اتالعان ءىس-شارا اياسىندا جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى دەمالىس اۋماعىنا سەرۋەندەپ كەلۋشىلەرگە ەكولوگيانى تازا ۇستاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە ناسيحات جۇرگىزدى.
وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جاستار ساياساتى ءبولىمىنىڭ باسشىسى بەكداۋلەت تاسبولاتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باستامانىڭ ماقساتى – جۇرت نازارىن ەلىمىزدەگى ەكولوگيا ماسەلەسىنە اۋدارۋ. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە جاستاردىڭ بويىندا تۋعان جەردىڭ تابيعاتىنا دەگەن جاناشىرلىق سەزىمىن وياتىپ, ونى ناقتى ىسپەن دالەلدەۋ. وسى چەللەندج ارقىلى ستۋدەنتتەر قالانىڭ تازالىعىنا كوڭىل بولۋگە, اينالانى كۇتىپ ۇستاۋعا, قوقىستاردى جاشىككە سۇرىپتاپ سالۋدى ۇيرەنۋگە داعدىلانادى. ءبىر ايتارلىعى, باستامانى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءوز ەركىمەن قولعا العان. بۇل دا بولسا, ءوز وتانىنىڭ تابيعاتىنا, جان-جاعىن قورشاعان ورتاعا بەيجاي قاراي المايتىن, تيتتەي بولسىن تۋىپ-وسكەن جەرىنىڭ گۇلدەنۋىنە, كوركەيۋىنە ۇلەس قوسقىسى كەلەتىن جاس ۇرپاقتىڭ ءوسىپ, جەتىلىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
«ەكولوگيانى ساقتاۋ, تابيعاتتىڭ ب ۇلىنۋىنە جول بەرمەۋدى اركىم وزىنەن باستاۋى كەرەك. ارينە, ەكولوگيانى جاقسارتۋ تۇرعىسىندا ءتيىستى ەرەجە, زاڭدار بار. ونى جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك ءتيىستى ورگان مەن قاجەتتى تەتىكتەر دە جەتكىلىكتى. دەگەنمەن ەلدىڭ ءاربىر ازاماتى شىن جاناشىر بولىپ, ەكولوگيا ماسەلەسىن جاقسارتۋعا كوڭىل بولمەسە بولمايدى. ءار ازامات قايدا بولسا دا تازالىقتى ساقتاپ جۇرسە جانە ونى اينالاسىنداعى تانىستارىنا دا ۇگىتتەپ ناسيحاتتاسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ادامدى كۇشتەپ مىندەتتەگەننەن ەشنارسە وزگەرمەيدى. ساۋاپتى ءىس جاساۋعا ادام ءوزى ۇمتىلۋى كەرەك. ياعني كوپقاباتتى ءۇيىنىڭ اۋلاسىن تازا ۇستاۋعا, قوعامدىق ورىنداردى لاستاماۋعا تۇرعىنداردىڭ ءوزى باستاماشىلدىق تانىتۋى قاجەت. ءتىپتى جولدا كەتىپ بارا جاتىپ, قولىنداعى كەرەك ەمەس زاتتى جەرگە تاستاي سالماي, ەرىنبەستەن قوقىس جاشىگىنە سالۋعا ادەتتەنۋ كەرەك. ەكوسانا دەگەنىمىز – مىنە, وسى. مەن ءوز باسىم تابيعاتتى سۇيەمىن, ونىڭ تازا, كورىكتى بولعانىن جاقسى كورەمىن. سوندىقتان وسىناۋ چەللەندجدى قولداۋعا بىردەن كەلىسىم بەرىپ, قۇربىلارىممەن بىرگە وزەن اينالاسىندا ەكولوگيالىق ءىس-شارانى وتكىزۋگە قۋانا كەلدىم. تازالىق ماسەلەسىنە ءوزىم عانا كوڭىل ءبولىپ قويمايمىن, وعان دوستارىمدى دا, ۇيدەگى باۋىرلارىم مەن تۋىستارىمدى دا ۇيرەتۋگە تىرىسىپ ءجۇرمىن. ويتكەنى ءبىردىڭ كەسىرى مىڭعا تيمەۋى كەرەك. تەك ءوز ىشىمىزدەن تىنىپ, جان-جاعىمىزعا ناسيحاتتاماساق, ءىستىڭ ناتيجەسى بولمايدى. ءوزىڭ عانا جاناشىر بولىپ, وزگەلەر زاڭدىلىققا باعىنباسا, ودان ەكولوگيا جاقسارىپ كەتەدى دەپ ايتا المايمىن. سوندىقتان مۇنداي باستاما قوعام ءۇشىن وتە قاجەت», دەپ سانايمىن دەيدى وقمپۋ ستۋدەنتى گاۋحار تىلەۋ.
جاستاردىڭ قولعا العان ىسىنە, اسىرەسە وزەن بويىندا دەمالۋعا كەلگەن ۇلكەندەر تاراپى زور ريزاشىلىق بىلدىرۋدە. سولاردىڭ اراسىندا قوشقار اتا وزەنىنىڭ شىراقشىسى ماراتجان ەسىمبەكوۆ تە بار. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ تۇزەلۋىنە سوڭعى جىلدارى جەرگىلىكتى اكىمدىك ايرىقشا كۇش جۇمساعان. سونىڭ ءبىر ايعاعى, بۇگىنگى چەللەندجدەن بولەك وسى ايماقتا تۇراقتى تازالىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىراتىن «جاسىل ەل» جاستار جاساعىنىڭ تىندىرىمدى ءىس-ارەكەتتەرى. ال ستۋدەنت تاڭەرتەڭنەن وزەن بويىن جاعالاپ, ورتاق ىسكە جۇمىلا كىرىسكەن بەلسەندى جاس ازاماتتاردىڭ اينالا توڭىرەكتى ايناداي ەتىپ تازالاۋى قاسيەتتى قوشقار اتا وزەنىنىڭ كيەسىن جالپاق جۇرتقا تانىستىرعان شىراقشى قاريانى ەرەكشە ءسۇيسىنتتى. وسى جاستاردىڭ كومەگىنىڭ ناتيجەسىندە وزەن اينالاسى كوركەيىپ, تابيعاتى سۇلۋلانىپ كەلەدى. ماسەلەن, ستۋدەنتتەردىڭ قولىمەن ەگىلگەن گۇلدەر بۇگىندە ماڭايدى ءارتۇرلى تۇسكە بوياپ, كەلۋشىلەردىڭ جانارىن وزىنە باۋراپ تۇرادى.
«جاس كەلسە, ىسكە» دەمەكشى, قالاداعى بۇكىل جاس كوتەرىلگەن باستامانى قۇلشىنا قولداسا, بىتپەيتىن ءىس قالمايدى. قوشقار اتا وزەنى دەمالىس اۋماعى شاھارداعى دەندرولوگيالىق ساياباق مەكەمەسىنە قارايدى. مۇندا جيىرماعا جۋىق ادام قىزمەت ىستەيدى. بارلىعى دا وزەننىڭ قاسيەتتى سۋىنان شيپا الۋ ءۇشىن كەلگەندەرگە جايلى جاعداي جاساپ, سول جولدا تەر توگىپ ءجۇر. بۇرىن بۇل جەر قوقىستىڭ ورتاسى بولاتىن. اكىمدىك تاراپىنان اتقارىلعان ۇلكەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە اينالا ءاپ-ساتتە ادام تانىماستاي كەيىپكە ەنىپ, مەگاپوليستىڭ ەڭ ءبىر اسەم دە كورىكتى جەرىنە, تۋريستەر كەلۋگە اسىعاتىن سايالى ورىنعا اينالدى. اسىرەسە جاستارعا ايتار العىسىم شەكسىز. ءار اي سايىن وزدەرى بەلسەندىلىك تانىتىپ, وسىندا تازالىق اكتسياسى مەن سەنبىلىكتەر وتكىزىپ تۇرادى. ەندى تاعى ءبىر باستاما – EcoStudentKZ چەللەندجىن قولعا الىپ جاتىر ەكەن. تالاپتارىنا نۇر جاۋسىن! مۇنداي ەكولوگيالىق ءىس-شارالار ەلىمىزگە وتە قاجەت. سول ارقىلى قالانىڭ كوشەلەرى, دەمالىس ورىندارى, كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ اۋلالارى قوقىستان تازارسا, ەكىنشى جاعىنان, بۇل – وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىندا ازاماتتىق پارىز ۇعىمىن قالىپتاستىرۋعا, پاراساتتىلىق پەن جوعارى مادەنيەتتىلىكتىڭ ءدانىن سەبۋگە جول اشادى. قوشقار اتا وزەنىنىڭ راسىندا دا شيپالىق قاسيەتى بار. ونىڭ قۇرامىندا كالتسي مەن ماگني ەلەمەنتتەرى كوپ ەكەندىگى انىقتالعان. وسى ەمدىك ەرەكشەلىگىنىڭ ناتيجەسىندە قالالىقتار قىسى-جازى وزەن سۋىنا كەلىپ شومىلادى. اسىرەسە جاز كەزىندە مۇندا ادام سانى وتە كوپ بولادى. ال كالتسي مەن ماگني ەلەمەنتتەرى ادامنىڭ سۇيەگى مەن قان-تامىرلارىنىڭ قىزمەتىن جاقسارتۋعا كوپ كومەگىن تيگىزەدى. سونىمەن بىرگە تەرى اۋرۋلارى مەن قان قىسىمىنان زارداپ شەككەن ادامدارعا, ينسۋلت پەن جۇرەك تالماسىنا ۇشىراعان ناۋقاستارعا بەرەر ەمدىك قاسيەتى مول. سوندىقتان دا جاستاردان باستاپ قاريالارعا دەيىن قوشقار اتا وزەنىنە سالقىنداپ, تىنىستاۋعا ءارى شيپالى سۋىنان دەرتىنە داۋا ىزدەپ كەلەدى. قوشقار اتا وزەنىنىڭ بۇرىنعى اتاۋى مىڭبۇلاق بولعان. وزەن اينالاسىن قورشاعان كىشىگىرىم بۇلاقتاردان باستاۋ الادى. قالا جۇرتى بۇل بۇلاق كوزدەرىنىڭ سۋىن ءالى كۇنگە دەيىن شيپا رەتىندە نەمەسە كۇندەلىكتى تۇرمىستاعى اۋىز سۋ ەسەبىندە پايدالانادى. سوندىقتان جاستاردىڭ رەسپۋبليكا وڭىرلەرىنە ۇلگى كورسەتكەن ەستافەتالىق تازالىق اكتسياسىنىڭ ءدال وسى جەردەن باستالۋىنىڭ ۇلكەن ءمانى بار ءارى ناعىز قۇپتارلىق ءىس بولدى. جالپى, ءسوزىمنىڭ باسىندا ايتىپ وتكەنىمدەي, قوشقار اتا اۋليەلى مەكەن سانالادى. سول ءۇشىن دە مۇندا قالا تۇرماق, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلۋشىلەر وتە كوپ. وسى رەتتە شاھاردىڭ مادەني دەمالىس اۋماعى, سونىمەن بىرگە زيارات ورنى بولعان وزەننىڭ تابيعاتى كەرەمەت, اينالاسى تاپ-تازا, گۇلدەر مەن جاسىل-جەلەككە ورانىپ تۇرعانى ماڭىزدى», دەيدى شىراقشى قاريا.
چەللەندجدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل باستاما ءار اپتا سايىن جالعاسىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە ستۋدەنت جاستار دەمالىس كۇندەرىن قالانىڭ تازالىعىنا جۇمساپ, ەكولوگياسىنىڭ جاقسارۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى. سول سەبەپتى اتالعان اكتسيا ءبىر كۇندىك ءىس-شارا بولىپ سانالمايدى. اپتانىڭ سوڭىنداعى ءاربىر دەمالىس كۇندەرى جالعاسىن تاۋىپ وتىرادى. العاشقى ءىس-شارا جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن باستالسا, ەندىگى تازالىق جۇمىستارىنا ارناۋلى وقۋ ورىندارىنىڭ شاكىرتتەرىن جۇمىلدىرۋ جوسپاردا بار.
EcoStudentKZ چەللەندجى – ستۋدەنتتەردىڭ ەرىكتى تۇردە وزدەرىنىڭ ىقتيارلىعىمەن قولعا الىنعان جوبا. سوندىقتان ونىڭ ءتۇرلى باعدارلامالار مەن جوسپارلار اياسىندا جۇزەگە اساتىن ءىس-شارالارعا ەشقانداي قاتىسى جوق. بۇل جاستاردىڭ وسىلايشا ءوز ەرىكتەرىمەن باس قوسىپ, سانالى تۇردە تۋعان ەلدىڭ تابيعاتىنا جاناشىرلىق تانىتقان ساۋاپتى ءىس-ارەكەتتەرىمەن قۇندى.
«جاستار – قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى. وسى رەتتە قانداي دا ءبىر يگى ءىستىڭ جاس بۋىن وكىلدەرىنەن باستاۋ العانى مەن ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش. كەلەشەكتە باستامامىز باياندى بولىپ, ءبىز قولعا العان ءىستى ءىزىمىزدى باسىپ كەلە جاتقان ءىنى-قارىنداستارىمىز ءىلىپ اكەتەر دەگەن ۇمىتتەمىز. بىلتىر ەكوسانا تاقىرىبىنا بايلانىستى مەگاپوليستە بىرنەشە ماڭىزدى ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. EcoStudentKZ چەللەندجىن ەكولوگيا ماسەلەسىنە ارنالعان بيىلعى اكتسيالاردىڭ ەڭ اۋقىمدىسى دەسە بولادى. جوسپارعا ساي الداعى ۋاقىتتا ەكوسەنبىلىكتەردى وتكىزۋدىڭ تارتىبىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. مۇنداعى ماقساتىمىز – جاستاردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ, جۇمىستاردى جۇيەلەۋ ءارى تازالىق اكتسيالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ», دەيدى جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ وكىلى ۇلجان تولەن.
شىمكەنت
