ەجەلدەن كورشىلىك حاقى ساقتالعان مۇنايلى ءوڭىردىڭ استراحان وبلىسىمەن تىعىز قارىم-قاتىناسى ورنىقسا, سوڭعى جىلدارى ياروسلاۆل, ۆولگوگراد, ماسكەۋ, كراسنودار, ورىنبور, نيجني نوۆگورود, چەبوكسارى سەكىلدى كوپتەگەن وڭىرلەرمەن اراداعى ارىپتەستىكتىڭ ءتىنى بەكي باستادى. اتالعان وبلىستاردىڭ بىرنەشە كومپانيالارىمەن, كاسىپكەرلەرىمەن سەنىمدى ءارىپتەستىك بايلانىستار ورنىقتى. ۆولگوگراد, ساراتوۆ وبلىستارىنىڭ كاسىپكەرلەرىنەن قۇرالعان دەلەگاتسيالار اتىراۋعا ءجيى كەلىپ, ءتيىمدى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىپ ءجۇر. اتىراۋ مەن استراحان, نوۆوسىبىر, ومبى, ساراتوۆ, ۆولگوگراد وبلىستارىنىڭ ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتالارى اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەر جاسالعان.
رەسەي وڭىرلەرىمەن ارىپتەستىك مۇنايلى وڭىردە وندىرىلەتىن وتاندىق ونىمدەردىڭ ساپاسىن كوتەرىپ, باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن ارتتىردى. سونىمەن بىرگە, ەجەلگى كورشىنىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرىمەن ءار سالادا جاسالعان بايلانىس سىرتقى ساۋدا اينالىمىن جاڭا بەلەستەرگە كوتەردى. قازىر بۇل سالادا رەسەي فەدەراتسياسى تمد ەلدەرى اراسىنان ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ وتىر. ماسەلەن, وتكەن جىلى وسى ەلمەن اراداعى سىرتقى ساۋدا اينالىمى 308,1 ميلليون اقش دوللارىن قۇرادى. مۇنايلى اتىراۋدان رەسەيدىڭ ءار وڭىرىنە ەكسپورتتالاتىن ونىمدەر قاتارىنا قۇرىلىس ماتەريالدارى, ءارالۋان كيىم تۇرلەرى مەن وعان قاجەتتى شيكىزات تۇرلەرى جاتادى. ال وڭىرگە رەسەيدەن اكەلىنەتىن يمپورتتىق تاۋارلاردى نەگىزىنەن ونەركاسىپتىك ونىمدەر قۇرايدى. سونىڭ ىشىندە, تاماق ونەركاسىبىنىڭ ونىمدەرى, مەتالل جانە مەتالل بۇيىمدارى, كولىك قۇرالدارى مەن قوسالقى بولشەكتەر, تۇرمىستىق تەحنيكا مەن ءتۇرلى جابدىقتار بار.
– ەكى ەل اراسىنداعى باياندى بايلانىستاردىڭ باستاۋىن قازاقستان-رەسەي باسشىلارى سالىپ بەردى, –دەيدى استراحان وبلىسىنىڭ حالىقارالىق جانە سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستار ءمينيسترى دەنيس افاناسەۆ. – بۇل ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى نىعايتا تۇسۋگە تىڭ سەرپىن بەردى. ياعني, ءبىز قازاقستاننان جاڭا ءارىپتەستەر تاۋىپ, ەكى ەلگە ءتيىمدى ءارى قاجەتتى جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا جاڭا مۇمكىندىك الدىق. بۇل ءوز كەزەگىندە رەسەي مەن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قۋاتتانۋىنا, تاراپتار اراسىنداعى ساۋدا كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنا, باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الاتىن, جوعارى ساپالى ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ قاتارىن كوبەيتۋگە نەگىز بولماقشى. دەمەك, ءبىزدىڭ ءوزارا ينتەگراتسيالىق بايلانىستارىمىزعا, كورشىلىك حاقىمىزعا شەكارا كەدەرگى بولا المايدى.
ءيا, شىندىعىندا, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اۋەلى رەسەيدەگى قازاقستان, سودان سوڭ قازاقستانداعى رەسەي جىلىن وتكىزۋگە ۇيىتقى بولۋى ەكى ەل دوستىعىن ودان ءارى دامىتا ءتۇستى. بۇرىن اتىراۋ وبلىسىندا رەسەيلىك كومپانيالار ۇلەسى وتە از بولۋشى ەدى. ماسەلەن, 1999 جىلى اتىراۋدا رەسەي كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 35 كومپانيا بولسا, قازىر ولاردىڭ قاتارى 67-گە جەتىپتى. بۇل كومپانيالاردىڭ دەنى مۇناي-گاز سەكتورى مەن قۇرىلىس يندۋسترياسىندا, قۇرال-جابدىقتار مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيا, ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋ, سونىمەن قاتار, جۇك تاسىمالى جانە اۆتوكولىك ساتۋ سالاسىندا جۇمىس جاسايدى.
ارينە, رەسەيمەن اراداعى ەكى جاقتى بايلانىستاردىڭ ارقاۋى ەجەلدەن قالىپتاسقانىمەن, اتىراۋ مەن استراحان وبلىستارى اراسىنداعى كەلىسىمنىڭ قۇجاتتىق نۇسقاسىنا 1995 جىلى قول قويىلدى. ويتكەنى, كاسپي جاعالاۋىندا قوڭسى وتىرعان قوس وبلىستىڭ ءبىر-بىرىنەن ايىرماشىلىعى سونشالىقتى كوپ ەمەس. بىزدەگىدەي مۇناي-گاز كەنىشتەرى ولاردا دا بار. بەكىرە تۇقىمداس بالىقتار شاباعىن ءوسىرۋ زاۋىتتارى دا سولاي. ەكونوميكانىڭ سالالارى دا ءبىر-بىرىنە ۇقساس. وسى سەبەپتەن, اتىراۋ مەن استراحان اراسىندا ىسكەرلىك, ەكونوميكالىق بايلانىستى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ, دامىتۋ ءۇشىن شارالار جوسپارى پىسىقتالىپ كەلەدى. اتىراۋدىڭ قۇرمانعازى اۋدانى استراحاننىڭ ءتورت اۋدانىمەن شەكتەسەتىندىكتەن, كراسنىي يار, ۆولودار, قارابايلى, اقتوبا اۋداندارىمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇلگىسى قىزىعارلىقتاي.
ەكى جاقتى كەلىسىمدى تەرەڭدەتۋ تەك شەكاراداعى ايماقتاردا عانا ەمەس, بۇل و باستان ءوزارا سەنىم مەن ارىپتەستىكتى ماقسات تۇتقان قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى مەملەكەتارالىق دەڭگەيدە دە شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. ەكى مەملەكەت اراسىندا ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك ورنادى. ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ كوكجيەگى كەڭىدى. مۇنى ايماقتىق دەڭگەيدە دە دامىتۋدى شەكاراداعى وبلىستار باسشىلارى كۇندەلىكتى اتقارار جۇمىسىنىڭ ءبىر پاراسى ساناعاندىقتان, ساۋدا-ەكونوميكالىق, كاسىپكەرلىك قۇرىلىمدارى اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىن تۇراقتى پىسىقتاپ وتىرادى. ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىندا ىسكەرلىك شارالارى ءوتىپ تۇرادى. دەمەك, قازاقستان-رەسەي قارىم-قاتىناسىن دامىتۋ تەك ەكونوميكادا ەمەس, سونداي-اق الەۋمەتتىك-مادەني سالادا دا ورنىققان. ءبىلىم بەرۋ سالاسى نەگىزىندە استراحانداعى ورىس مەكتەپتەرىن قازاق ءتىلى وقۋلىعىمەن قامتۋ جوباسى قولعا الىندى. قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرى ءوزارا بايلانىستى ورنىقتىرىپ, شەكارالىق ايماقتار تۇرعىندارىنىڭ قۇقىعى بۇزىلماۋىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
قازاقستان مەن رەسەي پرەزيدەنتتەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين شەكاراداعى مۇناي كەنىشتەرىن بىرلەسىپ يگەرۋ جونىندە ءوزارا ۋاعدا جاساعانى ەكى ەل اراسىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ تامىرى تىم تەرەڭدە ەكەنىن بايقاتادى. وسىنداي ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ نەگىزىندە شەكاراداعى “قۇرمانعازى”, “حۆالىنسكوە” جانە “يماشەۆ” كەن ورىندارى ەكى ەلدىڭ مۇنايشىلارىنىڭ بىرلەسۋىمەن يگەرىلەدى. “قۇرمانعازى” كەنىشىندە بارلاۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن قازىردىڭ وزىندە رەسەيمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلىپ, “قازمۇنايگاز” بەن “روسنەفت” كومپانيالارى اراسىندا ءونىمدى ءبولىسۋ جونىندە 55 جىلعا كەلىسىم جاسالدى. “حۆالىنسكوە” كەن ورنىنا قاتىستى ءدال وسىنداي قادام جاسالۋدا. ال “يماشەۆ” كەن ورنىنىڭ اتىراۋ وبلىسى ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە. ويتكەنى, بۇل – ءبىزدىڭ وبلىستاعى مول, بىردەن-ءبىر گاز كوندەنساتى قورى بار كەن ورنى. كەن ورنىن رەسەيلىكتەرمەن بىرلەسە يگەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى سول, بۇل استراحانداعى گاز وڭدەۋ زاۋىتىنا جاقىن ورنالاسقان. جالپى, شەكاراداعى مۇناي كەنىشتەرىن رەسەيلىكتەرمەن بىرلەسە يگەرۋ ەكى مەملەكەتتىڭ ىنتىماقتاستىعىن, ىقپالداستىعىن, ەجەلدەن دوستىق راۋىشتەگى قارىم-قاتىناستىڭ, ارىپتەستىكتىڭ ءتىنىن بەكىتە تۇسەدى.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ وبلىسى.
