مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل پوليتسەيلەرىنە «حالىق سەنىمىنە يە بولىڭدار» دەگەن مىندەت قويىپ وتىر. سالانىڭ جۇمىسى قۇرعاق تسيفرلارمەن ەمەس, تۇرعىنداردىڭ وي-پىكىرىمەن ولشەنۋگە ءتيىس. جۇرتقا بارىنشا جاقىن بولۋ ءۇشىن مينيستر بارلىق قۇرىلىمدىق ءبولىم باسشىلارىمەن وڭىرلەردى ارالاۋعا كىرىسكەن. وبلىس-اۋدان دەڭگەيىندەگى پوليتسيا باسشىلارى دا جەر-جەردە ەلمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىراتىن بولادى.
سالا باسشىسى ءوز ءسوزىن كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ماڭىزىن تۇسىندىرۋدەن باستادى. جازدا وتكەن بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا حالىقتىڭ باسىم بولىگى اتا زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى جاقتاپ داۋىس بەردى. تۇزەتۋلەر كونستيتۋتسيانىڭ ۇشتەن ءبىرىن قامتىدى. مۇنىڭ ءبارى ەلدەگى ساياسي جۇيەنى تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە, بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىگىن قايتا بولۋگە, جالپى قوعامدى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋعا بەرىك نەگىز بولماق.
– كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ناتيجەسىندە ءبىز سۋپەرپرەزيدەنتتىك باسقارۋ فورماسىنان تولىق باس تارتىپ, ىقپالدى پارلامەنتى مەن ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەتى بار پرەزيدەنتتىك جۇيەگە ويىستىق. كونستيتۋتسيالىق سوت ورگانىنىڭ ءرولى كۇشەيدى, ەندى وعان كەز كەلگەن ازامات جۇگىنە الادى. ادام قۇقىعى جونىندەگى وكىلەتتى تۇلعا ينستيتۋتى ەنگىزىلەدى. سونىمەن قاتار سوت شەشىمىمەن ازاماتتى ءماجبۇرلى ەڭبەككە تارتۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى. ياعني ەندى قۇقىق بۇزعان ادامداردى زاڭ اياسىندا قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋعا بولادى, – دەدى مينيستر.
جيىندا مارات احمەتجانوۆ ەلدەگى قىلمىس جاعدايىنا كەڭىنەن توقتالدى. جالپى, سوڭعى وتىز جىلدىڭ ىشىندە قىلمىستار سانى بىرنەشە ەسە قىسقارىپ وتىر. ايتالىق, 90-جىلداردىڭ باسىندا جىلىنا 2600-دەن استام قىلمىس تىركەلسە, قازىر ءبىر جىلدا شامامەن 700-800 قىلمىس جاسالادى. ارينە, پوليتسيا باسشىلىعى مۇنداي كورسەتكىشتەرگە توقمەيىلسۋگە بولمايتىنىن ايتادى.
– قازىرگى كەزدە قوعامدى ەسىرتكى بيزنەسى, ينتەرنەت الاياقتىق, وتباسى-تۇرمىستىق جانجال, شەتتەن اكەلىنگەن كولىكتەردى ەسەپكە الۋ سىندى ماسەلەلەر كوبىرەك تولعاندىرىپ وتىر. ءبىز وسى قىلمىس تۇرلەرىمەن اياۋسىز كۇرەس جۇرگىزىپ كەلەمىز, – دەدى مارات مۇرات ۇلى.
ەلىمىزدە تىركەلەتىن قىلمىستاردىڭ 5,6 پايىزى شىعىس قازاقستاننىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. سوڭعى جىلدارى قىلمىس دەڭگەيى 26 پايىزعا تومەندەگەن. دەسەك تە قىلمىس سانىن ادام باسىنا شاعار بولساق, ءوڭىر كوش باسىندا كەلەدى. مينيستر بۇل ماسەلە ەگجەي-تەگجەي زەردەلەنىپ, ونى شەشۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلاتىنىن جەتكىزدى.
– بۇرىن ۇرلىق, قىز زورلاۋ قىلمىستارى اۋىر دەپ سانالمايتىن. سونىڭ كەسىرىنەن ۇرىلار ۇستالعان جاعدايدا جابىرلەنۋشىگە شىعىنىن وتەپ, كەشىرىمىن الىپ, جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلىپ كەتەتىن. جازادان جالتارعاندار رەتسيديۆ جاساپ, ودان دا اۋىر قىلمىستارعا باراتىن. مال ۇرلىعى ءتىپتى كاسىپتىڭ ءبىر تۇرىنە اينالىپ كەتتى دەۋگە دە بولادى. زاڭدى قاتاڭداتىپ, اتالعان قىلمىستار جابىرلەنۋشىلەر تاراپىنان كەشىرىلمەيتىن بولعان سوڭ, ۇرلىق 2,5 ەسە, زورلاۋ 3 ەسەگە ازايدى, – دەدى ىشكى ىستەر ءمينيسترى.
پوليتسيانىڭ الدىندا قاعازباستىلىقتان ارىلۋ, جۇمىس بارىسىن تسيفرلاندىرۋ, اۆتوماتتاندىرۋ جانە وڭتايلاندىرۋ مىندەتتەرى تۇر. قازاقستان پوليتسياسى بىرتىندەپ باتىستىق ۇلگىگە كوشەدى. پوليتسەيلەر ازاماتتارمەن ءىلتيپاتتى قارىم-قاتىناس جاساۋعا ۇيرەنۋگە ءتيىس. ال مينيسترلىك ءوز كەزەگىندە سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋعا كۇش سالماق.
جيىننىڭ ەكىنشى بولىگىندە مينيستر جينالعانداردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ساۋالداردىڭ ءبىر بولىگى پوليتسەيلەر تاراپىنان جاسالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا قاتىستى بولدى. ولار بويىنشا جۇگىنگەن ازاماتتاردى سالا باسشىسى جەكە قابىلداۋعا شاقىردى. كەيبىر وسكەمەندىكتەر سوڭعى كەزدەرى ەلىمىزگە رەسەيدەن كەلۋشىلەردىڭ كوبەيگەنىن ايتىپ, بۇل جايتقا الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى.
– ەلىمىزگە جىل سايىن شەتتەن 6 ميلليونعا جۋىق ادام كەلەدى. ءبىز ولاردىڭ ءبارىن ءتيىستى تەكسەرۋدەن وتكىزەمىز. الاڭداۋعا ەش نەگىز جوق. جاعداي باقىلاۋدا. ەگەر شەتەل ازاماتتارى زاڭ بۇزسا, ءتيىستى جازاعا تارتىلادى. رەسەيلىك ارىپتەستەرىمىزبەن بايلانىسىمىز جاقسى, بىرلەسە جۇمىس ىستەيمىز, – دەدى وسى رەتتە مارات احمەتجانوۆ.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
