«وزگەرىستەر كەزەڭىندە الەمدە تەڭ دارەجەدە ءبىلىم بەرۋدى ىلگەرىلەتۋ» اتتى ICBCB حح حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىندا ساراپشىلار وسى تاقىرىپتارعا ءمان بەرە وتىرىپ, ساپالى ءبىلىم بەرۋدەگى ءادىس-تاسىلدەردى تالقىلادى. ۇلىبريتانيا, ءۇندىستان, تايلاند, قىرعىزستان, رەسەي ساراپشىلارى قاتىسقان عىلىمي ءىس-شارادا قازاقستاندىق عالىمدار ءبىلىم بەرۋدەگى تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.
جيىن بارىسىندا سۇلەيمەن دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى ءالىمجان بەكەجان ۇلى جاھاندانۋ داۋىرىندە تۇتاس ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن قۇندىلىقتاردى جانە ءتۇرلى مادەنيەت ىنتىماقتاستىعى, قارىم-قاتىناستى دارىپتەۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. وسى ورايدا حالىقارالىق بايلانىس الاڭىن قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەن رەكتور مۇنداي الاڭ ءبىلىم سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە وراي پىكىر الماسىپ, وڭتايلى شەشىمىن تابۋعا ىقپال ەتەتىنىن جەتكىزدى. ال جيىن بارىسىندا ساراپشىلار ۇسىنعان زەرتتەۋلەردىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىندە ەسكەرىلگەنى ابزال.
ءبىلىم سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى ارقاۋ ەتكەن جيىندا اباي اتىنداعى قازۇپۋ رەكتورى دارحان ءبىلالوۆ بالالاردىڭ تەڭ دارەجەدە ساپالى ءبىلىم الۋىنا ءمان بەرۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل – قازاقستاندا عانا ەمەس, الەم بويىنشا كۇن تارتىبىندە تۇرعان وزەكتى ماسەلە. ساراپشىلاردىڭ وسى تاقىرىپتاعى زەرتتەۋلەرى ونىڭ ناقتى شەشۋ جولدارىن تاۋىپ, مەحانيزمىن ۇسىنۋى قاجەت.
حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيادا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاقسارتۋعا ارنالعان تىڭ پىكىرلەر ايتىلدى. وسى ورايدا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى تاۋەلسىز زەرتتەۋشى, الەمدە «قابىرعاداعى ساڭىلاۋ» تاجىريبەسىمەن تانىمال بولعان, ىزدەنىستەرى ميلليونداعان ۇندىستاندىقتى, سونىڭ ىشىندە الەمدەگى تۇرمىسى تومەن بالالاردى وقىتۋ مەن دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزگەن سۋگاتا ميترا ءوز تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. ۇندىستاندىق عالىمنىڭ پىكىرىنە دەن قويساق, ءبىلىم سالاسىنداعى ەمتيحان جۇيەسى دۇرىس ەمەس. ويتكەنى پاندەميا كەزىندە ادامداردىڭ ءوز بەتىنشە ءبىلىم الا الماۋىنىڭ سالدارىنان ءبىلىم ساپاسى تومەندەدى. وعان الەمدەگى ءبىلىم جۇيەسىندەگى ەمتيحان الۋدىڭ دۇرىس بولماۋى اسەر ەتتى.
NIIT ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى سۋگاتا ميترا تۇرمىس جاعدايى تومەن, كومپيۋتەر كورمەگەن بالالارعا كالكادجيدە, دەليدە ەكسپەريمەنت جاساپ, لاشىقتاردىڭ ىشىنە كومپيۋتەر ورنالاستىرىپ, بالالارعا ونى ەش قاداعالاۋسىز, ەركىن پايدالانۋعا رۇقسات ەتكەن. عالىمنىڭ بۇل تاجىريبەسى بالالاردىڭ كومپيۋتەردى وتە وڭاي مەڭگەرەتىندىگىن دالەلدەۋگە باعىتتالعان.
«بۇل زەرتتەۋدى مينيمالدى ءينۆازيۆتى ءبىلىم (MIE) دەپ اتادىم. ەكسپەريمەنتتى بىرنەشە رەت وتكىزىپ, ءۇندىستاننىڭ اۋىلدىق جەرلەرىنە 23 دۇڭگىرشەك ورنالاستىردىم. 2004 جىلى ول كامبودجادا ءوتىپ, 20 بالاعا 5 كومپيۋتەر بەرىلدى. تاجىريبە بارىسىندا ولاردىڭ توپتىق جۇمىسقا بەيىمدىلىگى, كوممۋنيكاتسيالىق داعدىلاردى قالىپتاستىرۋى باستى نازاردا تۇردى. ناتيجەسىندە, بالالار ەرەسەكتەردىڭ قاداعالاۋىنسىز ءوز ءبىلىمى مەن رەسۋرستارىن بىرىكتىرە الاتىنىن, كومپيۋتەر مەن ينتەرنەت بەرسە, ءتىپتى اعىلشىن ءتىلىن بىلمەگەنىنە قاراماستان, ونى پايدالانۋدى ءوز بەتىنشە ۇيرەنە الاتىنىن كورسەتتى», دەيدى سۋگاتا ميترا.
ەڭ ماڭىزدىسى – بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىق, ىزدەنىس. بالاعا قويىلعان سۇراققا ەشكىم جاۋاپ بەرمەسە, ول عالامتوردان ىزدەيدى, سول ارقىلى ونىڭ بويىندا قاجەتتى داعدىلار قالىپتاسادى, اشىلادى. ولار عالامتوردان تاپقان جاۋاپتارىمەن بولىسەدى. سوندىقتان بالالارعا جاۋابىن ايتۋ ارقىلى ەمەس, سۇراق قويۋ ارقىلى ءبىلىم بەرۋىمىز كەرەك.
عىلىمي كونفەرەنتسيادا قىزدار ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى گۇلميرا قاناي ۇندىستاندىق پروفەسسوردىڭ ەمتيحان تۋرالى ويىنا پىكىرىن بىلدىرە كەلىپ, ء«ار الدە ەمتيحان جۇيەسى ءارتۇرلى جانە ارنايى باعالاۋ ولشەمدەرى بار. كوپ جاعدايدا جىلدام ءارى ىڭعايلى بولعاندىقتان, تەستىلەۋ جۇيەسى قولدانىلادى. بىراق وكىنىشكە قاراي, ءبىلىم بەرۋ جاعىنان, داعدىلاردى قالىپتاستىرۋ تۇرعىسىنان اقاۋلار وتە كوپ. سول باعىتتا قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە بىرقاتار وزگەرىس ورىن الاتىن بولادى. ونىڭ ىشىندە ۇبت, باسقا دا ماڭىزدى باعالاۋ جۇيەلەرى بار. الدىمەن, ەمتيحانداردا سىني ويلاۋ بار ما, وسى ۋاقىتقا دەيىن العان ءبىلىمىنىڭ اياسىندا جۇيەلى تۇردە تالداۋ جۇمىسىن ۇسىنا الا ما, سونى باعالاۋ ماڭىزدى. بۇل, ارينە, ۇزاق ۋاقىتتى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. دەگەنمەن باستاما بار. بيىل ۋنيۆەرسيتەتتەگى ناۋقاندى «ساپالى باعالاۋ جىلى» دەپ اتادىق. قازىر باعالاۋ جۇيەسىن قايتا قاراستىرۋدامىز. وسى ورايدا سۋگاتا ميترانىڭ پىكىرىمەن كەلىسەمىن» دەدى. الەمدە باعالاۋ جۇيەسى ۇنەمى دامۋ ۇستىندە بولۋى كەرەك. ال بالانىڭ العان ءبىلىمىن باعالاۋ ءۇشىن گادجەتتەردى پايدالانۋ ناقتى شەشىم ەمەس.
جيىن بارىسىندا, سونىمەن بىرگە كيمەپ پروفەسسورى جۇلدىز سماعۇلوۆا, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دۋيشون شاماتوۆ, تاعى باسقا دا ساراپشىلار ساپالى ءبىلىم بەرۋ مەن الەمدىك وزگەرىستەر تۋرالى پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.
الماتى
