«دوس-مۇقاسان» ۆوكالدى-اسپاپتىق ءانسامبلى قازاق حالقىنىڭ ماقتانىشى. ولاردىڭ ءومىرى, ونەر جولىنداعى ەڭبەكتەرى جايلى فيلم ءتۇسىرۋ ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. «دوس-مۇقاسان» – مەنىڭ باس پروديۋسەر رەتىندەگى العاشقى تولىقمەترلى كوركەم ءفيلمىم. البەتتە, كاسىبي مۋزىكانت رەتىندە مەن ءۇشىن اتى اڭىزعا اينالعان ءانسامبلدىڭ نەگىزىن قالاۋشىلارمەن بىرگە قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ, ءتىپتى جاقىن دوستاي ارالاسىپ, توپتىڭ قۇرىلۋ تاريحى جايلى كوپ دەرەكتەرگە قانىعۋ, ءسويتىپ, ونەردىڭ ەڭ قيىن دا نازىك سالالارىنىڭ ءبىرى مۋزىكا جانرىندا فيلم ءتۇسىرۋ كۇردەلى ءارى قىزىق بولدى. ءبىز وسى فيلم ارقىلى ونەرسۇيەر قاۋىمعا, جالپى كورەرمەنگە «دوس-مۇقاساننىڭ» شىنايى تاريحىن, سول داۋىردەگى مۋزىكالىق شىعارماشىلىقتىڭ جاستار اراسىنداعى اسەرى, ونىڭ تۇتاس قوعامداعى كورىنىستەرى تۋرالى جەتكىزۋگە تىرىستىق», دەيدى ءفيلمنىڭ باس پروديۋسەرى ايگۇل بايبەك.
كينوجوبا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن ۇلتتىق كينەماتوگرافيانى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن. سوندىقتان ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى, قازاق تاريحىن ناسيحاتتاۋ باعىتىندا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تاپقان فيلم دەۋگە بولادى. اتالعان كينوشىعارمانىڭ ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىن جۇرگىزگەن Aray Media Group ستۋدياسى. ال ءفيلمنىڭ ستسەناري اۆتورى – ەۆفرات ءشارىپوۆ.
سونىمەن بىرگە بۇل قازاق كينويندۋسترياسىندا ءبىرىنشى مارتە كورەرمەنگە جول تارتقان تاريحي-مۋزىكالىق كينوتۋىندى. ياعني بۇعان دەيىن قازاق رەجيسسەرلەرى مەن ستسەناريستەرى مۇنداي جوبانى ءتۇسىرىپ كورمەگەن. «دوس-مۇقاسان» سونىسىمەن دە قۇندى دۇنيە سانالادى. الداعى ۋاقىتتا قازاق كينەماتوگرافيا شەجىرەسىندە ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن ناعىز تاڭداۋلى فيلمدەردىڭ قاتارىنا كىرەتىنىنە سەنىم مول.
فيلم مازمۇنى تاريحي وقيعالارعا جانە مۋزىكالىق شىعارمالارعا قۇرىلعاندىقتان ادامداردى ءبىر جەرگە شوعىرلاندىرۋ, سول زاماننىڭ كونتسەرتتەرىن ۇيىمداستىرۋ, شەتەلدى كورسەتۋ سەكىلدى جۇمىستاردى اتقارۋ كەرەك بولدى. كينوجوبانىڭ كۇردەلىلىگى مەن اۋقىمدىلىعى مىنە, وسىندا جاتىر. اسىرەسە كامەراعا سىرتقى ورتانى العان كەزدە كەڭەستىك ءداۋىردىڭ كورىنىسى نانىمدى بولۋى ءۇشىن سۋرەتشىلەر كوپ ەڭبەكتەندى. ويتكەنى بۇگىندە ۇيلەردىڭ كوپشىلىگى جاڭا. بۇرىنعى كەڭەستىك زاماننان كەلە جاتقاندارىنىڭ ءوزىنىڭ قاسبەتى بۇگىنگى ۋاقىتقا ساي وزگەرىپ كەتكەن. اسىرەسە قازىرگى باسپانالاردىڭ بارلىعىنىڭ تەرەزەسى مەتالپلاستيكتەن جاسالعان. سونىمەن بىرگە اكتەرلەردىڭ ۇستىندەگى كيىمدەرى دە اتاقتى انشىلەردىڭ وتكەن عاسىردىڭ 70-80-جىلدارىنداعى ستيلىندە كيگەن كيىمدەرىنە ۇقساتىپ, ءتىپتى اينىتپاي تىگىلدى. ال مۇنىڭ ءبارى ۇلكەن كۇشتى, ەڭبەكتى جانە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قاراجات پەن ۋاقىتتى تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى.
كينوتۋىندىنىڭ قويۋشى-رەجيسسەرى ايدىن ساحامان فيلم جايلى پىكىرىندە رولدەردى سومداعان اكتەرلەردىڭ بارلىعى شەتىنەن تالانتتى ازاماتتار ەكەنىن, سوندىقتان كاسىبي شەبەرلىكتەرى ارقىلى قىزىقتى دا تارتىمدى كارتينا جاساۋعا زور مۇمكىندىك تۋعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق وسى تۋىندىنىڭ كومەگىمەن جاسى ۇلكەن كىسىلەر سول ءداۋىردىڭ بولمىسىن سەزىنىپ, جاستىق شاقتارىنا قايتا ورالسا, بۇگىنگى جاستار قازاقتىڭ ايگىلى توبى ونەرى جاعىنان كەزىندە ەسىمدەرى الەمدى شارلاعان «بيتلزدان» ەش كەم تۇسپەگەنىن ءبىلىپ, ۆوكالدى-اسپاپتىق ءانسامبلدىڭ ەلىمىزدەگى دامۋ تاريحىمەن دە جاقىنىراق تانىسىپ شىعاتىنىن اتاپ ءوتتى.
سول كەزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, «دوس-مۇقاساننىڭ» قۇرامىنداعى انشىلەردىڭ بەت-بەينەسى مەن ىشكى مىنەزىن ناقتى سومداپ, كورەرمەننىڭ كوز الدىنا ءدال كوشىرىپ اكەلۋ ءۇشىن ءتۇسىرۋ توبى قازاق روك ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ وزدەرىنەن اقىل-كەڭەس سۇراعان. سول سەبەپتى ۆوكالدى-اسپاپتىق ءانسامبلدىڭ بەلدى مۇشەلەرى مۇرات قۇسايىنوۆ پەن دوسىم سۇلەەۆتى قولقالاپ, ءتۇسىرۋ الاڭىنا شاقىرعان.
وسى رەتتە دوسىم سۇلەەۆ اعامىز وتاندىق تاريحي-مۋزىكالىق فيلم حاقىندا «اۆتورلار ەڭ باستىسى, ءبىزدىڭ مۋزىكاعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمىزدى, كوڭىل كۇيىمىزدى, سول كەزدەگى اتموسفەرانى جەتكىزە الىپتى. ۇزاق جىلدار بويى ساحنا سىرتىندا قالىپ كەلگەن ونەر جولىنداعى قيىندىقتارىمىز – ءوز ءستيلىمىزدى ساقتاۋداعى كەڭەستىك يدەولوگيامەن كۇرەس, ۇجىم ىشىندەگى قارىم-قاتىناستار, رەنىشتەر مەن قۋانىشتار تۇگەلىمەن بۇرمالاۋسىز, وزگەرتۋسىز بەرىلىپتى», دەگەن پىكىر ءبىلدىردى.
قويۋشى-رەجيسسەر ءفيلمنىڭ اكتەرلىك قۇرامى پورترەتتىك ۇقساستىق بويىنشا تاڭدالعانىن ايتادى. باستى رولدەردى كينودا مەيىرعات امانگەلدين, ماقسات ءسابيتوۆ, ەلدوس شايكەنوۆ, سايات ماقۇلباەۆ, ايعانىم ساعىنباەۆا, نيكيتا پوگوداەۆ, نۇرعيسا قۋانىشباي ۇلى جانە ءابىلمانسۇر سەرىكوۆ سىندى تالانتتى جاس اكتەرلەر سومداعان.
«ماعان كوزى ءتىرى تانىمال تۇلعالاردى سومداۋ اسا قيىن ەمەس, تەك جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ اۋىرلاۋ. ويتكەنى ول ازاماتتاردى جۇرتتىڭ بارلىعى تانيدى. ءجۇرىس-تۇرىسىنا, قالاي ءان ايتاتىنىنا دەيىن حالىقتىڭ ءبارى بىلەدى. سوندىقتان ولاردى سومداۋدا مەيلىنشە ءرولدىڭ شىنايى شىعۋىنا تىرىسۋ, كاسىبي شەبەرلىك تۇرعىسىنان قاتەلىكتەرگە بوي الدىرماۋ, كينواكتەر ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – وسى. ءتۇسىرىلىم بارىسىندا رەجيسسەر بىزگە باعىت-باعدار بەرىپ وتىردى. سول ءۇشىن دە ءانشى اعالارىمىزدىڭ رولىندە ويناۋ ۇلكەن قيىندىق تۋدىرمادى. بارىنەن بۇرىن سوناۋ جەتپىسىنشى جىلداردان بۇگىنگە دەيىن سىرت كەلبەتىن بۇزباي ساقتالىپ قالعان عيماراتتاردى, قوناقۇيلەردى تابۋ وڭايعا سوقپادى. دەگەنمەن باعىمىزعا قاراي وسكەمەن قالاسىندا سونداي ەسكى عيماراتتار بار ەكەن. بۇدان بولەك الماتى قالاسىنان كينوعا ارناپ ارنايى دەكوراتسيا جاسادىق. ءفيلمدى تۇسىرۋدەگى ەڭ قيىن ساتتەر دەپ وسىنى ايتا الامىن. جانە دە تاعى ءبىر ماڭىزدى تۇسى – ءفيلمنىڭ مۋزىكالىق كوركەمدەلۋى. ويتكەنى ءاننىڭ بارلىعى تۇگەل قايتا جازىلۋ كەزەڭىنەن ءوتتى. ءاننىڭ العاشقى نۇسقاسىن – ىرعاعى مەن وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرىن ەشقانداي بۇزباستان ساقتاۋ كەرەك بولدى. دەي تۇرعانمەن ءبىز سول زاماندا ءومىر سۇرمەگەندىكتەن اندەردىڭ تۇپنۇسقاسىن دالمە-ءدال قايتالاپ ايتىپ شىعۋ, مۋزىكانىڭ اۋەزدى اۋەنىن سول ءداۋىردىڭ ادامدارىنداي سەزىنۋ وڭاي بولعان جوق. سوعان قاراماستان مۋزىكالىق جەتەكشىلەردىڭ, حورمەيستەرلەردىڭ اقىل-كەڭەسىمەن, كومەگىمەن اندەردى جازۋ دۇرىس باعىتتا ءجۇردى دەپ ەسەپتەيمىن. ءتۇسىرىلىم مەن ودان كەيىنگى پوست ياعني وڭدەۋ جۇمىستارى شامامەن ەكى جىلداي ۋاقىتتى الدى. بىراق كينوتۋىندى مۋزىكالىق بايوپيك بولعاندىقتان پوست پروداكشنگە كەتكەن ۋاقىتتى ءتىپتى از دەپ ەسەپتەۋگە بولادى», دەيدى اكتەر ءارى ءفيلمنىڭ دۋبلياجدىق رەجيسسەرى شاحمۇرات ورداباەۆ.
ال باس پروديۋسەر ا.بايبەكتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق كورەرمەنگە مۋزىكا جانرىنداعى تۇڭعىش وتاندىق كينونى ءتۇسىرۋ يدەياسى باتىستىڭ اتاقتى ءانشىسى فرەددي مەركيۋريدىڭ ءومىربايانىن بەينەلەگەن «بوگەم راپسودياسى» ءفيلمى جاپپاي پروكاتقا شىققان سوڭ تۋعان. وسى ورايدا «دوس-مۇقاسان» ءفيلمنىڭ جالپى بيۋدجەتى 425 ملن تەڭگەنى قۇرادى. نەگىزىنەن بۇل كينوتۋىندى تاريحي-مۋزىكالىق ءارى وتباسىلىق فيلم بولىپ سانالادى. ويتكەنى مۇندا وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى-سەكسەنىنشى جىلدارى ەلىمىزدە كەڭىنەن شىرقالعان اندەر ايتىلادى. سوندىقتان فيلم كىشىگە دە, ۇلكەنگە دە بىردەي ورتاق اۋديتورياعا ارنالعان.
ءوز كەزەگىندە شىمكەنت قالاسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى شىڭعىس مۇقان ءفيلمنىڭ كورسەتىلىمىنەن سوڭ ارنايى ءسوز الىپ, وسىناۋ كينوجوبانى ومىرگە الىپ كەلگەن شىعارماشىلىق ۇجىمعا زور تابىستار تىلەپ, شىمكەنتتىكتەر اتىنان ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
«راسىندا دا «دوس-مۇقاسان» مۋزىكالىق ءانسامبلىن تەك انشىلەردەن قۇرالعان توپ دەپ قاراۋعا بولمايدى. ول قازاقتىڭ كەشەگىسى, قازاق مۋزىكا ونەرىنىڭ كوك اسپانىندا نۇرىن شاشىپ قالىقتاعان كۇن ساۋلەسى, كەڭەستىك كەزەڭدەگى قازاق جاستارىنىڭ تەمىرقازىعى, ماقتانىشى بولعان توپ. سونىمەن بىرگە «دوس-مۇقاسان» كەڭەستىك يدەولوگيا قوعامدى بيلەپ-توستەگەن زاماندا حالقىمىزدىڭ ونەرىن, ءتىلىن, قۇندىلىقتارىن كەڭ الەمگە پاش ەتىپ, ۇلتىمىزدىڭ ابىرويىن ءدۇيىم جۇرتقا اسقاقتاتتى. وتكەن عاسىرداعى تاريحتى, مۋزىكالىق ءانسامبلدىڭ قۇرىلۋ جولىنداعى قيىندىقتارىن, ونەر ۇجىمىنداعى ادامداردىڭ ءبىر-بىرىمەن اراداعى قارىم-قاتىناسىن بوياماسىز, شىنايى بەينەلەگەن بۇل كينوتۋىندى جالپى كورەرمەن قاۋىمنىڭ جۇرەگىنەن جول تاۋىپ, كوڭىلىنەن شىعادى دەگەن ۇمىتتەمىن», دەدى ول.
ايتا كەتۋ كەرەك, بيىل قازاقتىڭ انشىلىك ونەر تاريحىندا تۇڭعىش رەت روك جانرىندا توپ قۇرىپ, كيەلى ساحنا تورىندە ەرەكشە قايتالانباس داۋىستارىمەن تالايدى تامساندىرعان اتاقتى «دوس-مۇقاسان» ۆوكالدى-اسپاپتى انسامبلىنە 55 جىل تولىپ وتىر.
شىمكەنت
