مۇددەلەر تولىق ەسكەرىلەدى

بەيسەنبى كۇنى استانادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە سىرتقى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى سامات ورداباەۆ پەن ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى ەلۆيرا ازيموۆا وتكىزگەن بريفينگتە وسى شارت جوباسىنا قاتىستى ماسەلەلەر ءسوز بولدى. بريفينگ بارىسىندا اتاپ ءوتىل­گەندەي, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت جوباسى ەكى بولىمنەن – وداقتى قۇرۋدىڭ نەگىزدىك جاعدايلارى مەن قاعيدالارى بەكىتىلگەن ينستيتۋتتىق جانە ەكو­نوميكانىڭ ناقتى سالالارىن ينتەگراتسيالاۋ بويىنشا وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەلىسىمدەرى كورسەتىلگەن فۋنكتسيالىق ءبولىم­دەردەن تۇرادى. الدىمەن ءسوز العان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سامات ورداباەۆ شارتتىڭ ينستي­تۋتتىق بولىگىن ازىرلەۋدەگى جۇمىس­تارعا توقتالدى. «ەۋرازيالىق ەكو­نو­ميكالىق وداق بىردەن قالىپ­تاسا سالعان جوق, – دەدى ول وسى جونىندە. – وعان مۇشە بولاتىن مەم­لەكەتتەر تمد-دان باستاپ, ەۋرازەق ارقىلى ەلباسىمىزدىڭ ەۋرازيالىق وداق تۋرالى يدەياسىنا دەيىنگى ۇلكەن ەۆوليۋتسيالىق جولدان ءوتتى. بۇل ماسەلەدە تمد مەن ەۋرازەق ەرەكشە تاريحي ءرول اتقاردى. ينتەگراتسيالىق بايلانىستار جاساي وتىرىپ, تاجىريبە جينادىق. ەۋرازەق شەڭبەرىندە كەدەن وداعى قۇرىلدى, ودان كەيىن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە ءوتۋ باستالدى. ال 2011 جىلدىڭ قاراشاسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى». بۇدان سوڭ ول شارتتى ازىرلەۋ بارىسىندا جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر جايىن اتاپ ءوتتى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ حاباردار ەتۋىنشە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياسى باستاپقىدا كولەمى ەكى مىڭعا جۋىق بەتتەن تۇراتىن شارتتىڭ جوباسىن ۇسىنعان. وعان وداققا قاتىسۋشى ەلدەر ءومىرىنىڭ بارلىق جاقتارىن رەگلامەنتتەيتىن قاعيدالاردى ەنگىزۋگە تىرىسىپتى. «ءبىز ول جوبانى ءدال سول كۇيىندە قاراستىرمادىق جانە تالقىلامادىق, – دەدى سامات ورداباەۆ. – ويتكەنى, قۇجاتتا ساياسي ماسەلەلەر دە كورسەتىلگەن ەكەن. قازاقستاننىڭ ءبىرىزدى ۇستانىمىنىڭ ناتيجەسىندە شارت جوباسىنان ورتاق ازاماتتىق, سىرتقى ساياسات, پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق, شەكارالاردىڭ جالپى كۇزەتى جانە باسقا دا ماسەلەلەر الىنىپ تاستالدى». ۆيتسە-ءمينيستردىڭ اتاپ ءوتۋىن­شە, ەۋرازيالىق ەكو­نو­مي­كالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ قازىرگى جوباسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق ۇلتتىق مۇددەسى ەسكەرىلگەن. ولار كوپجاقتى قۇجاتتار بويىنشا رەتتەلەدى. وندا تەك ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بولادى. قاندايدا ءبىر ساياسات جوق. «وداققا مۇشە مەملەكەتتەرمەن ساياسي جانە گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق بۇرىنعىسىنشا جالعاسا بەرەدى, – دەدى سامات ورداباەۆ. – دە­گەنمەن, وسى سالالارداعى ءبىزدىڭ قاتىناستارىمىز وزگە الاڭداردا دا داميتىن بولادى. ناقتىراق ايتقاندا, ءوزارا قارىم-قاتىناستار تمد جانە ۇقشۇ شەڭبەرىندە جۇرگىزىلمەك. سونىمەن قاتار, بۇگىندە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ بلوگى ەسكەرىلگەن ەۋرازەق جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مىسالى, ەلىمىزدە رەسەيمەن ءتۇرلى سالالارداعى اۋ­قىمدى كەلىسىمدەر بازاسى بار. ول 500-دەن استام قۇجاتتى قامتيدى. سوندىقتان قۇقىقتىق ۆاكۋم پاي­دا بولادى دەگەن كۇدىك بولماۋى ءتيىس». شارت جوباسىندا وداققا جاڭا مۇشەلەردىڭ كىرۋىنە بايلانىستى بولەك باپ بار. وداقتىڭ ماقساتتارى مەن قاعيداتتارىن بولىسەتىن بارلىق مەملەكەتتەردىڭ تاراپتار كەلىسكەن جاعدايدا وداققا كىرۋى ءۇشىن ەسىگى اشىق. ال وداق ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن قارجىلاندىرۋ تاراپ­تاردىڭ ۇلەستىك جارنالارى ەسەبىنەن قالىپتاساتىن بيۋدجەت قارجىلارى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. بيۋدجەتتىڭ قارجىلىق-شارۋاشىلىق قىزمەتىنە ەكى جىلدا ءبىر رەت تەكسەرۋ جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار, بيۋدجەت قارجى­لارىنىڭ باسقارىلۋى مەن جۇم­سالۋىن جانە تيىمدىلىگىنىڭ قالىپ­تاستىرىلۋىن انىقتاۋ ءۇشىن اۋديت جۇرگىزۋ تەتىگى دە قاراستىرىلعان. ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى ەلۆيرا ازيموۆانىڭ سوزىنە قاراعاندا, قۇجات وداقتىڭ رەسمي سايتىندا كوميسسيا شەشىمىنىڭ وداق اياسىنداعى حالىقارالىق اۋدارمالارى مەن تاراپتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى جاريالانۋىنىڭ مىندەتتى قاعيداتى بەلگىلەنىپ وتىر. «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شارتىندا مەملەكەتتىك تىلگە ۇلكەن مارتەبە بەرىلگەن, – دەدى ۆيتسە-مينيستر. – قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن قۇرمەتتەۋ ارقىلى ۇلتتىق مۇددەنى ساقتاۋ ايقىندالعان. وسىعان بايلانىس­تى كەز كەلگەن ازامات كوميسسيا شەشىمدەرىنىڭ جوباسىنا قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن, ەسكەرتپەلەرىن مەملەكەتتىك تىلدە دە جولداي الا­دى. ال كوميسسيا وعان سول ەل­دىڭ مەملەكەتتىك تىلىندە جاۋاپ قاي­تارۋعا مىندەتتى. شارت ءۇش ءتىل­دە – قازاق, بەلارۋس جانە ورىس ءتىل­دەرىندە دايىندالعان». ەلۆيرا ازيموۆا, سونداي-اق, سوڭعى كەزدە ايتىلىپ جۇرگەن كەيبىر كۇدىكتەردى دە سەيىلتكەندەي بولدى. «وداقتىڭ قۇرىلۋى ەلى­مىزدىڭ تاۋەلسىزدىكتەن ايىرىلۋىنا ەشقانداي اسەر ەتپەيدى, – دەدى ول وسى جونىندە. – بۇعان شارتتاعى بىرقاتار باپتار كەپىلدىك بەرەدى. قۇجات 120 باپتان تۇرادى. ونىڭ ىشىندە 68 حالىقارالىق كەلىسىمدەردىڭ ەرەجەلەرى دارەجە­لەنگەن. قازاقستان تاراپى شارت­قا وزىمىزگە ناعىز قاجەتتى ماڭىز­دى ماسەلەلەردى عانا ەنگىزدى. وداق­تىڭ بارلىق ورگاندارىنىڭ شەشىم­دەرى تەك كونسەنسۋس بويىنشا قابىلدانادى». ادىلەت ءمينيسترى ورىن­با­سارىنىڭ ايتۋىنشا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق بۇۇ قاعيدا­لارىن ورىنداۋعا مىندەتتى. سەبەبى, جاڭادان قۇرىلعان كەز كەلگەن حا­لىقارالىق ۇيىم بۇۇ-نىڭ ءتىزى­لىمىندە تىركەلۋى ءتيىس. قۇجاتتا وداقتىڭ حالىقارالىق ۇيىم ەكەنى نەگىزدەلگەن. ءاليسۇلتان قۇلانباي. «ەگەمەن قازاقستان».