ەل الدىنداعى ەسەپ

اباي اۋدانى 34 ەلدى مەكەننەن قۇرالعان, 300 مىڭنان استام حالىق تۇرادى. اۋدانعا قاراستى قىزىلجار تۇرعىن الابىندا 2021 جىلى بيۋدجەت ەسەبىنەن 154 ملن تەڭگەگە اۋىز سۋ­ تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ەل يگى­لى­گىنە پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل «وڭ­تۇس­تىك جارىقترانزيت» اق تاراپىنان ەلەكتر جەلىلەرى جاڭارتىلىپ جاتىر. قۇرىلىستى اياقتاۋ مەرزىمى وسى جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. تۇرعىن الابى ءجۇز پايىز تابيعي گازبەن قامتىلعان. سونىمەن بىر­گە بيىل جىل سوڭىنا دەيىن بازالىق ستانسانىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. سونىڭ ناتيجەسىندە, تۇرعىندار ساپالى ينتەرنەتكە قول جەتكىزەتىن بولادى.

ال التىنتوبە تۇرعىن الابىندا بيىل ىزتىلەۋ كوشەسى تولىقتاي جا­رىق­­تاندىرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا اقنيەت شاعىن اۋدانى اۋىز سۋ, ەلەكتر جا­رى­عى, تابيعي گازبەن ءجۇز پا­يىزعا قام­تا­ماسىز ەتىلگەن. ەندى جىل اياقتال­عان­شا تالشىقتى-وپتيكالىق ينتەرنەت جە­لى­سىن تارتۋ عانا قالىپ تۇر. قى­زىل­جار مەن جايلاۋ شاعىن اۋداندارىندا دا كوممۋنالدىق ماسەلەلەر تولىق شەشىمىن تاپقان. ال ىنتىماق-2 شاعىن اۋدانىن تابيعي گازبەن قامتۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى 2022-2023 جىلدارى ارالىعىندا اتقارىلادى. قۇرسايعا كەلەتىن بولساق, مۇندا مەردىگەر كومپانيالار تاراپىنان اۋىز سۋ, ەلەكتر جارىعى, تابيعي گاز بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما دايىندالىپ, قۇ­رىلىس جۇمىستارى كەلەر جىلى قولعا الىنادى. ماسەلەن, اتالعان شاعىن اۋدان­دا حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتۋ – 66 پا­يىزعا, ەلەكتر جارىعى مەن تابيعي گاز­بەن قامتۋ 83 پايىزعا ورىندالعان. اقجار تۇرعىن الابىندا تۇرعىنداردىڭ 71 پايىزى «كوگىلدىر وتىن» تۇتىنسا, بۇگىندە قالعان ۇيلەرگە تابيعي گاز تارتۋ بويىنشا جۇمىس قولعا الىنىپ, جىلدىڭ سوڭىنا قاراي بىتەدى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق بيىل سامال-1 شاعىن اۋدانىنىڭ 1,8 شاقىرىمدى قۇرايتىن كوشەسىنە اياقجول سالىندى. بۇگىنگى تاڭدا نۇرشۋاق شاعىن اۋدانىن تابيعي گازبەن قامتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. قۇرىلىس جوباسىنىڭ قۇنى 2,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. جوسپار بو­يىنشا گازداندىرۋ جۇمىستارى كەلەر جىلى اياقتالادى. سونىمەن قاتار وتاۋ, ميالى, ساقينالى, بايگە, سىرىمبەت, جارقۇدىق, حانشايىم, قايرانكول, قاراقۇم, رۋحانيات, حانجايلاۋ جانە اتاۋى جوق 6 كوشەگە بيىل شاعال تاس توسەلىپ جاتىر.

شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى م.ايتە­نوۆتىڭ ءار توقسان سايىنعى تۇر­عىن­دارمەن ەسەپتى كەزدەسۋى ءال-فارابي اۋدانىندا جالعاستى. وندا شاھار باسشىسى مەگاپوليستەگى سوڭعى 9 ايدا اتقارىلعان جۇمىستاردى قورىتىندىلاپ, بايانداما جاسادى.

200 مىڭنان استام حالىق قونىستانعان ءال-فارابي اۋدانىنا 2 ەلدى مەكەن, 13 شاعىن اۋدان قارايدى. بيىل اۋماقتى تولىق ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋ جوس­پاردا تۇر. قازىرگى تاڭدا ساۋلە شاعىن اۋدانى 276 ورامداعى 350 ابونەنتتى ساپالى ەلەكتر قۋاتىنا قوسۋ جۇمىستارى جالعاسىپ, اياقتالۋعا جاقىن قالدى. تەكەسۋ تۇرعىن الابىنداعى قۇبىرلاردى جاڭارتۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, 140 ابونەنت تازا اۋىز سۋعا قوسىلسا, بۇل كور­سەتكىش بويىنشا اۋدان بيىل ءجۇز پايىزدىق دەڭگەيگە جەتەدى. جىلدان-جىلعا ايماقتىڭ تابىسى دا ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, وسىدان بەس جىل بۇرىن اۋدان بيۋدجەتى 1,3 ملرد تەڭگە بولسا, قازىرگى تاڭدا بيۋدجەت قاراجاتى 32,5 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسكەن. ەسەسىنە كوم­مۋنالدىق-ينفراقۇرىلىمدىق جۇ­مىستارعا بولىنەتىن قارجى كولەمى ەسەلەنە ءتۇستى. ايتالىق, اۋىز سۋعا بەس جىل الدىن 70 ملن تەڭگە قاراستىرىلسا, بۇگىندە قازىنادان بولىنگەن قاراجات 150 ملن تەڭگەدەن اسىپ جىعىلدى. سول سەكىلدى جول سالاسىنىڭ بيۋدجەتتىك شىعىنى 2017 جىلى 260 ملن تەڭگە بولسا, قازىرگى تاڭدا 14 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ياعني جولعا باعىتتالعان قارجى 50 ەسە ارتقان.

ايتا كەتكەن ءجون, كەزدەسۋگە 300-دەن استام ادام, باسقارما باسشىلارى, قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى, ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەن باق وكىلدەرى جينالدى. ءوز كەزەگىندە اكىم ەسەبى شىمكەنت قالاسى اكىمدىگىنىڭ ينستاگرامداعى رەسمي پاراقشاسىندا تىكەلەي ەفيردەن كورسەتىلدى. جالپى, مۇرات دۇيسەنبەك ۇلى جىل باسىنان باستاپ مەگاپوليستەگى ەلدى مەكەندەردى ارالاۋ بارىسىندا 125 كەزدەسۋ وتكىزىپتى. سوندا كوتەرىلگەن 1 020 ماسەلەنىڭ ءاربىرى جەكە حاتتاماعا ەنگىزىلىپ, ورىندالۋى ءجىتى باقىلاۋعا الىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە, بۇگىنگە دەيىن 500-گە جۋىق ماسەلە ءوزىنىڭ وڭ شەشىمىن تاۋىپ, 377-ءسى جىل سوڭىنا دەيىن ورىندالادى. ال 195 پروبلەمانىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ 2023-2025 جىلداردىڭ جوسپارىنا ەنگىزىلدى. سونىمەن بىرگە سوڭعى 9 ايدا قالا باسشىسى 12 رەت جەكە قابىلداۋ وتكىزىپ, 1 200-دەن استام ازاماتتىڭ ءوتىنىش-تالاپتارى تىڭدالدى. 2 341 ماسەلەنىڭ 760-سى ناقتى شەشىمىن تاپسا, 1 476-سى ورىندالىپ جاتىر. قالعاندارى زاڭ تالاپتارىنا سايكەس شەشىلمەك.

ءال-فارابي اۋدانىنىڭ اكىمى ر.مىڭ­باەۆ 2 ەلدى مەكەن, 13 شاعىن اۋدان بو­­­­يىنشا اتقارىلعان جۇمىستار مەن حالىققا قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىنىڭ تارتىلۋى, باسپانامەن قامتۋ, ارنايى سپورت جانە بالالار الاڭشالارىنىڭ سالىنۋى جونىندە ناقتى تسيفرلاردى كەلتىرىپ, بايانداما جاسادى. كەزدەسۋ سوڭىندا سۇراق-جاۋاپتار قويىلىپ, قالا اكىمى تاراپىنان دەنساۋلىق ساقتاۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, ينفراقۇرىلىم, بالالار ويىن الاڭشالارى, قوقىس, زاڭسىز عيمارات سالۋ ماسەلەلەرى توڭىرەگىندەگى 30-دان استام ساۋالعا جاۋاپ بەرىلدى.

ەندى شىمكەنت قالاسىنىڭ جالپى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كور­سەتكىشتەرىنە كەلسەك, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم بويىنشا بيىل اۋىز سۋمەن قامتۋ دەڭگەيى – 99 پايىزعا, كارىز جۇيەسى – 60 پايىزعا, ەلەكتر قۋاتى – 99 پايىزعا, تابيعي گاز 94,7 پايىزعا جەتكىزىلدى. ەلەكتر ەنەرگياسى مەن اۋىز سۋ كەلەسى جىلى ءجۇز پايىزدىق مەجەنى باعىندىرسا, تابيعي گازبەن قالانى تولىق قامتۋ 2025 جىلعا قاراي جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق الداعى ءۇش جىلدا مەگاپوليستەگى كارىز جۇيەسىمەن قامتىلۋ كورسەتكىشى 75 پايىزدى قۇراماق. قالا كوشەلەرىن جارىقتاندىرۋ كورسەتكىشى وتكەن جىلى 43 پايىزدان اسسا, بيىل 57 پايىزعا دەيىن ارتادى. 1 758  شاقىرىمدى قۇرايتىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار 747 كوشەنىڭ 324-ءى جارىقتاندىرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى اياسىندا 102 كوشەگە جارىق تارتىلىپ جاتىر. 2025 جىلعا قاراي بۇل مەجەنى 75 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپاردا تۇر. سونىمەن بىرگە مەگاپوليستە اۆتوبۋستار پاركى 95 پايىزعا جاڭارتىلدى. قوعامدىق كولىكتەرگە كارتالىق تولەم جۇيەسى ەنگىزىلدى. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن جول قۇرىلىسى مەن جوندەۋ جۇمىستارى 98 شاقىرىمدا جۇرگىزىلسە, قازىر ول 351 شاقىرىمعا ءوستى. 2 جولايرىق قۇرىلىسى سالىنىپ جاتىر. ساپالى جولداردىڭ ۇلەسى بيىل 67,4 پايىز بولسا, 2025 جىلعا قاراي 79 پايىزدى قۇراماق. سونداي-اق الداعى ءۇش جىلدا شاھاردا جولايرىقتار سانى ۇشەۋگە جەتىپ, 2 ترانزيتتىك اينالما جول سالىنادى جانە ا-2 اۆتوموبيل جولى مەن د.قوناەۆ داڭعىلىنىڭ قۇرىلىس كەزەڭدەرى جالعاسىن تابادى.

قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ ماق­ساتىندا ورناتىلعان بەينە­باقىلاۋ كامەرالارىنىڭ جۇمىسىنىڭ ناتي­جەسىندە قىلمىس سانى 15,3 پايىزعا تومەندەگەن. بيىل قالادا 33 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل ءبىلىم وشاقتارىندا 13 مىڭنان استام بالا وقيدى. مەكتەپ قۇرىلىستارىنىڭ ناتي­جەسىندە ءۇش اۋىسىمدى ءبىلىم ۇيالارىنىڭ سانى 9-دان 4-كە, ىڭعايلاستىرىلعان مەكتەپتەر 4-تەن 3-كە ازايدى. قالادا 44 ەمحانا, 4 كوپسالالى اۋرۋحانا بار. ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە 22 كومپيۋتەرلىك توموگرافيا مەن 14 ماگنيتتىك رەزونانس توموگرافياسى ورناتىلعان. ەم­حانا, اۋرۋحانالاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭارتۋ سوڭعى ءۇش جىلدا 77,1 پايىزدان 79,2 پايىزعا ۇلعايدى. جالپى, بۇگىنگى تاڭدا مەم­لەكەتتىك مەديتسينالىق ۇيىمدار كوم­پيۋتەرلىك تەحنيكامەن تولىق قامتىلعان. الداعى ۋاقىتتا مەگاپوليستە 6 ەمحانا سالىنادى. ونىڭ ۇشەۋى اباي اۋدانىنان بوي كوتەرەدى. سونىمەن بىرگە ساۋلەلى تەراپيا ورتالىعى اشىلادى. 800 ورىندى ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكا قۇرىلىسى قولعا الىنىپ, 200 ورىندى پەريناتالدىق ورتالىق سالىنادى.

2017 جىلى شىمكەنتتىڭ بيۋدجەتتىك تابىسى 133 ملرد تەڭگەنى قۇراعان ەدى. بۇگىندە رەسپۋبليكانىڭ ءۇشىنشى مەگاپوليسىنىڭ قازىناسى 583,5 ملرد تەڭ­گەگە جەتىپ وتىر. ياعني بيۋدجەت قارا­جاتى 4 ەسە وسكەن. ءوز كەزەگىندە قازىنا قاراجاتىنىڭ 47 پايىزى الەۋمەتتىك سالاعا, 21 پايىزى دامۋ جوباسىنا با­عىتتالعان. سونداي-اق وتكەن جىلى حا­لىق قاتىساتىن بيۋدجەت باعدارلاماسى اياسىندا 1,2 ملرد تەڭگەگە 55 جوبا ىسكە اسىرىلسا, بيىل 3,9 ملرد تەڭگەگە 158 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.