ونەركاسىپ ورىندارى كوپتەپ اشىلادى
ينۆەستيتسيالىق فورۋمدا قوستاناي وبلىسىنىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى جوعارى ەكەنى ايتىلدى. سوندىقتان ارقالىق قالاسى مەن تورعايدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا جول اشاتىن جاڭا جوبالار مەن تىڭ تاسىلدەردى قاراستىرۋ قاجەت. ەڭ ءتيىمدىسى – وڭىردە ونەركاسىپتى وركەندەتۋگە جول اشاتىن ومىرشەڭ جوبالارعا ينۆەستيتسيا تارتۋ.
فورۋم بارىسىندا ينۆەستورلار تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى, جەڭىل ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, تۋريزم جانە ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىنا قاتىستى جوبالارىمەن تانىستىردى.
وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسلان جانىسپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا ارقالىق قالاسى مەن امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارىندا جالپى سوماسى 465 ملرد تەڭگەگە جۋىقتايتىن 35-تەن استام جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. اتالعان جوبالار ىسكە قوسىلسا, 4 جارىم مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
مىسالى, 2027 جىلعا قاراي «قوستاناي تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كورپوراتسياسى» جشس ارقالىق قالاسىنىڭ ماڭىندا ينۆەستيتسيالىق قۇنى 315 ملرد تەڭگە بولاتىن تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسىن باستاماق. كورپوراتسيانىڭ باس ديرەكتورى سەرگەي كرياجەۆسكيحتىڭ سوزىنە قاراعاندا, جاڭا كومبينات 1 200-گە جۋىق ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتيدى.
اۋقىمدى شارا بارىسىندا «SRS Holding LTD» حولدينگى ارقالىق قالاسىندا جانە امانگەلدى مەن جانگەلدين اۋداندارىندا قۇرامىندا التىن بار پوليمەتالدى كەندى قايتا وڭدەيتىن ءۇش فابريكا سالاتىنىن جاريا ەتتى. الپاۋىت كومپانيا بۇل كاسىپورىنداردىڭ قۇرىلىسىنا 49 ملرد تەڭگەدەن اسىپ جىعىلاتىن قارجى سالۋدى جوسپارلاپ قويعان.
سونىمەن قاتار فورۋمدا جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرى سەكتورىنداعى جاڭا جوبالار جونىندە ايتىلدى. ماسەلەن, تاياۋ جىلدارى قۋاتى 48 مۆت بولاتىن «ارقالىق» جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جوسپارلانۋدا. بۇل جوبانىڭ قۇنى 24 ملرد تەڭگەدەن اسادى.
اگروونەركاسىپ سالاسىندا دا بىرقاتار يگى جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. مىسالى, «اليۋميني قۇرىلىس» كومپانياسى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن كلاستەرلىك قۇرىلىم قالىپتاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. اتالعان كومپانيا بىرنەشە جىل بۇرىن 5 مىڭ باس ءىرى قاراعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن اشقان. ونىڭ جانىنان قۇراما جەم شىعاراتىن زاۋىت پەن ەلەۆاتور ىسكە قوسىلدى. وسىلايشا, بورداقىلاۋ الاڭى بۇگىندە ارقالىقتاعى ەت وڭدەۋ زاۋىتىن شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
مۇنىڭ سىرتىندا, الداعى ۋاقىتتا ارقالىقتا جىلىنا 18 مىڭ توننا ۇن شىعاراتىن ديىرمەن كەشەنى, جىلىنا 100 مىڭ توننا ماقسارى مايلى تۇقىمىن قايتا وڭدەيتىن زاۋىت سالىنباق. سونداي-اق 2,5 مىڭ باسقا ارنالعان اسىل تۇقىمدى رەپرودۋكتور سالۋ جوسپاردا تۇر. بۇل نىساندارعا 3 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا سالىنىپ, 145 جۇمىس ورنى اشىلماق.
تسەليننوە اۋىلىندا «ۇرپاق اگرو» جشس 10 مىڭ باس ءىرى قارا مالعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوبا بويىنشا ينۆەستيتسيا كولەمى 4,5 ملرد تەڭگە شاماسىندا بولادى, 50 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى.
فورۋمدا ارقالىق قالاسى مەن امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى كوبىرەك ءسوز بولدى. ارقالىقتاعى تورعاي بوكسيت كەن باسقارماسى جابىلىپ قالعاننان كەيىن, ءوڭىر ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىس جوسپارلى, جۇيەلى تۇردە ىلگەرىلەپ كەلەدى. بۇعان مىسال رەتىندە جوعارى ساپالى بىلعارى شىعاراتىن ء«ۇمىت» تەرى وڭدەۋ زاۋىتىن ايتۋعا بولادى. 2021 جىلى وبلىس اكىمدىگى «توبىل» اكك» اق-مەن بىرلەسە وتىرىپ, كاسىپورىندى قارجىلىق ساۋىقتىرۋعا جاردەم كورسەتتى. بۇل 10 جىل بويى توقتاپ تۇرعان زاۋىتتىڭ قايتا جاندانۋىنا مۇمكىندىك بەردى. مۇنىڭ سىرتىندا, كاسىپورىنعا تىگىن جانە سەرۆيستىك-دايىنداۋ تسەحتارىن ىسكە قوسۋ ءۇشىن گرانت تۇرىندە بىرنەشە عيمارات, وعان قوسا قوماقتى قارجى ءبولىندى. بيىل تەرى وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جانىنان قايىس ەر-توقىم جانە بىلعارى گالانتەرەيا ونىمدەرى مەن بالالارعا ارنالعان ورتوپەديالىق اياق كيىم شىعاراتىن 2 جوبا ىسكە قوسىلدى. بۇل ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ ارقايسىسىنا 5 ملن تەڭگەدەن گرانت بەرىلدى. وسىلايشا, بىلعارى زاۋىتىنىڭ اينالاسىندا شاعىن بيزنەس نىساندارى شوعىرلانىپ, شيكىزات وڭدەۋدەن دايىن تاۋار شىعارۋعا دەيىنگى ءوندىرىس ءورىس الدى.
ماماندار اتالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالار ارقالىق, تورعاي وڭىرىنە عانا ەمەس, بۇكىل ەل ەكونوميكاسىنىڭ بىرقاتار سالاسىن تۇتاس دامىتۋعا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەتىنىن ايتادى. ەڭ باستىسى, بۇل وڭىرلەردىڭ رەسۋرستىق قورى مەن ينۆەستيتسيا تارتۋ الەۋەتى جوعارى.
تورعاي ءوڭىرى بىرەگەي تابيعي رەسۋرستارعا جانە وزىندىك مادەنيەتكە يە بولا وتىرىپ, وڭىرلىك جانە حالىقارالىق نارىقتاردا ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ىسكە اسىرىلماعان زور الەۋەتكە يە. وڭىردە تۋريستىك سالانى دامىتۋ حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى مەن تابىسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن, تۋريزممەن ساباقتاس سالالاردىڭ دامۋىن ىنتالاندىرۋدى جانە ەكونوميكاعا ينۆەستيتسيالار اعىنىن ۇلعايتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ءتۋريزمدى دامىتۋعا ءمان بەرىلىپ وتىر
تورعاي دالاسىنىڭ تىلسىم تابيعاتى, شەجىرەلى ولكەدە ساقتالعان مادەني-تاريحي مۇرالاردىڭ, كونە ەسكەرتكىشتەردىڭ مولدىعى, سونداي-اق ءالى يگەرىلمەي جاتقان ەمدىك قاسيەتى بار تابيعي نىساندار بۇل وڭىردە تانىمدىق, مەديتسينالىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا تيەك بولا الادى.
فورۋمدا ءسوز العان وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان قالماقوۆ تورعايدا تۋريستىك سالانى دامىتۋ حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا, جەرگىلىكتى تۇرعىندار تابىسىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق تۋريزممەن ساباقتاس سالالاردىڭ وركەن جايۋىنا جانە ينۆەستيتسيالار اعىنىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– وبلىس اۋماعىندا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 467 تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىش ورنالاسقان. سونىڭ 453-ءى – ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىش. تورعاي وڭىرىندە 19 كيەلى نىسان بار. ونىڭ 12-ءسى وڭىرلىك, 7-ەۋى جالپىۇلتتىق ماڭىزعا يە. مىسال رەتىندە, كەيكى باتىر كەسەنەسىن, امانگەلدىنىڭ جەرلەنگەن جەرىندەگى ەسكەرتكىشتى, الاش ارىسى مىرجاقىپ دۋلات ۇلى مەن ابدىعاپپار حاننىڭ, جاۋكە باتىردىڭ كەسەنەلەرىن, ءVىى-ءىح عاسىرلاردان جەتكەن «ەكىدىڭ» ەسكەرتكىشتەرىن, الەم عالىمدارىن قىزىقتىرىپ وتىرعان تورعاي گەوگليفتەرىن ايتا كەتكەن ءجون. مۇنىڭ سىرتىندا, امانگەلدى اۋدانىنداعى «قۇمكەشۋ», جانگەلدين اۋدانىندا جاتقان قاراتۇز, تەنتەكسايداعى ىستىق سۋ كوزى بۇل وڭىردە تۋريستىك كلاستەر قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى باسقارما باسشىسى.
باسقاسىن ايتپاعاندا, ءبىر عانا تورعاي گەوگليفتەرىنىڭ ءوزى حالىقارالىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا سۇرانىپ تۇر. بۇل تابيعي ورنەك-بەدەرلەر ۇلكەن اۋماقتى الىپ جاتىر. جاي كوزبەن تولىق قامتىپ كورۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان گەومەتريالىق ورنەك تەك عارىشتان سپۋتنيكپەن قاراعان كەزدە عانا تۇتاس ءارى انىق كورىنەدى. ارحەولوگتەردىڭ بولجامى بويىنشا بۇگىندە «ۇشتوعاي تورتتاعانى» جانە «تورعاي سۆاستيكاسى» دەگەن اتپەن بەلگىلى الىپ گەوگليفتەردىڭ تاريحى شامامەن ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىزدان بۇرىنعى II-X مىڭجىلدىقتارعا بارىپ تىرەلەدى. ۇشتوعاي تورتتاعانى قوستاناي وبلىسى امانگەلدى اۋدانىنىڭ ۇشتوعاي كەنتىنىڭ شىعىسىنا قاراي 15 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. تورعاي سۆاستيكاسى – امانگەلدى اۋدانىنداعى ۇرپەك كەنتىنىڭ تۇكپىرىندە.
قازىر امانگەلدى اۋىلىندا قۇنى 2,8 ملرد تەڭگە بولاتىن كوپفۋنكتسيونالدى تۋريستىك كەشەن قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل نىسان پايدالانۋعا بەرىلسە, وبلىستىڭ وڭتۇستىك وڭىرىنە ساپارلاپ باراتىن تۋريستەردىڭ دە كوبەيە تۇسەتىنى ءسوزسىز.
قوستاناي وبلىسى
