قازاقستان • 21 قاراشا, 2022

قايراتكەر تۇلعا

425 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلىمىزدە تۇراقتىلىق پەن ىشكى-سىرتقى قا­ۋىپ­سىزدىكتى, بىرلىكتى بەكەمدەۋ ىسىندە ايرىقشا ورنى بار قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى­نىڭ قۇ­رىلعانىنا بيىل 30 جىل تولدى. ەل تا­ۋەلسىزدىگىمەن بىرگە قاي­تا جاساقتالعان قا­ۋى­پ­سىزدىك ورگانىنىڭ وسىناۋ بەلەسى قالىپتاسۋ مەن تۇ­راقتى دامۋ كەزەڭى رەتىندە ايشىق­تالدى.

قايراتكەر تۇلعا

كەڭەس وداعى كەزىنەن بەرى قا­ۋىپسىزدىك ورگاندارىندا قىزمەت ەتكەن, باسشىلىق قۇرامدا بولعان كوپتەگەن ارداگەر قىزمەتكەر­­لەر زەي­­­نەت­كەرلىككە شىققاننان كە­­يىن دە قوعامدا ۇلتتىق رۋحتى كۇ­شەيتۋ, كە­يىنگى تولقىندى پاتريوتيزم­گە تار­بيەلەۋ باعىتىندا ۇلكەن جۇ­مىس اتقاردى. ولار قازىر دە ارناۋ­لى قىزمەتتىڭ وزىق تاجىريبەلەرى مەن قالىپتاسقان داستۇرلەرىن ءىزبا­سار­لارىنا ۇيرەتىپ, ورتامىزدا ءجۇر. سولاردىڭ ءبىرى –  ۇقك تۇڭعىش تور­اعاسى, گەنەرال-لەيتەنانت بولات باەكەنوۆ بيىل 80 جاس­قا تولىپ وتىر.

بولات ءابدىراحمان ۇلى تاۋەل­سىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا وتاندىق كۇشتىك قۇرىلىمداردى جاساقتاپ, نىعايتۋعا سۇبەلى ۇلەس قوستى. تا­ۋەل­سىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى قارسا­ڭىن­دا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كو­مي­تەتىنىڭ تۇڭعىش توراعاسى, قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى, ىشكى ىستەر ءمينيسترى, پرەزيدەنت كۇزەتى قىز­مەتىنىڭ باستىعى لاۋازىمدارىن ابىرويمەن اتقارعان, ارناۋلى قىزمەتتەردى قالىپتاستىرۋعا ايرىق­شا اتسالىسقان ونى ءى دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن ماراپاتتاۋى – وسىنىڭ ايعاعى.

بولات باەكەنوۆ 1960 جىلى ورال قالاسىنداعى اۋىل جانە ورمان شا­رۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن بى­تىر­گەننەن كەيىن ەڭبەك جولىن قارا­عاندى وبلىسى ساران قالاسىندا قا­لالىق دوسساف اۆتوكلۋبىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى, اۆتوبازا اۆتومەحانيگى بولىپ باستاعان. اسكەري بورىشىن وتەپ كەلگەننەن كەيىن ساران قالا­لىق حالىققا ءبىلىم بەرۋ بولىمىن­دە مەكتەپارالىق وقۋ-وندىرىستىك شەبەرحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى. 1966-1973 جىلدارى كومسومول جانە پارتيا جۇمىستارىنا ارالا­سىپ, ساران قالالىق كومسومول كوميتەتى­نىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, قالالىق پارتيا كوميتەتى ۇيىمداستىرۋ ءبولىمى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقار­عان. بۇعان قوسا قاراعاندى مەملەكەت­تىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فاكۋلتە­تىن سىرتتاي ءبىتىردى.

1973 جىلى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ شە­شى­مىمەن ول كسرو مەملەكەتتىك كا­ۋىپ­سىزدىك كوميتەتى جوعارى مەك­تەبى­نىڭ باسشىلىق كۇرامدارىن دايار­لاۋ كۋرسىنا جىبەرىلەدى. ونى بىتىر­گەننەن كەيىن مەملەكەتتىك قا­ۋىپسىزدىك كوميتەتى قاراعاندى وب­لىس­تىق باسقارماسى قارسى بار­لاۋ ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىن­با­سار­­لىعىنا تاعايىندالادى. بو­لا­شاق ۇقك توراعاسىنىڭ قاۋىپ­سىز­­دىك قىزمەتىندەگى كارەراسى وسى كەزدەن باستالعان ەدى. ءارى قاراي قا­جىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا وسى سالاداعى جاۋاپتى قىزمەتتەردى ات­قا­رىپ, ەلىمىز ەگەمەندىك العان جىل­دارى وسى سالاعا باسشىلىق جا­ساپ, جاڭادان قۇرىلعان ورگاندى نى­عاي­تۋدى ۇيىمداستىردى.

جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ول تاۋەلسىزدىكتىڭ نىعايۋى جىلدارىندا قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنەن باسقا دا بىرقاتار كۇشتىك قۇرىلىمدارعا جەتەكشىلىك ەتتى. 1993-1994 جىلدارى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى مىندەتىن اتقارىپ, 1994-1995 جىلدارى ىشكى ىستەر ءمينيسترى بولدى. 1997 جىلدان پرەزيدەنت كۇزەت قىزمەتىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدى. 2001 جىلى وتستاۆكاعا شىققان سوڭ بولات ءابدىراحمان ۇلى ۇستاز­دىق قىزمەتپەن اينالىسىپ, قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىن­دە الماتى زاڭ اكادەمياسىن, قازاقستان كۇزەت ۇيىمدارى اسسوتسياتسياسىن باسقاردى.

ۇقك ارداگەرىنىڭ اتقارعان قىز­مەتتەرىنە جەكەلەي توقتالاتىن بول­ساق, بىرنەشە كىتاپقا جۇك بولاتىنى ءسوزسىز. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان­نان كەيىن كۇشتىك قۇرى­لىم­داردى رەفورمالاۋ, قايتا قۇرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىقتى. تۇبەگەيلى وزگەرىس­كە ۇشىراعان ساياسي, ەكونوميكالىق, قۇرىلىمدىق جۇيە بارلىق سالاعا جاڭا تالاپ, تىڭ مىندەت قويدى. ەڭ الدىمەن زاڭنامالىق نەگىز رەتىندە 1992 جىل­عى ماۋسىمدا جوعارعى كەڭەس ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى زاڭ قابىلدادى. بۇل زاڭدى ازىرلەۋ­گە تەك كۇشتىك قۇرىلىمدار قىزمەت­­كەر­­لەرى, دەپۋتاتتار عانا ەمەس, سونى­مەن قاتار جالپى جۇرتشى­لىق وكىل­­دەرى دە قاتىستى. سول تۇستا بولات ءابدىراحمان ۇلىنىڭ باس­شى­لى­عىمەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگان­دارىندا جاڭا زاڭ بويىنشا كوپ­تەگەن وزگەرىس جاسالدى. قۇجات قابىل­دانعاننان كەيىن كوميتەت­تىڭ, ءاربىر قىز­مەتكەردىڭ اتقاراتىن قىز­مەتتەرىن رەتتەيتىن نورماتيۆتىك اكتىلەر دايىندالدى.

العاش ەلىمىز ەگەمەندىك الىپ, دەربەس مەملەكەت بولعان جىلدارى قاي سالادا بولسىن ءارتۇرلى قيىن­دىق بولعانى بەلگىلى. قارجى ماسەلەسى, جابدىقتاۋ, ءتىپتى كادر تاپشىلى­عى دا باستى پروبلەمانىڭ ءبىرى بول­دى. جاسىراتىنى جوق, ماتەريالدىق جاعداي دا بۇل تۇس­تا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. كسرو ىدىراعان كەزدە ۇلتتىق قاۋىپسىز­دىك ورگاندارى­­نىڭ جان-جاق­تى دا­يىندىقتان وتكەن بىلىكتى ماماندارى مەملەكەتتىك قىز­مەتكە, جەكە كوممەرتسيالىق كوم­پا­­نيالارعا شا­قىرتۋ الا باستادى. كاسىپكەرلەر جوعارى جالاقى تاعا­يىن­داپ, مامانداردى فيرمالار­­دا جۇمىس ىستەۋگە تارتتى. كوپتەگەن بى­­لىكتى وفيتسەرلەر وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنا قونىس اۋداردى. سول سەبەپتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتەتىن, ەل مۇددەسىن قور­عايتىن ماماندار قاتارى سيرەپ قال­دى. وسى تۇستا شەتتە جۇرگەن ماماندارىمىزدى ەلگە قايتارۋ, جاڭا كادرلاردى دايارلاۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. ادامدارمەن جۇ­مىس ىستەۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيا­لا­رى مەن ادىستەرىن مەڭگەرۋ, پوستكە­ڭەس­تىك كەڭىستىكتەگى باسقا ەلدەردەگى ارىپ­­تەستەرمەن بىرلەسىپ قارسى بار­لاۋ, ۇيىم­داسقان قىلمىسپەن جانە ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەسۋ سا­لاسىن­دا ءوزارا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ قاجەت بولدى. وسىنداي قيىن تۇ­يىن­­دەردىڭ شەشى­مىن تابۋ بولات ءابدىراحمان ۇلىنىڭ باسقارۋىمەن ىسكە اسىرىلدى.

ۇزاق جىلدار كۇشتىك قۇرى­لىم­دار سالاسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن ول «پاراسات», «قۇرمەت», «داڭق», «دوستاستىق جۇلدىزى», «زا بلاگورودستۆو پومىسلوۆ ي دەل», «ەڭبەگى ءۇشىن» وردەندەرىمەن, كسرو, قازاقستان ­­جانە شەتەل مەملەكەتتەرىنىڭ 32 مە­دا­لى­مەن ماراپاتتالعان. «گەنەرال­دار كەڭەسى» رەسپۋبليكالىق قوعام­دىق بىرلەستىگى پرەزيديۋمىنىڭ مۇ­شەسى, ۇقك جانە پرەزيدەنت كۇزەتى قىزمەتىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى, قازمزۋ قۇرمەتتى پروفەسسورى, ساران قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاما­تى بۇ­گىندە زايىبى تامارا ۆاسيلەۆ­نا ەكەۋى ءۇش قىزدى ءوسىرىپ, نەمەرە تاربيەلەپ وتىر.

ارداگەردىڭ 80 جىلدىق مەرەي­تويى ەلىمىزدە كەڭىنەن اتالىپ وتۋ­دە. «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كومي­تە­تى ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرى» رەس­پۋبليكالىق قوعامدىق بىر­لەس­تىگى ور­تالىق كەڭەسىنىڭ تور­اعاسى, وتستاۆ­كا­داعى پولكوۆنيك كەنجە­بولات بەكنازاروۆتىڭ باستاماسى­مەن مە­رەي­­توي قارساڭىندا الماتى­داعى ۇقك عيماراتىندا ۇلتتىق قا­ۋىپ­سىز­­دىك كوميتەتى ءبىرىن­شى توراعا­سى­نىڭ مۇراجاي-بول­مەسى اشىلدى, ­سون­داي-اق ارناۋلى قىزمەت ورگاندارى اردا­گەرلەرىنىڭ اراسىندا بيلياردتان جارىس ۇيىمداستىرىلدى. ­بولات ءابدىراحمان ۇلىنىڭ قاۋىپسىزدىك ورگان­دارىنىڭ قۇرىلىمىن نى­­عاي­تۋ جانە رەتكە كەلتىرۋدەگى قا­جىر­­لى ەڭبەگى, يگى باستامالارى ار­ناۋلى قىزمەت جانە قۇقىق قورعاۋ ­ور­گان­دارىنىڭ تاريحىنان ويىپ ورىن الادى.

سوڭعى جاڭالىقتار