمعا تالاسۋ سەكىلدى ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىن جاسىرۋعا بولماس. بىراق, ەڭ باستىسى ەلدىڭ ساناسى, كوزقاراسى, پىكىرى وزگەردى. ءۇمىت پەن سەنىمدى سەرىك ەتكەن ءبىزدىڭ اۋىلداعىلار بۇگىندە جوعارىعا الاقان جايا بەرمەي, ەڭبەك ەتكەننىڭ ەڭسەسى بيىك بولاتىنىنا كوزدەرى جەتتى. مەنىڭ تۋعان جەرىم – وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, تولەبي اۋدانى, مايبۇلاق اۋىلىندا بولعان سوڭعى جىلدارداعى وسىناۋ وڭ وزگەرىستەر ەل ساناسىندا ۇلكەن سىلكىنىس, وزگەرىستىڭ بولعانىن بايقاتادى. «بەرەكە باسى – بىرلىك» دەگەن, وسىنىڭ ءبارى شاعىن اۋىلدىڭ ىنتىماعى, بىرلىگى ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. ال, باياعى ورتالىقتا قولدارىن قالتالا­رىنا سالىپ, ەرىگىپ تۇراتىن توپ بىرتە-بىرتە جوعالىپ كەتتى. شىنى كەرەك, سول توپتاعى كەيبىرەۋىنىڭ قازىر دەنساۋلىعى جوق, بىلايشا ايتقاندا اراق ىشۋگە شاماسى كەلمەيدى, كەيبىرىن كەلىنشەكتەرى «جەڭدى», ەندى بىرەۋلەرى وزدەرى اقىلعا كەلدى. جاقىندا پارلامەنتتە سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە اراق ىشەتىندەردىڭ قاتارى كوبەيىپ بارا جاتقانى ايتىلدى عوي. بالكىم, مەن قاتەلەسەتىن شىعارمىن, بىراق ءوز باسىم وسىعان سەنبەيمىن. جانە تۋعان اۋىلىما بارعان سايىن وسى پىكىرىمە سەنىمىم بەكي تۇسەدى. مۇمكىن قازىر توي-تومالاقتىڭ تىم كوبەيىپ كەتۋى اراق ىشەتىندەردىڭ كورسەت­كىشتەرىن ەسەلەپ تۇرعان بولار. الايدا قازىرگى تويلاردا دا باياعىداي جاپپاي ءىشىپ, ءسۇرىنىپ-قابىنىپ ماس بولىپ, جاعا جىرتىسىپ جاتاتىن جاستاردى كورمەيسىڭ. اۋىلدا مۇلدەم اراق ىشەتىن ادام قالمادى دەسەم, وتىرىك بولار. بىراق, كەشەگى كەڭەستىڭ «كوزىن» كورگەن, ودان نارىقتىڭ تۇيىعىنا تاپ بولىپ, جاپپاي ىشكىلىككە ءۇيىر بولعان ءبىر تولقىن, ءبىر لەك ءوتىپ بارا جاتقان سياقتى. ايتپاقشى, جاقىندا ءبىر اعايىن ءىنىمىز تۋىلعان كۇنىن قىمىزبەن تويلاپتى. اۋىل­داعىلار قازىر سونى ۇلگى ەتىپ ايتىپ ءجۇر.  ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان». وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار