QazNetEtiquette دەپ اتالاتىن ادەپ كودەكسى – حالىقارالىق جانە قازاقستاندىق قۇقىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن جانە اۋديتورياعا تۇسىنىكتى اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى مىنەز-ق ۇلىق ەرەجەلەرىنىڭ جيىنتىعى. ونى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن «MediaNet» حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعىنىڭ ساراپشىلارى قۇراستىرعان. بۇل ىسكە وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلار تارتىلىپتى. كونراد ادەناۋەر اتىنداعى قوردىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى قارجىلاي قولداۋ كورسەتكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى دانيار قادىروۆتىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ۇلتارالىق الاۋىزدىقتى تۋدىرىپ, جالعان اقپارات تاراتۋ الەمدىك اقپارات كەڭىستىگىن الەككە سالىپ تۇر. «مۇنداي جوبانى ازىرلەيتىن ۋاقىت كەلگەن سياقتى. تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسى العا جىلجىعان سايىن «وشپەندىلىك ءتىلى» دە ءورشىپ بارادى. مينيسترلىك ءوز تاراپىنان مۇنداي باستامالاردى قولداپ, قوعامداعى بەيبىت قاتىناستى قالىپتاستىرۋدى جالعاستىرا بەرەدى», دەدى ول.
ەتنوسارالىق قاتىناستار كوميتەتىنىڭ توراعاسى عالىم شويكين بۇگىندە كەيبىر قوعام قايراتكەرلەرى دە جالعان اقپاراتتاردى تاراتاتىنىنا توقتالدى. سوندىقتان قوعام, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جانە مەملەكەتتىك ورگاندار وسى قۇجاتتى پايدالانا وتىرىپ, قوعامداعى وشپەندىلىكتى ازايتۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
– ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتا «ەتنوستىق توپتارعا قاراتا ايتىلعان جاعىمسىز, جالپىلاما پىكىرلەردى وشپەندىلىك تىلىنە جاتقىزامىز» دەلىنگەن. ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىندا كەي كەزدە ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز الەۋمەتتىك جەلىلەردە ەتنوستارعا, ۇلتتارعا قاتىستى جاعىمسىز اقپاراتتار تاراتىپ, پىكىرلەر قالدىرادى. بىرەۋلەردى ايىپتايدى, جالعان اقپاراتتاردى وزىنشە ءتۇسىنىپ, «وشپەندىلىك ءتىلى» پايدا بولادى, – دەدى ع.شويكين.
الەۋمەتتانۋشى, «PaperLab» زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستانداعى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى وشپەندىلىك ءتىلىن زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى سەرىك بەيسەمباەۆ مونيتورينگ جۇمىستارى جۇيەلى جۇرگىزىلگەنىن جەتكىزدى.
– ءبىز كوپ جاعدايدا ءارتۇرلى الەۋمەتتىك كولليزيامەن بەتپە-بەت كەلەمىز. ادامزات قارىم-قاتىناسى تۇرعىسىنان قاراعاندا, كولليزيا – قاراما-قايشى كۇشتەردىڭ, كوزقاراستاردىڭ, مۇددەلەردىڭ قاقتىعىسى. قاقتىعىسقا قاتىسۋشىلار مەن سىرتتان باقىلاعاندار بىردەن ەتنوستىق استارىنا ءمان بەرۋى مۇمكىن. وسىدان كەلىپ «ەتنوستىق», «جارتىلاي ەتنوستىق» نەمەسە ء«بىر بولىگى ەتنوستىق داۋ» دەگەن پايىمدار ايتىلادى. قاراپايىم مىسال كەلتىرەيىك. كورشى ەلدەردەن كەلگەن ەڭبەك ميگرانتتارى ءارتۇرلى قيىندىققا تاپ بولادى. ولاردىڭ تۇراتىن جەرى, تۇرعىن ءۇيدى جالعا بەرۋ نارىعىنداعى قارىم-قاتىناستار «ەتنوسارالىق» رەتىندە تالقىلانادى نەمەسە كوپ ادام وزگە ەلدەردە بولىپ جاتقان وقيعالارعا قاتىستى (مىسالى, ۋكرايناداعى جاعداي) ۇلتىنا قاراپ باعا بەرەدى. وسىلايشا, اڭگىمەنىڭ جەلىسىن ەتنوستىق ارناعا بۇرۋ كەز كەلگەن ەتنوستىق قاۋىمداستىق تۋرالى, ءتىپتى شىققان تەگى بولەك ءارتۇرلى قاۋىمداستىقتان تۇراتىن توپتار تۋرالى (مىسالى, كاۆكازدىقتار) نەگىزسىز نەمەسە تولىقتاي نەگىزى جوق پىكىر قالىپتاستىرادى. جاعىمدى بولسىن, جاعىمسىز بولسىن, كەز كەلگەن ەتنوستىق ستەرەوتيپ حالىق ساناسىنا ءسىڭىپ, قالىپتى تۇسىنىكتەردىڭ ءبىر بولىگىنە اينالىپ كەتكەن. الايدا كەز كەلگەن نەگىزسىز, جالپىلاما ايتىلعان ءسوز ءىس جۇزىندە جالعان قورىتىندى جاساۋعا الىپ كەلەدى. پىكىر نىسانى بولىپ وتىرعان ادامداردىڭ نامىسىنا تيەدى. مۇنىڭ بارلىعى جينالا كەلە جانجال تۋدىرادى, – دەيدى سەرىك بەيسەمباەۆ.
«MediaNet» حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى, جوبا رەداكتورى يگور براتتسەۆ «وشپەندىلىك ءتىلى» ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكە سالدى. «ماتىندە قانداي دا ءبىر توپقا دەگەن وشپەندىلىك انىق كورىنىپ تۇرۋى دا, كەيدە ءازىل-قالجىڭ تۇرىندە كەزدەسۋى دە مۇمكىن. اۆتور كىمگە ارناسا دا ول ادامنىڭ نامىسىنا ءتيىپ, قورلايتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون», دەيدى ول.
كونراد ادەناۋەر اتىنداعى قوردىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى يوحاننەس راي دەموكراتيا مەن ءسوز بوستاندىعىن شەكتەۋ تۋرالى ءوز ويىن ورتاعا سالدى. جوبا رەداكتورى, «Factcheck.kz» جوباسىنىڭ باس رەداكتورى دۋمان سماقوۆ نۇسقاۋلىقتى ىلگەرىلەتۋ تۇجىرىمداماسىن تاپتىشتەپ ايتىپ بەردى. كودەكس الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستار مادەنيەتىن جاقسارتۋعا جانە ينتەرنەت-كوممۋنيكاتسيانىڭ ءوزىن-ءوزى رەتتەۋ ەرەجەلەرىن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالاتىنىن ەسكە سالدى.
