«تەكتەن ءنار العان توزبايدى» دەمەكشى, كوپ نارسە ادامنىڭ تەگىنە ءھام تەكتىلىگىنە بايلانىستى ەكەنى – مەديتسينا عىلىمى باياعىدا ايعاقتاپ بەرگەن اقيقات. ال اتا-بابامىزدان ۇرپاقتان-ۇرپاققا دارىپ, ۇزىلمەي جالعاسىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق اسىل قاسيەتتەرىمىزدىڭ قاينار كوزىنىڭ ءبىرى – قازاق حالقىنا عانا ءتان جەتى اتاعا دەيىن قىز الىسپاۋ ءداستۇرى. بۇل – ۇرپاق دەنساۋلىعىن, وعان قانمەن بەرىلەتىن تەكتىلىكتى ساقتاۋدىڭ ەڭ سەنىمدى جولى.
تاريحقا ۇڭىلسەك, ءاز تاۋكە حاننىڭ «جەتى جارعى» زاڭىنىڭ نەكەلىك قاتىناستار تۋرالى بابىندا شاڭىراق قۇرۋعا نيەتتەنگەن قىز بەن جىگىتتىڭ جەتى اتاعا دەيىن تۋىستىق قاتىناستا بولماۋى تالاپ ەتىلگەن. ال جەتى اتاعا جەتپەي قوسىلعاندارعا قاتاڭ جازا قولدانىلعان. ولار اتا-اناسىنىڭ قارسىلىعىنا قاراماي, باسقا جاققا بىرگە قاشىپ كەتسە, اۋەلى تەرىس باتا بەرىلگەن. ىلە سوڭدارىنان قۋعىنشى جىبەرىلىپ, تاۋىپ اكەلىنىپ, قاتاڭ جازاعا تارتىلعان. سەبەبى جەتى اتاعا جەتپەي قوسىلۋ – اۋىر قىلمىس بولىپ سانالعان. ماسەلەن شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ ايگىلى «قالقامان-مامىر» داستانىندا ءبىر-بىرىنە عاشىق بولعان ەكى جاستىڭ تۋىستىعى جەتى اتاعا جەتپەۋى سەبەپتى قىزدىڭ اكەسى ولاردىڭ قوسىلۋىنا قارسى بولادى. سول سەبەپتى مامىردى ءوز تۋىسى كوكەناي باتىر ساداقپەن اتىپ ولتىرەدى. كەيىن قالقامان دا ءوزى تاڭداعان جۇيرىككە ءمىنىپ شاۋىپ ءوتىپ بارا جاتقانىندا ساداقپەن اتىپ ءولتىرۋ جازاسىنا كەسىلەدى. بىراق كوكەناي كوزدەپ اتقان جەبە شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, ارداكۇرەڭمەن قۇيعىتا شاپقان قالقاماننىڭ سانىنا ءتيىپ, جارالانىپ, امان قالادى. الايدا ءوزىن وسىنداي قاتال جازاعا قيعان توبىقتى ەلىنەن بەزىپ, بۇحار جاقتاعى ناعاشىلارىنا كەتەدى. وسى داستاننان ۇلتىمىزدا جەتى اتا ءداستۇرىنىڭ قانشالىقتى بەرىك قاعيدا بولعانىن بىلۋگە بولادى.
«جەتى اتاسىن بىلمەگەن – جەتىمدىكتىڭ سالدارى», دەيدى حالقىمىز. اكەسىنەن ەرتە ايىرىلىپ, جەتىم وسكەن ءبىر جولداسىم جەتى اتاسىن بىلمەگەندىكتەن, قانى ءبىر قارىنداسىنا قوسىلا جازداعانىن ايتقانى بار.
«الماتىدا ينستيتۋتتا وقىپ جۇرگەن كەزىمدە, قىسقى كانيكۋلدا اۋىلعا بارعانىمدا رەسەيدىڭ تۇمەن وبلىسىنان كەلىپ, كەڭشارعا ەسەپشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسقان رايحان ەسىمدى سۇلۋ قىزدى كورىپ, ۇناتىپ قالدىم. ول دا مەنى جەك كورمەسە كەرەك, ۇسىنىسىمدى قابىل الىپ, كەشكىلىكتە بىرگە قىدىرىپ, اڭگىمەلەسىپ جۇردىك. الايدا ءبىر تىلسىم كۇش ارامىزدى ءبولىپ, جاقىنداتپاي تۇرعانىن سەزىندىم. كەيىن ول ءبىزدىڭ اۋىلدا تۇراقتاماي, تۋىپ-وسكەن تۇمەنىنە قايتىپ ورالدى. سول جاقتان حات جازىپ تۇردى. ارادا ءبىر جىل وتكەندە مەنى ىزدەپ الماتىعا كەلىپ, ءبىر اپتاداي بىرگە بولعانىمىزدا دا اعالى-قارىنداستاي سىپايى سىيلاستىقتان ءارى اسقان جوقپىز. مۇنىڭ سەبەبىن ارادا جىلدار وتكەندە كەزدەيسوق ءبىلدىم. اۋىلداعى ءبىر ۇلكەن اعامىز: «تۇمەنگە بارىپ قايتايىق. رايحان – سەن ەكەۋمىز سياقتى جەتىنشى اتامىز – ەلىكبايدان تارايتىن باۋىرىمىز عوي. اكە-شەشەسى تاركىلەۋ جىلدارى ءىش جاققا باس ساۋعالاپ كوشىپ كەتكەن...», دەگەندە قۇداي ساقتاپ, جازا باسپاعانىمدى ءتۇسىندىم. جەتى اتامدى ەشكىم ايتىپ, جەتەمە قۇيماعان سوڭ, اكەم مەن اتامدى عانا بىلەتىنمىن. مەن سياقتى جەتىم وسكەندەر شاتاسپاس ءۇشىن جەتىنشى اتانىڭ ەسىمىن تولقۇجاتقا تەك قىلىپ جازدىرۋ كەرەك شىعار. ەگەر رايحان ەكەۋمىزدىڭ دە تەگىمىز ەلىكباي نەمەسە ەلىكبايتەگى بولىپ جازىلسا, وندا تۋىس ەكەنىمىزدى وپ-وڭاي ءبىلىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ باسىمىزدى قاتىرماس ەدىك قوي... قالاي ويلايسىڭ؟», دەگەن ەدى.
جولداسىمنىڭ ايتقانى قيسىنسىز ەمەس, بىراق بۇل – كوپ بولىپ كەڭەسەتىن ماسەلە. قالاي بولعانمەن, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ارداق تۇتىپ وتىرعان التىن بەسىگىمىز – اۋىلدان قالاعا كوشۋ ءۇردىسى تولاستاماي, ال قالاداعى اعايىننىڭ ءبىر-بىرىمەن ارالاسۋى ازايىپ, جاتباۋىرلانىپ بارا جاتقان قازىرگى زاماندا بۇگىنگى جاستارىمىز بەن كەلەشەك ۇرپاعىمىزدىڭ جەتى اتا داستۇرىنەن جاڭىلماۋ قامىن ويلاستىرا جۇرگەنىمىز ءجون بولار.
