سۋرەتتى تۇسىرگەن دانيار كوجيكوۆ
رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي وسكەمەندەگى وبلىستىق دوستىق ءۇيى – قوعامدىق كەلىسىم ورتالىعىنىڭ 30 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ححVIII سەسسياسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى جانە مەرەكەلىك كونتسەرت ءوتتى.
دوستىق ءۇيىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان قوناقتار بىردەن ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ جاندى اۋەنىن تىڭداپ, قۋانىشتى اسەرگە بولەندى. ەتنوستاردىڭ مادەني ەرەكشەلىگىن بەينەلەيتىن تاقىرىپتىق كورمە ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمادى. سونىمەن قاتار مۇندا «اق ۇكى» ستۋدياسىنىڭ شەبەرلەرى جاساعان قولونەر بۇيىمدارى دا ۇسىنىلدى.
سالتاناتتى ءىس-شاراعا ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆ, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى ەتنوسارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى عالىم شويكين, دوستىق ءۇيى مەن قحا بەلسەندىلەرى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ, شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ وكىلدەرى, «اسسامبلەيا جاستارى» قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, ءوڭىر جۇرتشىلىعى قاتىستى.
– 1992 جىلى وسكەمەندە ەل تاريحىنداعى العاشقى دوستىق ءۇيى اشىلدى. بۇگىندە وبلىس اۋدان-قالالارىنداعى 7 دوستىق ۇيىندە 72 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس ىستەپ كەلەدى, ءتۇرلى ۇلتتىڭ 8 ءتىلى تەگىن وقىتىلادى. وبلىستا مەدياتسيانى ىلگەرىلەتۋدىڭ وڭ تاجىريبەسى جيناقتالعان. بەيىندى مەملەكەتتىك ورگاندار جانە كاسىپوداقتار مەموراندۋمداردى ىسكە اسىرۋدا. وبلىستىق دوستىق ءۇيى بازاسىندا مەدياتسيا كابينەتىنىڭ ۆيرتۋالدى قابىلداۋ بولمەسى جۇمىس ىستەيدى. ءبىز كاسىبي جانە قوعامدىق مەدياتورلاردىڭ الەۋەتىن پايدالانا وتىرىپ, مەدياتيۆتىك راسىمدەردى قولدانۋدى كەڭەيتۋىمىز قاجەت. مۇنىڭ ءبارى اۋقىمدى ەتنوسارالىق كوممۋنيكاتسيانىڭ ءتيىمدى الاڭىنا اينالۋعا ءتيىس. وسى ماقساتتا ءبىز 241 قالالىق, اۋداندىق, اۋىلدىق قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ, انالار كەڭەستەرىنىڭ الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋىمىز قاجەت, – دەدى وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ وتىرىس بارىسىندا.
سونىمەن قاتار ول وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ عىلىمي-ساراپتامالىق توبىنا ەتنوگرافيالىق زەرتتەۋلەر مەن تولەرانتتىلىق مەكتەبىنىڭ جوباسىن جالعاستىرۋدى تاپسىردى.
وبلىس اكىمى وڭىردەگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ, سونداي-اق دوستىق ءۇيىنىڭ قىزمەتى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋگە, ازاماتتىق قوعامدى بۇدان دا كەڭىرەك تارتۋعا جەتەرلىك الەۋەتكە يە ەكەنىن دە ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
– ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا باعا جەتپەس ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان دوستىق ءۇيى وسكەمەندەگى بىرەگەي ەتنواۋىلدىڭ قۇرىلۋىنا دا مۇرىندىق بولدى. ەندى جاستارمەن جۇمىس بارلىق قوعامدىق ينستيتۋتتار مەن دوستىق ۇيلەرىنىڭ بازاسىندا جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. «اسسامبلەيا جاستارى» قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرى جاستاردى ەرىكتىلەر قوزعالىسىنا تارتۋى, ولاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋى, كاسىپ الۋ مەن جۇمىسپەن قامتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ءتۇسىندىرۋى قاجەت, – دەدى ايماق باسشىسى.
ءىس-شارا بارىسىندا عالىم شويكين شىعىس جۇرتشىلىعىن رەسپۋبليكا كۇنىمەن قۇتتىقتادى.
– ءبىز وبلىستىق دوستىق ءۇيىنىڭ 30 جىلدىعىن اتاپ وتۋدەمىز. ءدال وسى شىعىس قازاقستاننىڭ تاجىريبەسى بۇكىل ەلىمىزدە 40-تان استام دوستىق ءۇيىنىڭ قۇرىلۋىنا نەگىز بولدى, سوندىقتان ونىڭ ورنى مەن سىزدەر اتقارىپ وتىرعان جۇمىستىڭ ماڭىزى ەرەكشە. الداعى ۋاقىتتا دا سىزدەردەن تىڭ جوبالار مەن يدەيالار كۇتەمىز. بارشاڭىزعا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋ جولىنداعى كۇندەلىكتى ەڭبەكتەرىڭىز ءۇشىن العىس ايتامىن, – دەدى ول.
وسكەمەندەگى تۇڭعىش دوستىق ءۇيى 30 جىل بويى وڭىردەگى تاتۋلىق پەن كەلىسىم ورداسى رەتىندەگى ميسسياسىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى.
سەسسيا قورىتىندىسىندا وبلىس اكىمى قحا كوشباسشىلارىنا قۇرمەت گراموتالارى مەن ناگرادالار تابىس ەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا تۇڭعىش دوستىق ءۇيىنىڭ ىرگەسىن قالاۋعا زور ۇلەس قوسقان لەو شيك, تاتيانا كاگەرمانوۆا, كارەن ناريمانيان, كۇلبارام ەتەكباەۆا, روزا تسيس, الەكساندر الەكسەەنكو, مايرا بەيسەقانوۆا, گالينا بوريسوۆيچ, ەۆگەني شۋماحەر, الەكساندر ياكوۆلەۆ سىندى وڭىرگە بەلگىلى ادامدار بار.
– ەل پرەزيدەنتى اتاپ وتكەندەي, بۇگىندە ەتنوسارالىق فاكتوردى ساياساتتاندىرۋعا جول بەرمەۋ ءۇشىن اسسامبلەيانىڭ ساياسي رەفورمالارداعى ءرولىن كۇشەيتۋ قاجەت. اسسامبلەيا مۇشەلەرى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ, جۇرتشىلىق كەڭەستەرىنىڭ قۇرامىنا ەنەدى جانە ۇلتىنا قاراماستان ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇزدىكسىز جۇمىس جۇرگىزۋدە. اسسامبلەيا اقپاراتتى بەرۋدىڭ جانە سىندارلى ديالوگ ءۇشىن جاعداي جاساۋدىڭ ەڭ وزىق ءارى زاماناۋي قۇرالدارىن پايدالانادى. ءدال وسى ادامدار ەلىمىزدى وركەندەتۋگە باعىتتالعان ۇيلەسىمدى جانە ورتاق جۇمىستىڭ ۇلگىسى بولىپ وتىر, – دەدى دانيال احمەتوۆ.
جيىندا ءسوز سويلەگەن وبلىستىق قحا عىلىمي-ساراپتامالىق توبىنىڭ مۇشەسى, تاريحشى الەكساندر الەكسەەنكو ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ جاي-كۇيىنە جۇرگىزىلگەن عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىمەن تانىستىردى. عالىمنىڭ پىكىرىنشە, بۇل سالاداعى ءتۇرلى كيكىلجىڭدەر مەن قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن كوپشىلىكپەن جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ, ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماڭىزدى.
ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيانىڭ جەتەكشىسى الديار اۋباكىروۆ وسكەمەندە رەپرەسسيا قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش ورناتۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىردى. جوبا ەسكيزى دايىن, قارجى ماسەلەسى شەشىلسە, ەسكەرتكىشتى كەلەر جىلدىڭ 31 مامىرىندا اشۋعا بولادى.
ال رەسپۋبليكالىق تاتار-باشقۇرت ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى عابدۋلحاي يشمۋراتوۆ وسكەمەندەگى ەتنواۋىلدا تاتار ەلىمەن بىرلەسىپ سابانتوي وتكىزۋدى ۇسىندى. تاتارستاندا ءبىزدىڭ ۇلگىگە ساي دوستىق ۇيلەرى اشىلعان, ولار شىعىسقا كەلۋگە نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. ايماق باسشىسى يدەيانى قولداپ, وسى جونىندە تاتارستان پرەزيدەنتىمەن تىكەلەي حابارلاساتىنىن جەتكىزدى.
«اسسامبلەيا جاستارى» قوزعالىسىنىڭ مۇشەسى اياۋلىم قارقىن قۇربى-قۇرداستارىن ۇيىم جۇمىسىنا بەلسەندى اتسالىسۋعا ۇندەدى.
كونتسەرتتىك باعدارلاماعا جينالعان قاۋىمدى ءوزىنىڭ اۋقىمىمەن جانە جانرلىق الۋاندىعىمەن ءتانتى ەتتى. ۇلتتىق جانە پاتريوتتىق ءان-بيلەر كورەرمەنگە مەرەكەلىك كوڭىل كۇي سىيلادى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
