سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور
ءيا, راسىمەن دە بۇل ءۇي ءبىر باسىنا سان ءتۇرلى ساناتكەرلىك دارىعان دارا تۇلعانىڭ وتىز جىلعا جۋىق ءومىرى وتكەن, رۋحى سىڭگەن كيەلى شاڭىراق. مەموريالدى تاقتانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا اكادەميكتىڭ جارى بەلگىلى عالىم ءاليا بەيسەنوۆانىڭ: ء«بىزدىڭ وتباسىمىز ءۇشىن بۇل ءۇيدىڭ ءجونى بولەك ەدى. وسى ۇيدە تۇڭعىش بالامىزدى ۇيلەندىردىك, عۇمىرىمىزدىڭ جارقىن پاراقتارى وسى ۇيدە اشىلدى. داستارحانىمىزدان قازاقتىڭ نەبىر ناركەسكەن ازاماتتارى ءدام تاتتى. سەكەڭنىڭ تۇستاستارى ءۇشىن دە, شاكىرتتەرى ءۇشىن دە بۇل ءۇي جايلى ءتور بولاتىن. ول كىسى قانشاما ەڭبەگىن كوز مايىن تاۋىسىپ وتىرىپ وسى ءۇيدىڭ قابىرعاسىندا جازدى» دەگەن ەستەلىگى ءسوزىمىزدى قۋاتتاي تۇسەدى.
سەراعاڭنىڭ كوزىن كورگەن زامانداستارى, اقىن-جازۋشىلار, ونەر مايتالماندارى مەن ايتۋلى عالىمدار باس قوسقان مازمۇندى شارانى الماتى قالاسى اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى, قوعام قايراتكەرى ماماي احەتوۆ جۇرگىزدى. العاشقى بولىپ ءسوز العان قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ءاسانالى ءاشىموۆ: «سەرىك سمايىل ۇلى قاي جاعىنان دا بارىمىزگە ۇلگى بولدى. ول كىسىنىڭ پاراسات-پايىمى, ادامي بولمىسى تۇتاس ءبىر رومانعا تاتيدى. ءجۇرىسى دە, تۇرىسى دا, كىسىلىك كەلبەتى دە وزىنە جاراسقان ناعىز زيالى ادام ەدى. ءتول ادەبيەتىمىزدىڭ تۇعىرىن اسقاقتاتتى, الاشتىقتاردىڭ ەسىمىن اسپانداتتى. قازاق دەگەن ەلدىڭ جۇرەگىنەن ونىڭ ۇشان-تەڭىز ەڭبەگى, ونەگەلى ىستەرى وشپەيدى. سەراعاڭدى ارمان بيىگىنە قاناتتاندىرعان الماتىدا, ءوزى تۇرعان ۇيدە جارقىن بەينەسى جادىراپ تۇرعانى قانداي جاقسى», دەپ اعىنان جارىلدى.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز تىزگىنىن العان اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ سەرىك قيراباەۆتىڭ تۇتاس ءبىر بۋىندى ادەبيەتتانۋعا باۋلىعانىن, تاڭداۋلى كىتاپتار, ەلەۋلى زەرتتەۋلەر جازعانىن ەستەلىگىمەن دالەلدەپ جەتكىزدى.
– سەرىك سمايىل ۇلى بۇكىل قازاق رۋحانياتىنا اسەر ەتكەن تۇلعا. قانشاما شاكىرت تاربيەلەدى, قانشاما كىتاپ جازدى, سونىڭ ءبارى ۇلتتىڭ تاريحى ءھام ۇرپاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاسالعان ەڭبەك. مەن, سەراعاڭدى 1958 جىلدان بەرى بىلەم, قاسىندا ءجۇردىم, ءتالىمىن الدىم, كەيىننەن قاناتتاسا ءجۇرىپ عىلىم جولىندا بىرگە جۇمىس ىستەدىك. ول ادەبيەتكە عانا ەمەس, ۇلت تاريحىن تۇگەندەۋگە دە ايشىقتى ۇلەس قوسقان ادام. سپانديار كوبەەۆ تۋرالى ەڭ العاش اۋقىمدى ەڭبەك جازىپ, جازىقسىز جاپا شەككەن ساكەن سەيفۋللين تۋرالى دا العاش باتىل زەرتتەۋ جۇرگىزگەن, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ تۋرالى قولعا ءبىرىنشى بولىپ قالام ۇستاعان وسى سەراعاڭ بولاتىن. ول قيلى زامانداردىڭ قىسپاعىندا تاريحتان الىنىپ تاستالعان اياۋلى ەسىمدەردى حالىققا قايتارۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ, ولاردىڭ ەڭبەگىن, شىعارماشىلىقتاعى ورنىن ايقىنداۋعا كۇش جۇمسادى , – دەدى سەيىت قاسقاباسوۆ.
بەلگىلى تاريحشى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى مامبەت قويگەلديەۆ, بابا مۇراسىن بارلاپ, ادەبيەتتىڭ اقتاڭداق بەتتەرىن تولىقتىرۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە ارالاسقان عالىمنىڭ تۇتاس شىعارماشىلىق تۇلعاسىن تانۋ بۇگىنگىلەر ءۇشىن قاسيەتتى بورىش ەكەنىن ايتتى.
ء«بىز مەكتەپتە قازاق ادەبيەتى دەيتىن شەتسىز دە شەكسىز مۇحيتتى سەرىك اعامىزدىڭ وقۋلىعى ارقىلى تانىدىق. مەن تاريحشى بولسام دا ول كىسىنى ۇستاز تۇتام. ويتكەنى تاريحتى ادەبيەتسىز ءتۇسىنۋ مۇمكىن ەمەس. جازۋشىلىق, كوركەم شىعارما حالىقتىڭ جانى. ال سونى حالىققا جەتكىزەتىن ادەبيەت الەمىن زەرتتەۋشى عالىمدار. ادەبيەتتانۋداعى ۇلى تۇلعالارىمىز ق.جۇماليەۆ, ە.سمايىلوۆ, م.اۋەزوۆ سالعان ارنانى جالعاستىرعان سەرىك سمايىل ۇلى بارىمىزگە ونەگە بولاتىن قايراتكەر», دەدى مامبەت قويگەلديەۆ.
ءوز كەزەگىندە ميكرافون العان سەراعاڭنىڭ قاناتتاس ءىنىسى, قالامگەر مىڭباي ءراش, م. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ, پروفەسسور جانعارا دادەباەۆ, اباي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى دارحان ءبىلالوۆ, قوعام قايراتكەرى سەرىك سەيدۋمانوۆ كەمەل ءىلىمنىڭ كەنىنە ۇڭىلگەن كورنەكتى عالىمنىڭ ۇستازدىق ۇلاعاتى جايلى جارقىن ەستەلىكتەرىن ايتىپ, عىلىم قايراتكەرىنە قۇرمەت كورسەتىپ, ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋىنا مۇرىندىق بولعان قالا اكىمدىگىنە العىس ءبىلدىردى. ادەبيەتتىڭ ءارىن, مازمۇن-ءمانىن سەراعاڭ سالعان سوقپاقتان تانىدىق دەگەن ءىزباسارلارى قيراباەۆ الەمىن زەرتتەپ-زەردەلەۋ ءىسى ەندى باستالاتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارمان قىرىقباەۆ, عاسىر عۇمىر عيبراتىن كورگەن سەرىك سمايىل ۇلىنىڭ سانالى عۇمىرى الماتىدا وتكەنىن, قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ وركەندەۋىنە قوماقتى ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەردىڭ ونەگەلى ءومىرى مەن جارقىن بەينەسى ەل جادىنان وشپەيتىنىن ايتا كەلە, الماتى قالاسى جۇرتشىلىعىنىڭ اتىنان سەراعاڭنىڭ جاقىندارى مەن بالالارىن ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتادى.
قازاقستان جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اقىن باۋىرجان جاقىپ, تىرشىلىگىندە سەراعاڭنىڭ قامقور كوڭىلىنەن سۋ ىشكەنىن, عىلىم عاشىعىنىڭ ساناداعى شىراقتى ساۋلەسى جارقىراي بەرەتىنىن ايتىپ, كوپشىلىك الدىندا ۇستازىنا ارناعان ولەڭىن تەبىرەنە وقىدى.
بيىكتىك دەگەن ءدال سىزدەي
بولار ابىزىم,
اقيقات بوپ جەتكەن بۇگىنگى
كۇنگە اڭىزىم.
ءوزىڭ سويلەسەڭ كونە
قوڭىراۋىم كۇمبىرلەپ,
كۇڭىرەنىپ كەتەر كەۋدەمدە
قارا قوبىزىم.
ءجۇردىڭ سەن, اعا, مۇحتارداي
دانىشپاندارمەن,
ءجۇردىڭ سەن, اعا, سابيتتەي
ارىستاندارمەن.
عابيدەن, عابيت, ءابدىلدا,
تايىر, عاليداي,
ازاتتىق ءۇشىن جانىن ساپ,
الىسقاندارمەن.
ساكەننىڭ سۇلۋ سىر ساندىعىن
اشتىڭ جاستارعا,
ءوزىڭ دە ءسويتىپ اينالىپ
كەتتىڭ داستانعا.
زامانى تۋىپ زاۋالدى قۋار كۇن كەلىپ,
الاشتىڭ تۋىن كوتەرىپ
الدىڭ اسپانعا.
بەكزاتىم دەر ەم ەكى
عاسىردا كوكتەگەن,
الدىڭنان ەشكىم قيا
كولدەنەڭ وتپەگەن.
سۇيەگى اسىل دەيدى وزىڭدەي
جاندى قازاعىم,
ادەبيەتتە ءبىر ءوزىڭ بولەك مەكتەپ ەڭ.
عيبراتتى عالىم, ۇلاعاتتى
ۇستاز نۇر ءمۇسىن,
نايزاقاراداي شانشىلعان
كوككە شىڭبىسىڭ.
ارعى-بەرگىنى تۇگەل قوپارىپ
جازاتىن.
سىنشى بولۋدىڭ كورسەتتىڭ
عاجاپ ۇلگىسىن.
كوكىرەگىڭ تولى بابالاردان
قالعان ءبىر اعىن,
ءسوز-دومبىرانىڭ كەلتىرىپ
الىپ بۇراۋىن,
ورايى كەلسە, حانعا دا ءسوزىن وتكىزەر
وسى عاسىرداعى ءوزىڭسىڭ بۇقار
جىراۋىم.
قازاقتىڭ اشتىڭ شەرگە دە
تولى ومىراۋىن.
ءتاڭىرىم سىزگە شىرقاتا بەرسىن
ءومىر-ءانىن.
كۇمبىرلەي بەرشى, كەۋدەمدە
كونە دومبىرام,
التىن دا باۋلى, كۇمىس تە
زەرلى قوڭىراۋىم!
اقىن جۇرەگىنەن شىققان شىمىر شۋماقتار ەسكەرتكىش تاقتا الدىنا جينالعان كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىن تەربەدى. ءدال وسى كۇنى الماتىدا عالىمنىڭ جىلدىق اسى بەرىلىپ, ارۋاعىنا قۇران باعىشتالدى. تۇعىرلى تۇلعانىڭ ەسىمى تاسقا باسىلعان تاقتايشا ول تۇرعان ءۇيدىڭ بەلگىسى عانا ەمەس, سەراعاڭنىڭ ەل جۇرەگىندەگى ەكىنشى ءومىرىنىڭ باستالعانىن ايعاقتاي تۇسەدى.
الماتى
