كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
احقو رەتتەۋشى رەجىمىنىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – قارجى ورتالىعىنىڭ يۋريسديكتسياسىندا تىركەلگەن كومپانيالار قىزمەتىنىڭ ايقىندىق دارەجەسىن, ياعني زاڭدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن كولەڭكەلى بيزنەسكە قارسى شارالار كەشەنىن ازىرلەۋ. اتاپ ايتقاندا, اقشانى جىلىستاتۋعا قارسى كۇرەستىڭ قارجىلىق شارالارىن ازىرلەۋ توبىنىڭ (FATF) ستاندارتتارى مەن ۇسىنىمدارىنا سايكەس قارجى قىزمەتتەرىن رەتتەۋ جونىندەگى كوميتەت (AFSA) اقشانى جىلىستاتۋعا, تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا جانە سانكتسيالارعا قارسى كۇرەس بويىنشا احقو ەرەجەلەرىن ازىرلەدى. مىسالى, قارجى ورتالىعى ىسكە قوسىلعالى بەرى تۇپكىلىكتى بەنەفيتسيارلىق مەنشىك يەسىن اشۋ ەرەجەلەرىن ەنگىزدى. بۇل ءوز قۇزىرەتى ارقىلى زاڭسىز قارجى اعىندارىنا توسقاۋىل ماقساتىندا دايىندالدى. بۇل حالىقارالىق ۇيىمدارعا بيزنەستى اشىق جانە ولاردىڭ بەدەلىنە قاۋىپ توندىرمەيتىندەي ەتىپ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
Finreview.info رەسۋرسىنىڭ حابارلاۋىنشا, وسى جىلى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ سالىق رەجىمىنىڭ سالىق اشىقتىعىنىڭ جاھاندىق ستاندارتتارىنا سايكەستىگىن مويىندادى. بۇل احقو-دا زياندى سالىق تاجىريبەسى اياسىندا ءوز يۋريسديكتسياسىن پايدالانۋعا قارسى تۇرۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى قۇرالدار بار ەكەنىن بىلدىرەدى.
وسى ماقساتتا 2021 جىلعى جەلتوقساندا AFSA ەىدۇ ۇسىنىسى بويىنشا جانە قازاقستاننىڭ قارجى مينيسترلىگىمەن كەلىسە وتىرىپ, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن, قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەۋ بويىنشا سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى قولداناتىن احقو قاتىسۋشىلارىنىڭ ناقتى قاتىسۋى تۋرالى ەرەجەنى قابىلدادى.
بۇل ەرەجە نە ءۇشىن قاجەت؟ حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارى (احقو-نى قوسا العاندا) ءوز قاتىسۋشىلارىن بىرقاتار قىزمەتتى كورسەتۋدەن – بانكتىك, ساقتاندىرۋ, ينۆەستيتسيالاۋدان العان تابىستارى بويىنشا كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن تولەۋدەن بوساتادى. دەگەنمەن الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, مۇنداي ارتىقشىلىقتاردىڭ كەرى جاعى جەڭىلدىكتى ءتارتىپتى تەرىس پايدالانۋ تاۋەكەلدەرى بولۋى مۇمكىن.
ەىدۇ دەرەكتەرى بويىنشا ۇلتتىق زاڭناماداعى كەمشىلىكتەردىڭ جانە ءارتۇرلى ەلدەردىڭ سالىق جۇيەلەرى اراسىنداعى سايكەسسىزدىكتەردىڭ سالدارىنان مەملەكەتتەر جىلىنا 100-240 ملرد دوللار جوعالتادى. بۇل الەمدىك كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى ءتۇسىمىنىڭ 4-10 پايىزىنا تەڭ.
قاراپايىم مىسالدى قاراستىرايىق. دەپوزيتتەردى قابىلداۋ جانە شوت اشۋ ءۇشىن احقو رەتتەۋشىسى ليتسەنزياسى بار ءبىر بانك باسقا ەلدەردەگى كليەنتتەرگە قىزمەت كورسەتەدى دەلىك. مۇنداي بانك قازاقستاندىق قارجى ورتالىعىنىڭ ناقتى يۋريسديكتسياسىندا بولماۋى مۇمكىن, بىراق احقو-دان تىس الىنعان تابىسقا سالىقتان بوساتۋ مۇمكىندىگىن پايدالانادى. بۇل جاعدايدا بانك بىردەن بىرنەشە يۋريسديكتسياعا – ونىڭ ىشىندە ليتسەنزياسى بار احقو-نىڭ وزىنە, سونداي-اق ول ناقتى جۇمىس ىستەيتىن ەلدەرگە زيان كەلتىرەدى.
«قاتىسۋشىلاردىڭ ناقتى قاتىسۋى تۋرالى ەرەجەنى قابىلداۋ ارقىلى احقو قازاقستاننىڭ BEPS (Base Erosion and Profit Shifting) ستاندارتتارىن ساقتاۋى ءۇشىن ەىدۇ-نىڭ «ەكونوميكالىق قاتىسۋ» تالابىن ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىمدارىن ورىندادى. ەرەجەگە سايكەس ەندى اتالعان سالىق جەڭىلدىكتەرىن پايدالاناتىن قارجى ورتالىعىنىڭ رەزيدەنتتەرى احقو-دا بار ەكەنىن راستاۋى كەرەك. ماسەلەن, ءبىز مىسالعا العان بانك احقو-دا كىرىس اكەلەتىن نەگىزگى قىزمەت تۇرلەرىن جۇزەگە اسىرۋى كەرەك, سونداي-اق جۇمسالعان شىعىندار مەن قىزمەت كولەمىنە تارتىلعان قىزمەتكەرلەر سانىنىڭ سايكەستىگىن دالەلدەۋ قاجەت. بۇل احقو-دان تىس قىزمەت ناتيجەسىندە الىنعان پايدا سالىقتان بوساتىلمايدى دەگەندى بىلدىرەدى», دەپ جازدى Finreview.info.
احقو-نىڭ كولەڭكەلى ەكونوميكامەن جانە زياندى سالىق قىزمەتىمەن كۇرەستەگى حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋى قازاقستاندا بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلەتىندەر ءۇشىن, وتاندىق كاسىپكەرلەر ءۇشىن, ءوز كاپيتالىمەن ەلىمىزگە كىرۋگە نيەتتى شەتەلدىك كومپانيالار ءۇشىن تريگگەر بولۋى مۇمكىن.
«قازىرگى تاڭدا احقو ترانسشەكارالىق بيزنەس ۇلگىسى بار كومپانيالار ءۇشىن تولىققاندى الاڭ بولىپ سانالادى. اعىلشىن جانە ۋەلستىڭ جالپى زاڭدارىنا نەگىزدەلگەن كۇشتى قۇقىقتىق بازا جانە قولايلى رەتتەۋ رەجىمى قارجى ورتالىعىنا قاتىسۋشىلاردىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى جانە ولاردىڭ سالىق جەڭىلدىكتەرىن تەرىس پايدالانۋىنا جول بەرمەيدى. ەىدۇ جوعارى باعالاعان اشىق سالىق جۇيەسىن قۇرۋ – جاڭا قازاقستاننىڭ دامىعان ەكونوميكا جولىنداعى قادامدارىنىڭ ءبىرى عانا», دەيدى Finreview.info ساراپشىلارى.
