سالتاناتتى جيىننىڭ رەسمي بولىگى باستالىپ مىنبەردەن ءسوز سويلەگەن شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات ايتەنوۆ جينالعان بارشا جۇرتتى ۇلتتىق مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, مەگاپوليستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالالاردا قول جەتكىزگەن باستى تابىستارى جايىندا بايانداپ ءوتتى.
«كوپشىلىككە ءمالىم, 1990 جىلى 25 قازاندا مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانعان بولاتىن. بيىل پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن بۇل كۇن ۇلتتىق مەرەكە رەتىندە بەكىتىلدى. بۇل ماڭىزدى شەشىم حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولىپ, بيىلدان باستاپ ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىندە اتالىپ وتەتىن بولدى. بۇگىندە ەلىمىزدە ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ بويىنشا اۋقىمدى رەفورمالار قابىلدانىپ جاتىر» دەگەن شاھار باسشىسى رەسپۋبليكامەن بىرگە ءۇشىنشى مەگاپوليستىڭ نەگىزگى دامۋ كورسەتكىشتەرىنە ارنايى توقتالىپ ءوتتى.
ول ەلىمىزدە كونستيتۋتسيالىق رەفورما ناتيجەسىندە جاڭا ساياسي باسقارۋ مودەلى قالىپتاسىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. وسىنىڭ بارلىعى رەسپۋبليكانىڭ دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارىن, اۋماقتىق تۇتاستىعىن, حالىقتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتىر.
رەسپۋبليكا كۇنىنە شىمكەنت قالاسى زور جەتىستىكتەرمەن كەلىپ وتىر. ايتالىق, شاھاردىڭ رەسپۋبليكالىق مارتەبەگە يە بولۋى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تارتىلعان ينۆەستيتسيانىڭ تەڭ جارتىسى – 1,8 ترلن تەڭگە كەيىنگى بەس جىلدىڭ ەنشىسىندە. بيىل 9 ايدا قالاعا 328 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 20 پايىزعا جوعارى. جىل سوڭىنا دەيىن ونىڭ كولەمى 530 ملرد تەڭگەگە جەتەدى.
سونداي-اق اكىم ءوز سوزىندە الداعى 5 جىلدا 6 ترلن ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. شاھار باسشىسى ايتقانداي, ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ارتۋى ەسەبىنەن قالا بيۋدجەتى دە ءتورت ەسەگە ۇلعايعان. شىمكەنت بيۋدجەتى 584 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, سونىڭ ىشىندە وزىندىك كىرىستەر 70-تەن 252,5 ملرد تەڭگەگە دەيىن, ياعني ءۇش ەسەگە ارتقان. ەكونوميكانىڭ ءوسۋى ناتيجەسىندە سوڭعى 3-4 جىلدا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سول ارقىلى اۋىز سۋمەن قامتۋ دەڭگەيى 93-تەن 98 پايىزعا, ەلەكتر ەنەرگياسى 91-دەن 97 پايىزعا, ال تۇرعىندارعا تابيعي گازدى جەتكىزۋ 93 پايىزعا ءوستى. 2025 جىلى ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرى قالا بويىنشا تولىعىمەن شەشىلەدى.
حالىق سانى ارتقان سايىن بۇگىندە مەگاپوليستە ءبىلىم سالاسىنا دەگەن قاجەتتىلىك تۋعانى راس. بۇل ماسەلە دە ءوزىنىڭ وڭدى شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. ماسەلەن, 1991 جىلى شىمكەنتتە 72 مەكتەپ بولسا, بۇگىندە ونىڭ سانى 235-كە جەتتى. شىمشاھاردىڭ ءاربىر ءۇشىنشى تۇرعىنى – وقۋشى نە ستۋدەنت. جالپى, ءبىلىم سالاسىن دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان جوباسى ازىرلەنىپ, سول بويىنشا بۇگىندە جۇمىستار تياناقتى اتقارىلۋدا. 2025 جىلعا دەيىن 101 مەكتەپتى سالۋ جوسپارلانعان بولسا, سونىڭ تەڭ جارتىسى كەيىنگى ەكى جىلدا تۇرعىزىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس الداعى ەكى جىلدا 22 جايلى مەكتەپ سالىنادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا توقتالعان قالا اكىمى ءۇش جىلدا اتالعان سالانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭعىرتۋعا 14 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالعانىن باياندادى. سونىڭ ناتيجەسىندە, بيىل ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋى 79 پايىزعا جەتپەك. قالادا جىل سايىن 30 مىڭنان اسا ءسابي دۇنيەگە كەلەدى. 10 مىڭعا جۋىق ادام مەگاپوليسكە كوشىپ كەلىپ جاتىر. وسىلايشا, جىل سايىن شىمكەنتتىكتەر سانى 40 مىڭ ادامعا ءوسىپ وتىر. وسى ورايدا تۇرعىن ۇيگە دەگەن قاجەتتىلىكتىڭ ارتاتىنى تۇسىنىكتى. سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا, ەلىمىزدىڭ بەلگىلى قۇرىلىس كومپانيالارى شىمكەنتكە ارنايى شاقىرىلدى. وتكەن جىلى شاھاردا العاش رەت 1 ملن شارشى مەتردەن اسا تۇرعىن ءۇي سالىندى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى ءبىر جىلدا 52 پايىزعا ءوستى. بيىل دا كورسەتكىشتەردى وسى دەڭگەيدەن تۇسىرمەۋ جوسپاردا بار. سول ارقىلى 8 مىڭنان اسا وتباسى جاڭا باسپانالارعا قول جەتكىزەدى.
«پرەزيدەنتتىڭ بەرگەن تاپسىرماسىنا وراي زاۋىت-فابريكالار اشىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ – اكىمدىكتىڭ باستى نازارىندا. قالاداعى 5 وندىرىستىك ايماقتا 10 مىڭنان اسا ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلدى. يندۋستريالدى ايماقتاردىڭ دامۋىنىڭ ناتيجەسىندە بيىل ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 850 ملرد تەڭگەگە جەتەدى دەپ وتىر. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل كورسەتكىش 3,5 پايىزعا ۇلعايعان. بۇدان بولەك, جاڭادان «جۇلدىز», «بوزارىق» جانە جەكە-مەنشىك «ستاندارت» يندۋستريالدى ايماقتاردىڭ ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمى جۇرگىزىلۋدە. بۇل وندىرىستىك ايماقتاردا 111 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, تاعى دا 10 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورىندارى اشىلادى» دەدى قالا اكىمى.
سونداي-اق سالتاناتتى مەرەكەدە ءتۇرلى سالادا قىزمەت ەتىپ, ادال ىسىمەن كوزگە تۇسكەن ءبىر توپ ەڭبەك وزاتتارى ءىىى دارەجەلى «بارىس» وردەنى, «پاراسات» وردەنى, «قۇرمەت» وردەنى, ءىىى دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەنى, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالى, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالدى.
مەملەكەتتىك ناگرادا العان ازاماتتىڭ ءبىرى ەڭبەك ارداگەرى ج.شانين اتىنداعى شىمكەنت قالالىق اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ءارتىسى ساپارباي وتەمىس ۇلى اعامىز دا قازاقتىڭ ۇلتتىق مەرەكەسىمەن بارشا جۇرتتى قۇتتىقتاپ ءوتتى.
«تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ىرگەتاسى مەملەكەتتىك ەگەمەندىكتى جاريالاۋ تۋرالى دەكلاراتسيادان باستاۋ الدى. سوندىقتان بۇل كۇن شىنىمەن دە حالىق ءۇشىن قاستەرلى بولۋ كەرەك. ازاتتىق بىزگە وڭاي كەلگەن جوق. «اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن, اق نايزانىڭ ۇشىمەن» جەتتى. وسى جولدا قانشاما قازاقتىڭ ۇلدارى, اتا-بابالارىمىز جاندارىن قۇربان ەتتى. رەسپۋبليكا كۇنى بۇدان بىلاي ۇلتتىق مەرەكەگە اينالىپ, جىل سايىن وسى ايتۋلى كۇندى ءماندى دە ءساندى ەتىپ تويلاۋدى قولعا الۋىمىز كەرەك. ويتكەنى ەگەمەندىك ءۇشىن ۇزاق جىلعى كۇرەستىڭ ناتيجەسى 1990 جىلى 25 قازاندا قابىلدانعان دەكلاراتسيادان ەڭ العاش رەت كورىنىس تاپقانىن ەلىمىز جاقسى ۇعىنۋعا ءتيىس. وسى كۇننىڭ قانداي قاسيەتتى ەكەنىن جاستار تەرەڭ ءبىلىپ, كەيىنگى وسكەلەڭ ۇرپاق تا ونىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزىنىپ ءوتۋى قاجەت. سول ءۇشىن رەسپۋبليكا كۇنى ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قاستەر تۇتار مەرەكەسى بولىپ, جۇرەگىندە تۇرعان شاقتا تاۋەلسىزدىكتىڭ دە عۇمىرى ماڭگى بولماق», دەدى مادەنيەت سالاسىنىڭ ارداگەرى.
سالتاناتتى كەش سوڭى شىمكەنتتەن تۇلەپ ۇشىپ ەلىمىزدىڭ ۇلكەن ساحنالاردا تالانتىمەن تانىلىپ جۇرگەن بەلگىلى ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كونتسەرتتىك باعدارلاماعا ۇلاستى.
شىمكەنت
