2022 جىلدىڭ 9 قاراشادا ەلوردادا قر مەن قحر اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان «قازاقستان-قىتاي: تاتۋ كورشىلىك جانە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءۇش ونجىلدىعى» اتتى مەرەيتويلىق كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
ءىس-شارانى قىتايدى زەرتتەۋ ورتالىعى, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيالىق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتى, قازاقستانداعى قۇمك ينتەرناتسيونال, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگى, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان.
تۇساۋكەسەرگە قر-دىڭ قحر-داعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى شاحرات نۇرىشەۆ, قحر-نىڭ قر-داعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى چجان سياو, قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى كىتاپحاناسى, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ, ابىلاي حان اتىنداعى قازحق جانە ءاتۋ, قازاقستان جانە قىتاي سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى, اناليتيكالىق قۇرىلىمدارىنىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامى قاتىستى.
كىتاپ قازاقستاننىڭ قحر-داعى ەلشىلىگى مەن قحر-دىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ, قىتايدى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ تىعىز جانە جەمىستى شىعارماشىلىق ىنتىماقتاستىعى ناتيجەسىندە دۇنيەگە كەلگەن.
باسىلىمنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – قازاق, ورىس جانە قىتاي تىلدەرىندەگى ءۇش بلوكتان تۇرۋى. ونداعى ۇسىنىلىپ وتىرعان رەسمي قۇجاتتاردىڭ باسىم بولىگى العاش رەت مەملەكەتتىك تىلگە اۋدارىلعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون.
«بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا 30 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ىشىندە ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىز جوعارى سەنىم مەن شىنايى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە جەتتى. بۇگىن ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىز ءوز دامۋىنىڭ جاڭا داۋىرىنە اياق باسىپ وتىر. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ايتقانداي, وندا ءبىزدى ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ كەلەسى «التىن 30 جىلدىعى» كۇتۋدە. مەرەيتويلىق باسىلىمدا 1992-2022 جىلدارداعى ەكىجاقتى قاتىناستار زەرتتەلگەن. وندا قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى كىتاپحاناسى, قر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى, «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتى رەداكتسياسىنىڭ مۇراعات ماتەريالدارىنىڭ نەگىزىندە بىرەگەي انىقتامالىق دەرەكتەر, اسا ماڭىزدى رەسمي قۇجاتتار, سيرەك فوتوسۋرەتتەر جينالىپ, 30 جىل ىشىندە قول قويىلعان قولدانىستاعى كەلىسىمدەر مەن شارتتاردىڭ ءتىزىمى جاسالىندى. باسىلىمنىڭ حالىقارالىق ساياساتقا ارنالعان عىلىمي ادەبيەتتەر قاتارىندا لايىقتى ورىن الاتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى جيىننىڭ مودەراتورى, قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى باقىتجان تەمىربولات.
قر-دىڭ قحر-داعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى شاحرات نۇرىشەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل كىتاپتىڭ ىشىندە بۇرىن باسىلماعان ەكى تاراپ قول قويعان قۇجاتتاردىڭ تولىق ءتىزىلىمى جانە نەگىزگى ستارتەگيالىق قۇجاتتاردىڭ ماتىندەرى بەرىلگەن
«كوپشىلىككە جانە ەكىجاقتى قاتىناستاردى زەرتتەۋشىلەرگە قىزىقتى بولاتىن 30 جىل ىشىندەگى مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى ءوزارا ساپارلاردىڭ جىلناماسى, قر جانە قحر اراسىنداعى قازىرگى كەزدەگى ماڭگىلىك جان-جاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋدى كوزدەيتىن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى تەتىكتەر تۋرالى اقپارات ۇسىنىلعان. قىتاي – ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. 2021 جىلى ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمى 18,2 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتسە, وسى جىلدىڭ 8 ايىنىڭ ستاتيستيكاسى بويىنشا بۇل كورسەتكىش 26%-عا ءوسىپ, 15,4 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. ياعني جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ساۋدا اينالىمى جاڭا بيىك مەجەگە جەتۋ ىقتيمالدىعى جوعارى», دەيدى ول.
«كىتاپتىڭ يدەياسى بىرنەشە جىل بۇرىن پايدا بولدى, بۇل اسا ماڭىزدى, ءارى تيتانيكالىق جۇمىس ەدى. وتكەن ونجىلدىقتار تاريحي ماڭىزى بار ءىرى جارقىن وقيعالارعا تولى. 1992 جىلعى 3 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستاردى ورناتۋ تۋرالى بىرلەسكەن كومميۋنيكەگە, 1994 جىلعى 26 ساۋىردە قازاقستان-قىتاي مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى كەلىسىمگە, 2005 جىلعى 4 شىلدەدە ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ورناتۋ جانە دامىتۋ تۋرالى بىرلەسكەن دەكلاراتسياعا قول قويىلدى, 2013 جىلعى 7 قىركۇيەكتە قحر توراعاسى سي تسزينپين ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جاھاندىق باستاماسىن جاريالادى, ال اعىمداعى جىلدىڭ 14 قىركۇيەگىندە قحر توراعاسى ەكى جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن العاشقى شەتەلدىك ساپارىن استاناعا جاسادى. بۇل ءىسساپار ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ جاڭا التىن 30 جىلدىعىنىڭ باستالۋىن بەلگىلەيدى», دەدى ءوز سوزىندە قىتايدىڭ قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق ميسسياسىنىڭ باسشىسى چجان سياو.
باسىلىم حالىقارالىق قاتىناستار, شىعىستانۋ سالاسىنداعى ديپلوماتتارعا, ماماندار مەن ستۋدەنتتەرگە جانە قازاقستاننىڭ زاماناۋي سىرتقى ساياساتى مەن قازاقستان-قىتاي قاتىناستارىنىڭ دامۋىنا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنداردىڭ بارلىعىنا ارنالعان.
كىتاپتىڭ اۆتورلىق ۇجىمىنىڭ وكىلى تيمۋر شايمەرگەنوۆ ۇسىنىلعان مەرەيتويلىق باسىلىمنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىز بەن حالىقتارىمىز اراسىنداعى 30 جىلداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ كورىنىسى ەكەنىن ايتادى.
«كىتاپتىڭ بولىمدەرىندە كورشىلەس ەكى مەملەكەتتىڭ ءبىرىن-ءبىرى سەنىمدى سەرىكتەس, ءتيىمدى مۇمكىندىكتەر كوزى رەتىندە قابىلداپ, بۇدان دا جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بىرلەسە جۇمىس ىستەيتىنى ناقتى مىسالدارمەن كورسەتىلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناستار ءتورتىنشى ونجىلدىققا سەنىمدى قادام باسىپ, جاڭا تاريحي بيىككە دايەكتى تۇردە ۇمتىلا وتىرىپ, جان-جاقتى دامىپ كەلەدى», دەدى ول.
«وسىدان ءبىر جىل بۇرىن ءبىزدىڭ قازاقستاندىق مامانداردىڭ ماعان جولىعىپ, «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ مۇراعاتىنا رۇقسات سۇراعانى ەسىمدە. ءبىزدىڭ باسىلىم قازاقستانداعى بارلىق سىرتقى ساياسي وقيعالاردى اقپاراتتىق قامتۋعا ارقاشان ۇلكەن كوڭىل بولەدى. دەمەك, وسىدان وتىز جىل بۇرىن بولعان كۇندەر تۋرالى ماتەريالدار قاجەت بولعان كەزدە گازەت مۇراعاتى شىنىمەن دە دەرەكتەردىڭ, تسيفرلاردىڭ, ەسىمدەر مەن وقيعالاردىڭ سەنىمدى دەرەككوزىنە اينالعانى كەزدەيسوق ەمەس. قازاقستاندىق جانە قىتايلىق ماماندار, تاجىريبەلى ديپلوماتتار بىرلەسىپ اتقارعان وسىناۋ ۇلكەن شىعارماشىلىق جانە زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن بۇگىندە كورىپ وتىرمىز. بۇعان دەيىن بەيجىڭدە «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ ارنايى ءتىلشىسى رەتىندە بىرنەشە رەت جۇمىس ىستەۋگە, مەملەكەت باسشىلىعىنىڭ قىتايعا رەسمي ساپارلارىن جاريالاۋعا مۇمكىندىك الدىم. مەن باسىلىمداردىڭ اۆتورى رەتىندە ولاردىڭ مۇراعاتتا جوعالماي, وسى كىتاپتى دايىنداۋدا پايدالانىلعانىنا ەكى ەسە قۋانىشتىمىن. اۆتورلار ۇجىمىنا جاڭا جەتىستىكتەر مەن تابىستار تىلەيمىن! الدا جاڭا قىزىقتى شىعارماشىلىق جوبالار بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. گازەتىمىزدىڭ رەداكتسياسى جەمىستى ىنتىماقتاستىققا ءاردايىم دايىن», دەدى «Egemen Qazaqstan» رگ جشس باس ديرەكتوردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۆلاديمير كۋرياتوۆ.
ءىس-شارا سوڭىندا باسىلىمنىڭ كوشىرمەلەرىن ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيالىق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قورلارىنا تاپسىرۋ ءراسىمى ءوتتى.
