حالقىنىڭ دەنى نەگىزىنەن نەمىس ۇلتىنان قۇرالعان سادچيكوۆتا كەزىندە ءتورت-اق ءۇي قازاق تۇرىپتى. سول تورتەۋدىڭ ءبىرى اۋىلدىق وكرۋگتىڭ قازىرگى اكىمى نۇرلان ايتماعامبەتوۆتىڭ اتاسىنىڭ شاڭىراعى ەكەن. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى نەمىستەردىڭ كوبى تاريحي وتانىنا كوشىپ, ولاردىڭ ورنىن شالعاي اۋىلداردان قونىس اۋدارعان تۇرعىندار باسقان. قازىر اۋىلدىڭ جارتىسىنا جۋىعى قازاقتار, قالعانى ۋكراين, بەلورۋس, نەمىس, كورەي, ورىس, تاتار, ازەربايجان, مولداۆان, باشقۇرت, ۇيعىر سياقتى 50-دەن استام ۇلت وكىلدەرىنەن قۇرالعان.
– وسى اۋىلدا 30 جىلدان بەرى ونەر كورسەتىپ كەلە جاتقان «زاريانكا» فولكلورلىق ءانسامبلىن بۇكىل وبلىس جۇرتشىلىعى بىلەدى. قازىر بۇل ونەر ۇجىمىنا حالىقتىق انسامبل دەگەن مارتەبە بەرۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. ال بيىل 10 اقپاندا مادەنيەت ءۇيى عيماراتىنداعى اۋىلدىق كىتاپحانانىڭ جانىنان ەرەسەكتەر ءۇشىن اشىلعان «قازىنا» كلۋبى توعىز ايدىڭ ىشىندە ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ, قولونەرمەن, شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن ناعىز ونەر ورتالىعىنا اينالدى, – دەيدى ن.ايتماعامبەتوۆ.
ۇلتتىق قولونەر بۇيىمدارىن جاساۋمەن جانە كوركەمونەرپازدار شىعارماشىلىعىمەن اينالىساتىن «قازىنا» ورتالىعىنا اۋىل كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى التىن ەرجانوۆا جەتەكشىلىك ەتەدى. كوپ جىل بويى قارابالىقتا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ مۇعالىمى, تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعىنىڭ وقىتۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەگەن تاجىريبەلى مامان سادچيكوۆقا كوشىپ كەلىسىمەن, اۋىل زەينەتكەرلەرىمەن سويلەسىپ, ورتالىق اشىپ, قارتتاردى جاستارعا ونەگە بولارلىق يگى ىسكە جۇمىلدىرا بىلگەن. ناتيجەسىندە, قارت ونەرپازدار كۇنى كەشە عانا رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي وتكەن اۋداندىق كوركەمونەرپازدار بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەسىنە يە بولدى.
«قازىنا» ورتالىعىنىڭ بەلدى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى – ون ساۋساعىنان ونەر تامعان ىسمەر, زەينەتكەر قارشىعا سەيىتكەرەەۆا. وسىدان 23 جىل بۇرىن ناۋىرزىم وڭىرىندەگى ءدامدى اۋىلىنان كوشىپ كەلىپتى.
– جولداسىم دا, ءوزىم دە وسى جەردە زەينەتكە شىقتىق. بيىل التىن بالامىز وسى اۋىلدىڭ اقساقالدارى مەن اق جاۋلىقتى اجەلەرىنىڭ باسىن قوسىپ «قازىنا» كلۋبىن اشتى. سودان بەرى ءوز كۇشىمىزبەن مەرەكە كۇندەرىنە ارنالعان مادەني ءىس-شارالاردى وتكىزىپ كەلەمىز. بيىل 8 ناۋرىزدا, ءبىرىنشى مامىردا, رەسپۋبليكا كۇنى مەرەكەسىندە كونتسەرتتىك باعدارلامامەن وسى اۋىلدىق وكرۋگتى ارالاپ شىقتىق. ناۋرىز تويىن ءار ۇلتتىڭ وكىلدەرى وزدەرىنشە دايىندالىپ, بىرگە تويلادىق. وسى مادەنيەت ۇيىندە ايتتىڭ شايىن بەردىك. اۋەل باستا ۇلتتىق كيىم تاپشى بولىپ, ءبىراز قينالدىق. جوق ەكەن دەپ قاراپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى, ماتا ساتىپ الىپ, مىنا باسىمىزداعى اق كيمەشەكتى ءوزىمىز تىگىپ الدىق. سودان ءبىر اتى-ءجونى بەلگىسىز قايىرىمدى جان بىزگە قارجى ءبولىپ, ۇستىمىزدەگى قامزولدى ساتىپ الدىق. ماتانى ەندەي الىپ, كويلەكتى وسىنداعى 12 ادامعا ءوزىمىز تىكتىك. بۇگىندە كلۋبقا 15 ادام مۇشە. بۇل اۋىلدا نەشە ءتۇرلى ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇرادى. ءبىرىمىزدى-ءبىرىمىز جاتسىنباي, ەتەنە ارالاسىپ وتىرامىز. قايعى-قۋانىشتا بىرگە بولىپ, جۇمىلا ەڭبەك ەتىپ, تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك ەتىپ جاتىرمىز. ەلىمىزدى, وسى بىرلىگىمىزدى مىناۋ جان-جاقتا بولىپ جاتقان بالەكەتتەردەن ساقتاسىن, – دەيدى قارشىعا اجەي.
«قازىنانىڭ» تاعى ءبىر بەلدى مۇشەسى – اۋىل تۇرعىندارى فەدورىچ دەپ اتاپ كەتكەن 85 جاستاعى زەينەتكەر لەونيد لەوپپا. بەلورۋسسيانىڭ ۆيتەبسك وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن قاريا قوستاناي وڭىرىنە تىڭ يگەرۋ ناۋقانى قارقىن العان 1956 جىلى كامەلەتكە تولماعان جاستا كەلىپتى. ۇزاق جىلدار بويى قاراسۋ اۋدانىندا قۇرىلىس سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ, سول جەردە زەينەتكە شىعادى. توقسانىنشى جىلدارى كوپتەگەن جەرلەسى وزدەرىنىڭ تاريحي وتانىنا كوشىپ كەتىپ جاتقاندا, لەونيد اتاي شارۋاشىلىعى تۇرالاپ قالعان شالعاي اۋىلدان قالانىڭ ىرگەسىندەگى سادچيكوۆقا قونىس اۋدارادى. وسى اۋىلدا تۇراقتاپ, 15 جىل «زاريانكا» كوركەمونەرپازدار حورىندا ءان ايتىپ, بايان تارتادى. بيىلدان باستاپ «قازىنانىڭ» قۇرامىندا پاتريوتتىق اندەردى ورىنداپ ءجۇر.
– بويىمىزدا كۇش-قايراتىمىز باردا ادال ەڭبەك ەتىپ, ەلىمىزدىڭ, جەرىمىزدىڭ گۇلدەنۋى ءۇشىن ايانباي تەر توكتىك. قازىر زەينەتتەمىن. مەملەكەت ءوزى اسىراپ جاتىر. وتانىم دا, وتباسىم دا وسىندا. بالالارىم مەن نەمەرەلەرىمنىڭ ەشقايسىسى سىرتقا كەتكەن جوق. ءبارى وسى توڭىرەكتە, قاسىمدا. جىل سايىن سوعىمعا كەم دەگەندە ءبىر-ەكى اياق جىلقى ەتىن ساتىپ الام. ويتكەنى قازاقتارمەن قۇدا-قۇداندالىمىز. كەلىمدى-كەتىمدى كىسىلەر, ارنايى شاقىراتىن قوناقتارىمىز كوپ. قىزىم قازاق وتباسىنا كەلىن بوپ ءتۇسىپ, سول اۋلەتتىڭ بەسىگىن تەربەتىپ وتىر. قۇدالارىمىزعا دا جىلدا سىباعاسىن سۇرلەپ, شاقىرىپ قوناق قىلعانشا كۇتىپ وتىرامىز. سوعىم ۋاقىتىندا بۇكىل وبلىستى ارالاپ كەتەم دەسەم دە بولادى. ەسكى تانىس, كوزكورگەن زامانداس, قيماس دوستارىم شاقىرادى. قازاقتار ايتقانداي, ء«دام ايداسا قالما» دەپ تارتىپ وتىرامىز. وسى رەسپۋبليكا كۇنى قارساڭىندا, 24 قازاندا 85 جاسقا تولدىم. تويىما وسى اۋىلدا تۇراتىن ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءبارى كەلدى. ەلدىڭ اقجارما تىلەگىنەن, كول-كوسىر كەڭ پەيىلىنەن ارتىق ەش نارسە جوق قوي. سول تويدا ۇلىم سۋ جاڭا «نيۆا» كولىگىن سىيلادى. بيىل قانداي قىس بولسا دا, ءبىراز جەردى ارالاپ قايتام با دەگەن ويدا وتىرمىن, – دەپ اعىنان جارىلدى قاريا.
سادچيكوۆ مادەنيەت ۇيىندەگى كونتسەرتتىك ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋشى ولگا ساۆچەنكونىڭ ايتۋىنشا, «قازىنا» كلۋبىنا مۇشە ونەرپازداردىڭ ارقايسىسىنىڭ ۇلتتىق كوستيۋمى, ۇلتتىق اسپابى بار.
– جاقىندا ون شاقتى دومبىرا ساتىپ الدىق. انار قاسىمحانقىزى – دومبىراشى. جاستارعا, كىشكەنتاي بالعىندارعا ۇلتتىق اسپاپتا ويناۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتىپ ءجۇر. بىرنەشە كونتسەرت وتكىزىپ ۇلگەردى. كىتاپحاناشىمىز التىن ەرجانوۆا اشقان «قازىنا» كلۋبى بۇگىندە وبلىس كولەمىنە تانىمال بولىپ قالدى. اۋداندىق بايقاۋلاردا ۇنەمى جۇلدەلى ورىنداردان كورىنىپ كەلەدى. اۋىل زەينەتكەرلەرى وسى كلۋبقا جينالىپ, كەستە تىگىپ, ءتۇرلى ۇلتتىق قولونەر بۇيىمدارىن جاسايدى. تالانتتى كىسىلەر كوپ. وسىنىڭ ءبارى ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ ارقاسى. ەڭ باستىسى, ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك بولسىن. كوك تۋدىڭ استىنا ۇيىسقان كوپ ۇلتتىڭ تىلەگى بەيبىت ءومىر, – دەيدى ولگا.
ساپالى ءسۇت ونىمدەرىمەن وڭىرگە ايگىلى سادچيكوۆتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى دا كوپ اۋىلدان ىلگەرى. مۇنداعى ۇيلەر گازبەن جىلىتىلادى, ءار ۇيگە اۋىز سۋ كىرىپ تۇر.
اۋىلدىق وكرۋگكە تيەسىلى اۋماقتا شامامەن 40 مىڭ گەكتار القاپقا ءدان ەگەتىن 23 شارۋا قوجالىعى جانە 2 ءىرى سەرىكتەستىك بار. ماسەلەن, سادچيكوۆتاعى ءسۇت زاۋىتى ەشبىر حيميالىق قوسپاسىز, تازا ءونىم شىعارادى. زاۋىت جىل ساناپ ساۋىن سيىرلارىنىڭ دا ساپاسىن ارتتىرۋدا. بۇعان دەيىن ءسۇت ءوندىرۋ كەشەنىندەگى ءبىر ساۋىن سيىر جىلىنا 5,7 توننا ءسۇت بەرەتىن. سوڭعى جىلدارى اكەلىنگەن نەمىستىڭ گولشتينو-فريز تۇقىمدى سيىرلارىنىڭ ارقايسىسى جىلىنا 6,7 توننا ءسۇت بەرەدى. كاسىپورىن تاۋلىگىنە 25 توننا ءسۇت الىپ, ودان 20-دان استام ءونىم شىعارادى.
قوستاناي وبلىسى
