قازاقستان • 02 قازان، 2022

يت يەسىنە تارتادى

142 رەت كورسەتىلدى

كينولوگيا جايلى ەستۋىڭىز بولسا دا اقىلدى يتتەردىڭ اقىماق ادامداردىڭ قىلمىسىن اشكەرە­لەگەنىن كينودان عانا كورۋىڭىز مۇمكىن. ال بىزگە ءبىر كۇن بويى ءيىسشىل يتتەر مەن يەسى اراسىنداعى دوس­تىق بايلانىستى كوزبەن كورۋ باقىتى بۇيىردى. سول دوستىق سەزىم قانشاما قىلمىستىڭ اشىلۋىنا سەپ بولدى دەسەڭىزشى...

ۇرگەنى دە، جۇرگەنى دە بولەك

كينولوگ ماماندارمەن سۇحباتتا­سىپ، سالانىڭ قىر-سىرىنا ءۇڭىلۋ كوپتەن بەرى ويدا جۇرگەن جوسپار ەدى. بۇل جاق­تاعى يتتەردىڭ «مارتەبەسى» اۋىلداعى ۇيشىگىنەن ۇرەتىن ءتورت اياقتىلاردان جوعارى. ارنايى ۇيرەتىلگەن، كاسىبي تاجىريبەدەن وتكەن قىزمەتتىك يتتەرگە بۇيرىق بەرىپ، «تىلدەسىپ» كورۋگە اسىعىپ جۇرگەنبىز. بۇعان ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قولعا العان «پوگوندى جۋرناليست» جوباسى شەڭبەرىندە ءساتى ءتۇستى.

وسىلايشا، استانا قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنە قاراستى كينولوگيالىق قىزمەت ورتالىعى ۇجىمىنىڭ ورتاسىنان تابىلدىق. ۇستىمىزگە ارنايى فورمانى كيىپ الىپ، يتتەردى كورۋگە اسىعىپ تۇرمىز. يەلىگىمىزدە 50-دەن استام يت بار دەپ ەدى. ازىرگە ءبىر ءيتتىڭ بولسىن ۇرگەن دىبىسى ەستىلمەيدى. ءۇرۋدىڭ وزىنە بۇيرىق كۇتىپ وتىر ما ەكەن دەگەن ويدا قالدىق. بار قىزىق عيماراتتىڭ ارت­قى ەسىگىنەن شىققاندا باستالدى. بەس بلوك، 17 قاۋمالدا قامالىپ تۇرعان يتتەر ء«بىز مۇندامىز» دەگەن سىڭاي تانىتىپ، سىرت­قا شىعۋعا ۇمتىلىپ تۇر. ءبىر ءۇيدىڭ بالالارى سياقتى تۇرلەرى ۇقساس ەكەن. ول زاڭدى دا. مۇندا تەك نەمىس جانە بەلگيالىق وۆچاركالار ۇيرەتىلەتىن كو­رىنەدى. ناعىز اقىلدى دا، ءيىسشىل دە – سولار. يەلەرىن كورىپ ەدى، بالاشا ءماز بولىپ، ەركەلەي باستادى. يتتەرگە تامسانىپ بولعان سوڭ، اينالاعا كوز تاستادىق. مۇندا يتتەردى ۇيرەتۋگە ارنالعان ءتۇر­­لى الاڭدار بار ەكەن. كەدەرگىلەر الا­ڭى، ءتىپتى، باسسەين دە قاراستىرىلعان. يتتەردىڭ شىدامدىلىعى سۋدا دا سىنالادى. ىستەن شىققان جەڭىل كولىك پەن اۆتوبۋس – جارىلعىش زاتتى ىزدەيتىن يتتەردىڭ جاتتىعاتىن ورنى. كينولوگتەر ءبىزدىڭ كوزىمىزشە تاجىريبە جاساپ، جارىلعىش زاتتى جەڭىل كولىكتىڭ ارتقى دوڭگەلەگىنىڭ استىنا جاسىرىپ قويدى. وعان دەيىن بىلاي دەدى: «جارىلعىش زاتتى ىزدەۋگە كەز كەلگەن يت جاراي بەرمەيدى. ءيىس سەزگىشتىگى ءوز الدىنا اسا بەلسەندى بولماۋى كەرەك. ياعني جارىلعىش زاتتى تاۋىپ العان كەزدە وعان جاناسپاي، ورنىندا قاتا قالۋى قاجەت. سولاي ۇيرەتىلەدى دە. ايتپەسە، ۇرگەننىڭ وزىندە جارىلعىش زاتتىڭ ىسكە قوسىلۋى عاجاپ ەمەس». بار بولعانى بەس مينۋتتىڭ ىشىندە جارىلعىش زات تابىلدى. بۇل جولى ءيىسشىل يت سول جەرگە قايتا-قايتا اينالىپ كەلىپ، بەلگى بەردى. ودان كەيىنگى شارۋانى ساپەر سياقتى ارنايى ماماندار جالعاستىرادى ەكەن.

ن

دوسىم – «دورا»

كۇن سايىنعى جۇمىس كەستەسىنە ساي­كەس، كينولوگتەر ءوز يتتەرىن قاۋمالدان شىعا­رىپ، دايىندىق جۇرگىزە باستادى. بىزگە «دورا» دەگەن دراتحاار تۇقىمدى (نەمىس) يت بەرىلدى. «تىستەپ الار ما ەكەن؟» دەگەن قورقىنىشتىڭ بولعانى راس. «يت – ادامنىڭ دوسى» دەسەك تە، جاقىن تۋىسىڭنىڭ ءوزى تاقىرعا وتىرعىزىپ جات­قان قوعامدا ءسال ۇرەيدىڭ بولۋى دا زاڭ­دىلىق شىعار. ءسويتىپ، شىنجىردى موينىنا ءىلىپ، ءبىراز ۋاقىت ۇيشىگىنىڭ الدىندا سەرۋەندەتتىك. قاۋمالدان شىعا سالا ۋچاسكەنى اينالىپ جۇگىردى-اي. جاي جۇگىرگەن جوق، ءار جەردى يىسكەپ ءجۇر. ەسىرت­كى ىزدەۋگە ماشىقتانعان يت ەكەن. كۇنى كەشە ەلورداداعى پاتەرلەردىڭ بىرىنەن ۇلكەن كولەمدەگى ەسىرتكىنى تاۋىپ الىپتى. وعان دەيىن دە كوپتەگەن قىلمىستىڭ ­اشىلۋىنا «ەڭبەك سىڭىرگەن» ەكەن. قىزمەت­تىڭ يتتەردىڭ اراسىندا دا باسەكەلەستىك جوعارى. كوستيۋم كيەتىن بولسا، ارقايسىنىڭ توسىندە وردەندەر جار­قىراپ تۇراتىنداي. جالپى، بارلىعى دا شەتىنەن مىقتى. ارقايسىنىڭ جەتىستىگى وتە كوپ. ايتپاقشى، مۇنداعى يتتەر نەگىزگى 4 باعىتقا جۇمىلدىرىلادى. بۇدان بولەك، شابۋىلداۋشى، كۇزەتشى، پاترۋلدىك باعىتتاعى يتتەر دە بار. سايكەسىنشە، كينولوگتەر سول باعىتتا دايىندايدى، ۇيرەتەدى. نەگىزگىلەرى: جارىلعىش زاتتى انىقتايتىن، ەسىرتكىنى ىزدەيتىن، ءىز كەسۋ جانە ودرولوگيا باعىتى. سوڭعىسى جايلى ەستىمەگەن شىعارسىز، ءبىز دە سول جەردە العاش رەت قانىعىپ، ء«ا-ءا-ءا» دەستىك. باعىمىزعا وراي، ءبىز بار­عان كۇنى ودرولوگيا باعىتىنداعى جۇ­مىستار جۇرگىزىلەيىن دەپ جاتىر ەكەن. بەلگىلى بولعانداي، كريميناليست قىلمىس بولعان وقيعا ورنىندا كۇ­دىكتىنىڭ زاتقا سىڭگەن ءيىسىن الىپ، كون­سەرۆىلەپ ساقتاپ قويادى. كەيىن كۇدىكتى قولعا ءتۇسىپ، دالەلدەۋ جەتكىلىكسىز بولسا، دەتەكتور يتتەر جۇمىلدىرىلاتىن كورىنەدى. كۇدىكتىنىڭ ءىش جاعىنان ءيىسى الىنادى. ءسويتىپ، ارنايى بولمەدە سول يىسپەن قاتار، بۇل ىسكە قاتىسى جوق قىل­مىستارداعى يىستەر قاتار قويىلادى. بۇعان كەم دەگەندە 3 يت تارتىلادى. ەگەر ەكى يت كۇدىكتىنىڭ ءيسىن ءدال تاباتىن بولسا، سوتتا دالەل رەتىندە پايدالانىلادى. سول سەبەپتى، بۇل شاراعا حاتتاما تولتىرىلىپ، كامەراعا تۇسىرىلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ءالى كۇنگە دەيىن الەمدە يتتەي ءيىس سەزەتىن بىردە-ءبىر زاماناۋي تەحنولوگيا جوق ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.

ن

كۇشىك كەزىنەن كۇشتى

«دورامەن» جىلى قوشتاستىق تا، كي­نو­لوگيالىق قىزمەت ورتالىعى باسشى­سىنىڭ ورىنباسارى راۋان داۋلەتوۆتىڭ كابينەتىنە كىرىپ، بىرنەشە ساۋالىمىزعا جاۋاپ الدىق.

– شاھاردىڭ ءار اۋدانىندا كينولوگ ماماندار كەزەكشىلىك ەتەدى. ولار ءىز كەسۋ باعىتى بويىنشا ادام ءولتىرۋ، ۇرلىق، ازاماتتاردىڭ جوعالۋى سياقتى جۇمىستارعا تارتىلادى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ءبىر قىز جوعالىپ، قىلمىس­كەر ونى زورلايىن دەپ جاتقان جەرىنەن ءبىزدىڭ ماماندار سۇمدىق جاعدايدىڭ الدىن العان ەدى. ءيىسشىل ءيتتىڭ ارقاسىندا وسى سياقتى اۋىر قىلمىستارعا جول بەرىل­مەگەن فاكتىلەر كوپ. كەيدە شۇعىل شاقىر­تۋلار ءتۇسىپ، كينولوگتەر ەسىرت­كى قىل­مىسىنا قاتىستى وقيعالاردىڭ باسى-قاسىندا جۇرەدى. «جارىلعىش زات قويىلعان» دەگەن اقپارات تۇسسە، سول جاقتان تابىلادى. بارلىق جاعدايدا اقپارات جالعان بولىپ شىعادى. بىراق عيماراتتى تولىق تەكسەرىپ شىعۋ – مىن­دەتىمىز. بۇدان بولەك، اۋقىمدى مادەني-سپورتتىق ءىس-شارالار وتكىزىلمەس بۇرىن نىساندى تەكسەرەمىز. كۇندىز-ءتۇنى، دەمالىس كۇندەرى دە اياعىمىزدان تىك تۇرىپ، ءوز مىندەتىمىزدى ءمىنسىز ورىنداۋعا اتسالىسىپ ءجۇرمىز، – دەيدى راۋان داۋلەتوۆ.

كينولاردان، ءتىپتى الىس شەتەلدەگى جاڭالىقتاردان ادامداردى تۇتقىنعا الىپ، ءوتىنىشىن ورىنداتۋعا تىرىسقان قىلمىسكەرلەردى كورىپ ءجۇرمىز. ورتالىقتا مۇنداي جاعدايعا جۇمىلدىرىلاتىن بارلاۋشى يتتەر دە ۇيرەتىلەدى ەكەن. ول ادامدى قاپپايدى. وعان بەينەكامەرا تاعىلىپ، وقيعا ورنىنداعى احۋالدى انىقتاۋعا تارتىلادى. ال شابۋىلداۋشى يتتەردىڭ قىلمىسكەردى قۋىپ جەتىپ، قۇلاتىپ، ءتارتىپ ساقشىلار كەلگەنشە تىرپ ەتكىزبەي جاتقىزۋعا قاۋقارى بار.

– جالپى، كەز كەلگەن ءيتتى ۇيرەتۋگە بولادى. دەسە دە، الەمدىك تاجىريبەدە نەمىس جانە بەلگيالىق وۆچاركالارى جوعارى باعالانادى. سەبەبى ولار ەرەكشە قاسيەتتەرىمەن ەرەكشەلەنەدى ءارى ۇيرە­تۋ وڭاي. ەركەگى ۇرعاشىسىنان مىقتى ­دەۋگە بولماس. كينولوگ ماماندار وزىنە قايسىسىمەن جۇمىس ىستەۋ ىڭعايلى، سونى تاڭدايدى. جالپى، قىزمەتتىك يتتەر ءار باعىتقا ەرەكشەلىكتەرىنە ساي ۇيرەتىلەدى. ماسەلەن، شابۋىلداۋ­شى باعىتقا ەركەك يتتەر ساي كەلەدى. ادام­نىڭ پسيحولوگيالىق تۇرعىدان مىنەز-قۇلقى تورتكە بولىنسە، يتتەر دە ءدال سولاي. ماسەلەن، سانگۆينيكتەر پارمەندى (بەرىلگەن كوماندا) تەز قاعىپ الىپ، قىزمەتتە شاپشاڭ قيمىلدايدى. مەلانحوليك يتتەر بايسالدى بولىپ كەلەدى، ولار كوپ جاعدايدا جارىلعىش زاتتى ىزدەۋگە ۇيرەتىلەدى.

يتتەردى سىرتتان ساتىپ الامىز، قالا بەردى، وزىمىزگە دە كوبەيتۋگە مۇمكىندىك جاسالعان. بۇل ىسكە ارنايى ماماندار جۇمىلدىرىلادى. يتتەردىڭ جۇمىس قابى­لەتتىلىگىن سالىستىرا وتىرىپ، جاق­سى كۇشىك الۋعا تىرىسامىز. ارنايى دايىندىقتار كۇشىك 9 ايعا تولعان كە­زىندە باستالادى. كەيبىر كۇشىكتەردىڭ قابىلەتى جوعارى بولادى، سول سەبەپتى 3-4 ايىندا ۇيرەتۋگە مۇمكىندىك بار. ءبىر-ەكى ايدان باستاپ مويىنىنا شىنجىر تاعىپ، ادامدارعا ۇيرەتۋ، اينالاسىن سەزىندىرۋ سياقتى جالپى دايىندىقتار قولعا الىنادى. كەيىن ارنايى باعىتتار بويىنشا ۇيرەتىلە باستايدى. دايىندىقتار
9 ايدان 2 جاسقا دەيىن جۇرگىزىلۋى كەرەك. كەيىن كەش بولادى. يتتەر شامامەن
8 جاسقا دەيىن «قىزمەت» ەتە الادى. اي سايىن كوميسسيالىق تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ، يتتەردىڭ دەنساۋلىعى، جارامدىلىعى ءجىتى قاداعالانادى، دەيدى ر.داۋلەتوۆ.

كينولوگ ماماندار ءيتتى ۇيرەتۋدە ءتۇر­لى ءادىس قولدانادى. بۇرىننان كەلە جاتقانى – پاۆلوۆ ءادىسى. ياعني تاپسىرمانى دۇرىس ورىنداعان كەزدە «جارايسىڭ» دەگەن ماندەگى ماقتاۋ زور داۋىسپەن ايتىلادى. سوڭعى ۋاقىتتا الەمدە اۋستريا­لىق ءادىس كەڭىنەن تارالعان. كينو­لوگتىڭ قولىندا دىبىس شىعاراتىن قۇ­رىلعى بولادى. تاپسىرمانى دۇرىس ورىندا­عان سايىن بەلگىنى باسىپ وتىرىپ، ءيتتى «تاربيەلەيسىز». كەيدە ءتاتتى-ءدامدىسىن نەمەسە ويىنشىعىن بەرە قويۋ كەرەك. يتتەردى بەيىمدەۋدىڭ تاعى ءبىر ءتاسىلى – ويىن ادىستەرى. دوپپەن ويناۋ – ولاردىڭ سۇيىكتى ءىسى. يت نەعۇرلىم كوبىرەك كوماندانى ورىنداي بىلسە، سوعۇرلىم جاقسى دامىپ، ءار نارسەگە ماشىقتا­نا تۇسەدى. قىزمەتتىك يتتەر ءبىر ادامعا ۇيرەنىپ، سول ادامنىڭ عانا بۇيرىعىن ورىندايدى. ال ەكىنشى ادامعا ۇيرەنۋ ءۇشىن 2-3 جىل ۋاقىت كەرەك ەكەن. مۇندا ءار مامانعا ەكى يتتەن بەكىتىلەدى.

كينولوگ بولۋ وڭاي شارۋا ەمەس. يتپەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ءتىل تابىسا ءبىلۋ كەرەك. جان-جاقتى دايىندىقتان وتكەن مامان عانا قىلمىستى اشۋعا ۇلەس قوسا الادى. سايكەسىنشە، يت باپتاۋعا ەبى بار ازاماتتار تاڭداپ الىنادى. اسكەردە وسى سالا بويىنشا سىناقتان وتسە نەمەسە جانۋارلاردى باپتاۋعا يكەمدى بولسا جۇمىسقا قابىلدانادى. كادر ماسەلەسىن بەكەردەن-بەكەر قوزعاپ وتىرعان جوقپىز. بۇگىندە ەلىمىزدە كينولوگ ماماندىعىن وقىتاتىن وقۋ ورنى جوق. جۇمىسقا قابىلدانعان ازاماتتار 3 اي ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ كۋرسىنان عانا وتەدى ەكەن. كينولوگتەردىڭ ارقاسىندا كوپ قىلمىسقا توسقاۋىل قويىلعانىن ەسكەرسەك، بۇل ىسكە قۇزىرلى ورگاندار كادر دايىنداۋعا نازار اۋدارسا ەكەن دەيمىز.

ن

سوڭعى جاڭالىقتار

كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 01:05

بلوگەر جۋرناليست ەمەس!

قوعام • بۇگىن، 00:52

سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ

ساياسات • بۇگىن، 00:06

ماقتاشىلاردىڭ مۇڭى

ەكونوميكا • كەشە

ۋاقىت تالابى

قوعام • كەشە

كۇرەسكەر گەينە

ادەبيەت • كەشە

اجالدى جەڭگەن اسپان

ادەبيەت • كەشە

اعاش كوشەتى ەگىلدى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار