قازىرگى كەزدە قازاقستاندا 705 مىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادام تىركەلگەن. وكىنىشكە قاراي, ونىڭ بارلىعى ينۆاتاكسي قىزمەتىنە تۇگەل قول جەتكىزە الماي وتىر. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ ەل قاتارلى كۇندەلىكتى تىرشىلىككە بەلسەنە ارالاسۋىنا ۇلكەن قولعابىس ەتىپ جۇرگەن وسىناۋ كولىك تۇرىنە دەگەن سۇرانىس كۇن وتكەن سايىن ءوسىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە بۇل ينۆاتاكسي جاڭا وقۋ ماۋسىمى باستالعالى ءبىراز بالانىڭ دا قاتارىنان قالماي, ساباعىنا ۋاقتىلى ۇلگەرىپ بارۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. بىراق بارلىق قامكوڭىل بالانىڭ قاجەتىنە تولىق جاراۋعا قىزمەت ءتۇرىنىڭ قاۋقارى جەتىڭكىرەمەي تۇرعانى راس. «قايىر قىلساڭ, ءبۇتىن قىل» دەگەندەي, بالالار جىلىندا باسشىلىققا الاتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى رەتىندە وسى قامقور كولىكتىڭ قاتارىن ارتتىرۋ قاپەرسىز قالماسا ەكەن.
جالپى, ينۆاتاكسي قىزمەتى ەلىمىزدە 2010 جىلدان باستاپ كرەسلو-اربانىڭ جانە جەكە كومەكشىنىڭ قىزمەتىن قاجەتسىنەتىن, ءجۇرىپ-تۇرۋى قيىن ءبىرىنشى جانە ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى قولداۋدىڭ قوسىمشا شاراسى رەتىندە ەنگىزىلدى. سودان بەرى ينۆاتاكسي قاجەتتىگىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇراقتى نەگىزدە ايقىنداپ وتىرادى. سونىمەن قاتار اكىمدىكتەردىڭ شەشىمىمەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ينۆاتاكسي قىزمەتىن الۋشىلار ساناتتارىنىڭ ءتىزىمى كەڭەيتىلۋى مۇمكىن.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان وسپانوۆتىڭ بىزگە بەرگەن اقپاراتىنشا, بۇگىندە ەل اۋماعىندا 122 ينۆاتاكسي قىزمەتى جۇمىس ىستەيدى. بيىل ارناۋلى زاڭناماعا تۇزەتۋ ەنگىزىلىپ, تاكسوپاركتەرگە ءاربىر ون تاكسيدىڭ بىرەۋى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى تاسىمالداۋعا بەيىمدەلۋى كەرەك دەگەن تالاپ قويىلدى. وسىلايشا, تاكسوپاركتەردىڭ بارلىق ءاۆتوموبيلىنىڭ 10%-ى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قاجەتىنە جاراۋعا ءتيىس. بۇل نورما 2023 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ كۇشىنە ەنەدى.
– ينۆاتاكسي قىزمەتىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ اكىمدىكتەرمەن بىرگە ەلدىڭ بارلىق وڭىرىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. ينۆاتاكسي قىزمەتى ءبىرىنشى كەزەكتە جۇمىس ىستەيتىن جانە وقيتىن مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا جۇمىس نەمەسە وقۋ كەستەسىنە سايكەس ۇسىنىلادى. باسقا نيەت بىلدىرگەن ادامدارعا بۇل قىزمەت ولاردىڭ ءوتىنىش بەرۋ تارتىبىمەن ۇسىنىلادى. بۇل قىزمەت ينۆاتاكسيى بار ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار اراسىندا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلادى. 2021 جىلى قارجىلاندىرۋ 2,2 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, بيىل 2,4 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. قاعيدالارعا سايكەس ينۆاتاكسي قىزمەتىن الۋ ءۇشىن مۇگەدەكتىگى بار ادام وسى قىزمەتتى كورسەتەتىن ۇيىمعا مىناداي قۇجاتتاردى ۇسىنۋى قاجەت: ءوتىنىش (ەركىن نىساندا); جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى; 035-1/ە نىسان بويىنشا دارىگەرلىك-كونسۋلتاتسيالىق كوميسسيانىڭ قورىتىندىسى; مۇگەدەكتىگى بار تۋرالى انىقتامانىڭ كوشىرمەسى, – دەيدى ە.وسپانوۆ.
وسى ورايدا ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى تاكسي قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى بۇل قىزمەتتى «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭنىڭ قولدانىسىنان شىعارىپ, الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالىنا اۋىستىرۋدى ۇسىندى. بۇعان قوسا وسى جاڭالىقتارعا سايكەس باسەكەلەستىك ورتا نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ جاتىر. ياعني وسى قىزمەت ءتۇرىن كورسەتۋگە بارلىق تاكسي قىزمەتىن ۇسىنۋشى ۇيىمدار تارتىلادى. بۇل رەتتە ينۆاتاكسي قىزمەتىن الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى ارقىلى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جاڭالىقتار مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرىمەن, ساراپشىلارمەن جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ وزدەرىمەن بىرلەسىپ قارالادى.
بۇگىنگى تاڭدا ينۆاتاكسي قىزمەتى جولعا قويىلعان, تۇرعىندارى يگىلىگىن كورىپ جۇرگەن ءوڭىردىڭ ءبىرى – استانا قالاسى. قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسىنىڭ الەۋمەتتىك جوبالار جانە وبەكتىلەردىڭ قولجەتىمدىلىگى ءبولىمىنىڭ باسشىسى زارينا توقتابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلوردادا بۇل قىزمەتتى 68 اۆتوكولىك كورسەتىپ ءجۇر. ونىڭ ەكەۋى ارناۋلى كولىكتەر بولسا, 46-سى – جەڭىل كولىك.
– استانادا ينۆاتاكسي 1 769 ادامعا قىزمەت كورسەتىپ ءجۇر. بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس اياسىندا 363,8 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. ونىڭ ىشىندە 18 جاستان اسقان, كرەسلو-اربامەن قوزعالاتىن 721 ادامدى 6 كولىك تاسىمالدايدى. كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان 385 ادامعا 16 كولىك قىزمەت ەتەدى. سونداي-اق كرەسلو-اربامەن قوزعالاتىن كامەلەت جاسىنا تولماعان 129 بالاعا 6 كولىك بولىنگەن. ال جالپى مۇگەدەكتىگى بار 534 بالانىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا 40 كولىك ارنالعان. بۇل كولىكتەردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ جاتقانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. مىسالى, بۇرناعى جىلى قالامىزدا 43 ينۆاتاكسي بولسا, بىلتىر ونىڭ قاتارى 50-گە, ال بيىل 68-گە كوبەيدى. بىراق كرەسلو-اربالاردى كوتەرگىش قۇرىلعىمەن جابدىقتالعان ارناۋلى كولىكتەردى كوبەيتۋ قاجەتتىلىگى بار, – دەدى ز.توقتابەكوۆا.
ەلورداداعى ينۆاتاكسي كولىگىن جۇرگىزىپ جۇرگەن ماماننىڭ ءبىرى – سامات يگەسينوۆ. ول قالا حالقىنىڭ سانى ارتقان سايىن ينۆاتاكسيگە سۇرانىستىڭ كوبەيگەنىن, سايكەسىنشە جۇكتەمەلەرى دە ارتقانىن اتاپ ءوتتى.
– ينۆاتاكسي كولىكتەرىن جۇرگىزىپ جۇرگەنىمە 5 جىلدان استى. بۇل جۇمىسقا ابدەن ۇيرەنىپ كەتتىم. بۇدان باسقا جۇمىستاردى قوسا اتقارۋعا ۇلگەرمەيمىن. ويتكەنى ۋاقىتىمىز تىعىز. ايىنا 200 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا جالاقى الامىن, وسىعان قاناعات. كۇنىنە ءبىر قىزمەتكەرگە ورتاشا ەسەپپەن 12-15 تاپسىرىس جۇكتەلەدى. ساعاتىنا ءبىر تاپسىرىستى ورىندايمىن. كۇندەلىكتى مارشرۋتىمىز ءبىر كۇن بۇرىن ارنايى كەستە ءتۇزىلىپ, بەكىتىلىپ قويادى. اسىرەسە بالالاردى مەكتەپ, بالاباقشا, باسسەين, وڭالتۋ ورتالىقتارى سياقتى ورىندارعا تاسىمالدايمىز. كەيدە كەشكى ۋاقىتتا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى كليەنتتەردى اۋەجايلارعا, تەمىر جول ۆوكزالدارىنا شىعارىپ سالىپ, كۇتىپ الامىز. مۇنداي جاندارعا قىزمەت كورسەتىپ قانا قويماي, ەرەكشە كوڭىل بولە ءبىلۋ دە كەرەك. اندا-ساندا اتا-انالار تاراپىنان رەنىش, قىنجىلىستار بولىپ جاتادى, بىراق ونىڭ بارىنە كەڭىنەن قارايمىز. استانانىڭ حالقى كوبەيگەن سايىن ينۆاتاكسيگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتىپ جاتقانى بايقالادى, – دەيدى س.يگەسينوۆ.
ال مۇگەدەكتىگى بار ەكى بالا ءوسىرىپ وتىرعان اينۇر قادىربەكوۆا ينۆاتاكسي قىزمەتىن كورسەتۋشىلەرگە زور العىسىن ءبىلدىرىپ, وسى جاقسىلىقتىڭ ەسەلەنە تۇسكەنىن قالايتىنىن ءبىلدىردى.
– ينۆاتاكسي قىزمەتىن 2017 جىلدان بەرى پايدالانىپ كەلەمىن. ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار تۇرعىندارعا جاسالعان وسىنداي جاعداي ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ءوزىم بۇل قىزمەتتى كوپكە دەيىن بىلمەي كەلدىم, دالىرەگى اسا ءمان بەرمەگەن بولۋىم كەرەك. وعان دەيىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەكى بىردەي بالامدى قوعامدىق كولىكتەرمەن تاسىمالدايتىن ەدىم. بۇل وتە ۇلكەن قولايسىزدىق تۋعىزاتىن. سودان سوڭ ىزدەنىپ, حقو ارقىلى وسىنداي قىزمەتكە جۇگىنۋگە بولاتىنىن ءبىلدىم. قازىر يگىلىگىن كورىپ ءجۇرمىز. ۇل مەن قىزىم تەتە ءوسىپ كەلەدى, ولاردىڭ جاسى – 14 جانە 13-تە. بالالاردى نەگىزىنەن كۇن سايىن مەكتەبىنە, كەيدە وڭالتۋ ورتالىقتارىنا اپارىپ تۇرامىز. وسى ورايدا بىزگە ۋاقىت تاۋىپ, ينۆاتاكسيدى جۇيەلى تۇردە جىبەرىپ وتىراتىن ديسپەتچەر گۇلميراعا ەرەكشە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ويتكەنى قالادا وزدىگىنەن ءجۇرىپ-تۇرا المايتىن بالا كوپ. ونىڭ بارىنە بىردەي ۇلگەرىپ, قىزمەت كورسەتۋ وڭاي ەمەس. بىلۋىمشە, ەلوردادا 800-گە جۋىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا بار. ال ينۆاتاكسيدىڭ سانى 40-تان ءسال اسادى. سوندىقتان بۇل كولىكتىڭ سانىن ودان سايىن ارتتىرا تۇسسە ەكەن دەگەن تىلەك بار. بۇل وسىنداي بالا تاربيەلەپ وتىرعان بارلىق اتا-انانىڭ تىلەگى دەپ ويلايمىن, – دەيدى ا.قادىربەكوۆا.
قامقور ەل بولۋعا ۇمتىلاتىن ەلىمىزدە جاسالىپ جاتقان وسىنداي قادامدار دامۋىمىزدى ىلگەرىلەتىپ, ىزگىلىككە جەتەلەي تۇسەدى. تۇپتەپ كەلگەندە, قوعامدا ادىلەت سالتانات قۇرسا, قايىرىمدى قالا قاعيداتتارى نەگىز بولىپ قالانسا, ەل بىرلىگى بەكىپ, بەرەكەمىز ارتا تۇسەتىنى انىق.
