سۋرەتتەردى تۇسىرگەن دميتري ەروفەەۆ
قامبار اتا ت ۇلىگىن قازاق حالقى ەجەلدەن قادىرلەگەن. جىلقى قازاقتىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىم, رۋحاني بولمىس, تۇرمىس-سالت, ادەت-عۇرىپ, مادەنيەت پەن ونەرىنىڭ تۇتاس ءبىر ايىرىلماس بولىگىنە اينالىپ كەتكەن. وعان تاعى ءبىر دالەل, اقسۋ اۋدانىنا قاراستى قاپال اۋىلىنىڭ تۇرعىنى نۇرجانەت ەرداۋلەتقىزى ەرەكشە ونىمدەرى. ول ساۋمالدان عانا ەمەس, بالدان دا سابىن ازىرلەۋدى قولعا العان. كاسىپكەر ءوزى جاساعان تاۋارىنا «جاسىل ءونىم» دەپ ايدار تاعىپتى. نەگە دەسەڭىز, ەش قوسپاسىز تاپ-تازا تابيعي ءونىم, ەكىنشىدەن – باسقا ونىمدەرگە قاراعاندا پايداسى كول-كوسىر.
وسىدان ءۇش جىل بۇرىن اتاجۇرتقا قونىس اۋدارعان قانداسىمىز اۋەلى كاسىبىن الابوتا شوبىنەن قارا سابىن قايناتۋدان باستاعان ەكەن. بىردەن ماڭايداعى ەل قاتتى قىزىعۋشىلىق تانىتسا كەرەك. ءسويتىپ, حالىقتىڭ سۇرانىسىنا قاراي قولدان جاساعان ءونىم تۇرلەرىن كوبەيتۋدى كوزدەيدى. اتاپ ايتساق, ءسۇت سابىنى, ايران سابىنى, ساۋمال سابىنى, قيار جانە بال سابىندارى سياقتى تۇرمىسقا قاجەت ءارى دەنساۋلىققا پايدالى زاتتاردى ەلگە ۇسىنا باستاعان. نەگىزى بۇل كاسىپپەن اينالىسۋدى قىتايدا جۇرگەندە قولعا العان ەكەن. قازاقستانعا كەلگەن سوڭ بىلەتىن ءىسىن قايتا جانداندىرادى. وعان باستى سەبەپ – وتاعاسىنىڭ اتتان قۇلاپ, مەرتىگىپ, جۇمىسقا شىعا الماي قالعانى. ياعني كۇنكورىس ءۇشىن وسى كاسىپتى جۇرگىزىپ, تابىس تابۋعا بەل بايلاعان.
«سابىندى دايىنداۋعا ءوزىمىزدىڭ ساۋمال, ءسۇت, قاتىعىمىز, كوكونىسىمىز, تەكەلىنىڭ بالى قولدانىلادى. ال قاجەتتى كوكوس مايىن قىتايدان العىزامىن. كاسىپتى كەڭەيتۋگە مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن گرانتقا تالپىنىپ كورۋگە نيەتتىمىن. قازىر وتباسىم بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ەكى بالام مەن كەلىنىم ءونىمدى قوراپقا سالىپ قاپتاۋعا, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى تاۋار وتكىزۋ ءىسىن ىلگەرىلەتۋگە جاردەمىن تيگىزەدى», دەيدى ن.ەرداۋلەتقىزى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كىشكەنە بالالار ءۇشىن سابىن جۇرەك, گۇل, مىسىق جانە باسقا دا قىزىقتى ءارى تارتىمدى فورمالارعا قۇيىلىپ دايىندالادى. مۇنداي سابىنمەن نارەستەلەردى شومىلدىرسا, ەشقانداي اللەرگيا بولمايدى. ەرەسەكتەر قولدانسا, بەتتىڭ تەرىسىن جۇمسارتادى, جاڭا تۇسكەن اجىمدەردى, مايلى بەتتىڭ بورىتكەندەرىن, قارا داقتاردى كەتىرۋگە كومەكتەسەدى. ياعني كىشىگىرىم كوسمەتيكالىق ءونىم دەۋگە بولادى.
سابىننىڭ باعاسى كولەمى مەن قۇرامىنا قاراي 500 تەڭگەدەن باستالادى. دەگەنمەن كاسىپكەر «بەتتەگى داقتاردى مەديتسينالىق جاعىنان تەكسەرتۋدى ۇمىتپاۋ كەرەك» دەيدى. سەبەبى ول ادامنىڭ ىشكى اعزالارىنىڭ سىرقاتى سالدارىنان با, الدە سىرتقى اسەرلەردەن بە, الدىمەن سونى انىقتاپ العان ءجون. وسى رەتتە دارىگەر ءلاززات جۇبانوۆانىڭ پىكىرىن ورتاعا سالعاندى ءجون ساناپ وتىرمىز.
«بيە ءسۇتى ا, س, ۆ1 دارۋمەندەرىنە باي. ونىڭ مينەرالدىق قاسيەتتەرى 12 ساعاتقا دەيىن جويىلمايدى. قىسقاسى, بيە سۇتىندە ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا كەرەكتى بارلىق ۆيتامين بار. اسىرەسە ا جانە س ۆيتاميندەرىنە باي. سونىمەن قاتار ۆ توبىنداعى د, ە, F ۆيتاميندەرى بولادى. ۆ توبىنا جاتاتىن بارلىق ۆيتامين ورگانيزمنىڭ قالىپتى تىرشىلىك ەتۋى ءۇشىن قاجەت. سونداي-اق ساۋمال اسقازان جاراسىن ەمدەۋگە, باۋىر, يممۋندىق جۇيە جۇمىسىنىڭ بۇزىلۋىنا, تۋبەركۋلەز, ىشەك, تەرى اۋرۋلارىن ەمدەۋگە قوسىمشا رەتىندە پايدالانىلادى», دەيدى ل.جۇبانوۆا.
ماماندار بيە ءسۇتى ءوزىنىڭ قۇرامى جاعىنان انا سۇتىنە جاقىن ەكەنىن ايتادى. وسى ەرەكشەلىك جاعىنان ءارى ءىس-تاجىريبە تۇرعىسىندا پايدالانۋ ءۇشىن زور مانگە يە. دەمەك كۇندەلىكتى شايعا قوسىپ ىشەتىن سيىر سۇتىنە قاراعاندا جەڭىل قورىتىلىپ, تەز سىڭىرىلەتىن بيە ءسۇتى الدەقايدا پايدالى. بۇگىنگە دەيىن اپا-اتالارىمىز نەمەرەلەرىنە ساۋمال بەرىپ, ءتىپتى وزدەرى اس قورىتۋ ءۇشىن ءجيى ءىشىپ تۇرادى. بيە ءسۇتىنىڭ شيپالى قاسيەتى – ونىڭ كوپتەگەن اۋرۋدىڭ الدىن الۋدان بولەك, دەنساۋلىققا كەرەك بارلىق دارۋمەندى بەرۋىندە بولىپ تۇر. وسى كۇنى بيە سۇتىنەن ءتۇرلى ءونىم دايىنداپ, كاسىپكە اينالدىرىپ جۇرگەندەر جەتەرلىك. بۇگىنگى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز دە اۋىلدا جاتىپ-اق ءىسىن دوڭگەلەتىپ وتىر.
ء«وزىم وسى سابىندى تۇراقتى قولدانامىن. سىرت كوزگە ناتيجەسى ءوز تاجىريبەمنەن ايقىن كورىنىپ تۇر دەسەم دە بولادى. بۇل تابيعي تازا سابىندى الۋعا جەتىسۋ وبلىسىنىڭ جاقىن اۋداندارىمەن قاتار, الماتىدان دا تاپسىرىستار ءتۇسىپ جاتىر. بۇل ەرتەدەن بەرگى اتا-بابالارىمىزدىڭ سۇتتەن, بالدان, شوپتەردەن دايىندايتىن پايدالى زاتتارىنا دەگەن كوپشىلىكتىڭ قىزىعۋشىلىعى ءالى كۇنگە زور ەكەنىن بىلدىرەدى», دەيدى كاسىپكەر.
قازىر ساۋمال سابىندى تۇتىنۋشىلاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تاپسىرىس بەرىپ جاتقاندار دا بار. بەت تەرىسىنىڭ كۇتىمىنە پايدالى تابيعي ءونىمدى اسىرەسە قىز-كەلىنشەكتەر ءجيى سۇرايدى. مۇنى 15 جىلدىق تاجىريبەسى بار پەداگوگ, حيميك-بيولوگ زارينا ابۋزياروۆا دا راستاپ وتىر. قازىر ول جەتىسۋ وبلىسى الاكول اۋدانىنداعى «لەپسى ونىمدەرى» جشس-دا دايىنداۋشى تەحنولوگ بولىپ جۇمىس ىستەپ, تابيعي سابىن مەن باسقا دا كوسمەتيكا تۇرلەرىن وندىرۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى.
وسى رەتتە ويىمىزعا ءبىر اڭىز-اڭگىمە ورالىپ وتىر. ەرتەدە پاتشانىڭ تال بويىندا ءبىر ءمىنى جوق قىزى بولىپتى. ونى كورگەن ادام عاشىقتىقتان ەستەن تانادى ەكەن. حانشايىمنىڭ سۇلۋلىعى سونداي, پاتشالىقتاعى بويجەتكەندەر قىزىعا قارايدى. ايتسە دە, ونىڭ ادەمىلىگىنىڭ ەل بىلمەيتىن ءبىر سىرى بار ەدى. ول – ارۋدىڭ ۇيقىعا جاتار الدىندا بيە سۇتىنە شومىلاتىنى. بۇگىندە عالىمدار بۇل تۋرالى ءتىپتى ناقتى دەرەكتەر دە كەلتىرىپ ءجۇر. حالىق ءاپساناسىن اقيقاتقا اينالدىرعان كاسىپ يەسىنىڭ ەڭبەگىن زامانعا ساي ءۇردىس دەپ الىپ قاراساق تا بولاتىنداي. قازىرگى قازاقتىڭ ارۋلارى بيە سۇتىنە شومىلا الماسا دا, ساۋمالدان جاسالعان تازا ءونىمدى يگىلىگىنە پايدالانا الادى.
ەسكە سالا كەتەيىك, «لەپسى ونىمدەرى» جشس كوسمەتيكالىق سابىن, سۋسابىن, شاشقا ارنالعان بالزام, ۆاننا تۇزى, جالپى سانى 11 ءتۇرلى ءونىم شىعارادى. بۇل رەتتە ورگانيكالىق بال, ساۋمال, جەرگىلىكتى دارىلىك شوپتەر, وعان قوسا الاكولدىڭ شۋنگيتى مەن جالاڭاشكولدىڭ توپىراعى – ءبارى دە تابيعي تازا ءونىم دايىنداۋدا تاپتىرماس ماتەريال بولىپ وتىر. كاسىپورىن جىل باسىنان بەرى 10 مىڭ دانا سابىن شىعارعان. ونىمدەرى جەرگىلىكتى جانە استانالىق ساۋدا ورىندارىندا ساتىلادى.
سابىن ازىرلەۋشى شەبەرلەر بۇل جاقسى بيزنەس قانا ەمەس, كونە ءداستۇردى جاڭعىرتۋ, بابالار قولدانعان تاجىريبەنى تاراتۋ دەپ ۇعادى. ەجەلگى ءداستۇردىڭ جاڭا زامانعا ساي يكەمدەلۋى ەكەنىن دە ايتۋدا.
جەتىسۋ وبلىسى
