ۇكىمەت • 28 قىركۇيەك، 2022

جاستارعا قولايلى جاعداي تۋعىزۋ كەرەك

91 رەت كورسەتىلدى

كەشە ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.

اتاپ ايتقاندا، دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكەلەگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى. اتالعان قۇجات جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ بايانداما جاسادى.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، قۇجات ارقىلى بىرنەشە زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر ءبىر كوزدەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ نەگىزدەرىن قىسقارتۋدى كوزدەيدى. ماسەلەن، سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋ جانە باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ماقساتىندا بىرقاتار باعىت قاراس­تىرىلعان. مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆكە تاۋارلاردى، جەدەل ىزدەستىرۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى، تۇرعىن ەمەس ماقساتتاعى عيماراتتاردى، قۇرىلىستاردى، ءۇي-جايلاردى ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ قۇقىعى وزگەرەدى.

«زاڭ جوباسىندا «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ ساتىپ الۋ قاعيدالارىن باسەكە­لەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنت­تىگىمەن كەلى­سۋ مىندەتى، ءونىم بەرۋ­شى­لەردىڭ ساتىپ الۋ تاسىلىنە قاراماستان ساتىپ الۋعا شا­عىم جاساۋ قۇقىعى، قوردىڭ حولدينگ ىشىن­دەگى كووپەراتسياسى شەڭبەرىندە ساتىپ الۋ ءتاسىلىن الىپ تاستاۋ نورماسى كوزدە­لەدى.

بۇدان باسقا، زاڭ جوباسىندا قوردىڭ جالعىز اكتسيونەرىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىن ايقىنداۋى بويىنشا جانە قور قىزمەتىنە اشىقتىقتى ەنگىزۋگە باعىتتالعان تۇزەتۋلەر قاراستىرىلعان. بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى ودان ءارى رەفورمالاۋ جونىندەگى جۇمىس جۇرگى­زىلۋدە. رەفورمانىڭ نەگىزگى ماقساتى – وڭىر­لەردىڭ قارجىلىق دەربەستىگىن كۇشەيتۋ. سالىق تۇسىمدەرىنىڭ كەيبىر تۇرلە­رىن، ولاردىڭ تۇراقتىلىعى مەن جيناق­تالۋ قاعيداتتارىن ەسكەرە وتىرىپ، جەرگى­لىكتى دەڭگەيگە بەرۋ ۇسىنىلادى»، دەدى ءا.قۋانتىروۆ.

سونداي-اق اتالعان قۇجاتتا جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ ەسەپتەۋلەرىنە بەرىلەتىن اقپاراتتىڭ نەگىزدىلىگى، انىق­تىعى ءۇشىن بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىم­شىلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قاراستىرىلعان. ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ترانس­فەرتتەردى ەسەپتەۋى كەزىندە قابىلدانعان كورسەتكىشتەرگە بيۋدجەتتىك مونيتورينگتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ءتيىستى بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ ورىندالۋى تۋرالى تال­دامالىق ەسەپتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قار­جى مينيسترلىگى بيۋدجەتتىك مونيتورينگ جاساماق.

«مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق فۋنك­­تسيا­لارىن جەكە مونوپوليالىق وپەرا­تورلاردىڭ جۇزەگە اسىرۋىنا زاڭ جۇزىندە تىيىم سالۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن، مەملەكەت 100 پايىز قاتىساتىن زاڭدى تۇلعالار عانا مونو­پو­ليالىق فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىرا الاتىن تۇزەتۋلەر ۇسىنىلادى. دەمەك ارنايى قۇ­قىق سۋبەكتىسى ۇعىمى ناقتىلانادى جا­نە مەملەكەتتىك مونوپوليا مەن ارنايى قۇقىقتى قوسپاعاندا، ايرىقشا جا­نە باسىم قۇقىقتاردى بەرۋگە تىيىم سا­لى­نادى.

مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىن اينالىپ ءوتۋدى بولدىرماۋ ماقساتىندا، تىكەلەي كەلىسسوزدەرگە باستاماشىلىق ەتۋ مۇمكىندىگى ءۇشىن جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ۇزاق مەرزىمدى جالعا الۋدى پاي­دالانۋعا جول بەرمەۋ، سونداي-اق مەم­لەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك جوبالارىن تىكەلەي كەلىسسوزدەر تاسىلىمەن ىسكە اسىرۋ كەزىندە بيۋدجەتتەن تولەمدەردى شەكتەۋ ۇسىنىلادى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ شەڭبەرىندە مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك جوبالارىن جوسپارلاۋ جانە ىسكە اسىرۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعى قاعيداتىن ەنگىزۋ كوزدەلەدى»، دەدى ءا.قۋانتىروۆ.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە مونوپولياعا جول بەرمەۋ ماق­ساتىندا ولاردى مونوپولياعا قارسى ورگانمەن مىندەتتى تۇردە كەلىسۋ قاراستىرىلعان.

«كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى قۇقىقتىق رەتتەۋ ماقساتىندا كرەاتيۆتى يندۋستريا­لار ۇعىمىن ايقىنداۋ زاڭنامالىق تۇر­عىدان بەكىتىلەدى. وسى سۋبەكتىلەردىڭ قىز­مەتىن رەتتەۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن، تاسىل­دەرى مەن ولشەمشارتتارىن بەلگىلەۋ جانە كرەاتيۆتى يندۋستريالار قىزمەتىنىڭ تۇر­لەرىن سىنىپتاۋ مەن ساناتتاۋعا ادىس­نا­مالىق تاسىلدەردى قالىپتاستىرۋ ۇسىنى­لادى.

مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ ۇسىنىسى نەگىزىندە زاڭ جوباسىندا بوس لاۋازىمعا تىكەلەي تاعايىنداۋ، مەم­لە­­كەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىمەن «ب» كور­پۋسىنىڭ لاۋازىمدارىنا قويىلا­تىن بىلىكتىلىك تالاپتارىن كەلىسۋ قاراس­تى­رىلعان. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جۇمى­سىنىڭ تيىمدىلىگىن توقسان سايىن باعالاۋدى ەنگىزۋ بويىنشا بىرقاتار تۇزەتۋ كوزدەلگەن.

ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ءۇشىن كەدەر­گىلەردى ازايتۋ ماقساتىندا، ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قىزمەتتىڭ باسىم تۇرلەرىنىڭ تىزبەسىنە سايكەستىگى جونىندەگى تالاپتى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلادى»، دەدى مينيستر.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، ينۆەستيتسيالار جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا ينۆەستوردىڭ جاۋاپ مىندەتتەمەلەرىن بەلگىلەي وتىرىپ، ينۆەستيتسيالار تۋرالى كەلىسىمدەر جاساسۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ قۇزىرەتى بەرىلدى. زاڭ جوباسىندا ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتورلاردىڭ قىزمەتىن قاتاڭداتۋعا با­عىتتالعان قوسىمشا تالاپتار جۇكتەلگەن.

«زاڭ جوباسى اياسىندا «تابيعي مونوپوليالار تۋرالى» زاڭعا بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزىلگەن. ماسەلەن، رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ۇسىنۋ كەزىندە تەحنولوگيالىق تسيكلدە پايدالانىلاتىن جەلىلەر مەن م ۇلىكتەردى تەڭگەرىمگە جانە سەنىمگەرلىك باسقارۋعا العان جاعدايدا ءتاريفتىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى وتكەنگە دەيىن ونى وزگەرتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.

جانار-جاعارماي سالاسىن رەفورمالاۋ بلوگى بويىنشا، كوتەرمە جەتكىزۋشىلەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى قاتاڭداتۋ جولىمەن، مۇناي ونىمدەرىن وتكىزۋ كەزىندە ءونىمسىز دەلدالداردى الىپ تاستاۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ۇسىنىلادى. زاڭ جوباسىندا تاۋارلىق گازدى بولەك ەسەپكە الۋدى جۇرگىزۋ ءۇشىن، ءىرى كوممەرتسيالىق كاسىپكەرلەر جانە تسيفرلىق ماينينگ جۇزەگە اسىراتىن تۇلعالار ساناتى تاۋار­لىق گازدىڭ جاڭا تۇتىنۋشىلارى رەتىندە ايقىندالادى.

ءوز كەزەگىندە زاڭ جوباسىندا تاۋار­لاردىڭ ەكسپورتى مەن يمپورتىن رەتتەۋ جولىمەن ەكونوميكالىق جاعدايعا جەدەل دەن قويۋ ءۇشىن، كەدەندىك-تاريفتىك جانە تاريفتىك ەمەس رەتتەۋ شارالارىن بەل­گىلەۋگە باعىتتالعان نورماتيۆتىك قۇقىق­تىق اكتىلەردى قابىلداۋ مەرزىمدەرىن قىس­قارتۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ۇسىنىلعان»، دەدى ءا.قۋانتىروۆ.

سونداي-اق جالپى وتىرىستا «قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك جاس­تار ساياساتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. بۇل ماسەلە بويىنشا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى بايانداما جاسادى.

«مەملەكەت باسشىسى قوعامنىڭ سايا­سي جانە ەكونوميكالىق ترانسفورماتسياسى، سونداي-اق تابىستى جانە ءادىل قازاقستان قۇرۋ باعىتىندا اۋقىمدى مىندەتتەر قويىپ وتىرعانى بەلگىلى. بۇل پروتسەستەردەگى جاستاردىڭ ورنى ايرىقشا. ويتكەنى ەل حالقىنىڭ 20 پايىزدان استامى – جاستار. ءبىز جاستاردىڭ دامۋىنا جول اشىپ، ومىردەن، قوعامنان ءوز ورنىن تابۋى­نا مۇمكىندىك بەرىپ، جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. بۇل زاڭ جوباسى وسى باعىتتاعى مەملەكەتتىك ماڭىزى بار قۇجاتتىڭ ءبىرى. سوندىقتان جاستارىمىزدىڭ ءبىلىم الۋى، جۇمىسقا ورنالاسۋى، دەنساۋلىعى، ءوزىن-ءوزى دامىتۋى، سونداي-اق ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە تولىققاندى قاتىسۋى ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىك پەن قولايلى جاعداي جاساۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن كوكەيكەستى ماسەلە»، دەدى د.قىدىرالى.

ۆەدومستۆو باسشىسى اسىرەسە اۋىل جاستارى مەن الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن جاس­تاردى باستى نازارعا الۋ قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. وسى ورايدا جاڭا ءوندىرىس ورىندارى مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ جاتقان بەلسەندى ءارى باستاماشىل جاستاردى، جاس كاسىپكەرلەردى قولداۋ دا كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسەلە دەپ مالىمدەدى.

«زاڭ جوباسى پرەزيدەنتتىڭ جاستار جىلى اياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن جانە ونىڭ 4 نەگىزگى بولىگىنە توقتالىپ وتسەم. ءبىرىنشى، زاڭ جوباسىندا «جاستاردىڭ دامۋ يندەكسى»، «جاستاردىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتتەرى»، «ۋاقىتشا جۇمىسقا ورنالاسپاعان جاستار (NEET)»، «جاس-
تارمەن جۇمىس جونىندەگى مامان»، «جاس­تاردىڭ ەڭبەك جاساقتارى»، «جاس­تار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ فۋنك­تسيا­لارىن كەڭەيتۋ» ۇعىمدارىن زاڭنا­مالىق بەكىتۋ ۇسىنىلادى.

ەكىنشىدەن، جاستار ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى قوسىمشا ەكى باعىتتا قاراستىرىلعان. جاستاردىڭ تسيفرلىق ساۋاتىن ارتتىرۋ جانە جاستار اراسىندا ۆولونتەرلىكتى دامىتۋ. ۇشىنشىدەن، زاڭ جوباسى اياسىندا NEET ساناتىنداعى جاستار سانىن ازايتۋ كوزدەلگەن.

ول ءۇشىن سالالىق ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرىن تولىقتىرۋ ۇسىنىلادى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جۇمىسسىز جاس­تارمەن، وقۋ-اعارتۋ، عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرى بىلىك­تىلىكتى ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ ءىس-شارالارىمەن، اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى جاستار رەسۋرستىق ورتا­لىقتارى ارقىلى جاستارمەن كەشەندى جۇمىس جۇرگىزىپ، سالاارالىق ۇيلەستىرۋ جانە اقپاراتتاندىرۋ ىسىنە جاۋاپتى بولادى»، دەدى د.قىدىرالى.

ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، تورتىن­شىدەن، زاڭ جوباسى اياسىندا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىن تومەندەگىدەي تولىقتىرۋ قاراستىرىلعان. جاستارمەن جۇمىس جونىندەگى ماماندارعا ۇلگىلىك بىلىكتىلىك سيپاتتامالارى ازىرلەنەدى جانە ول بەكىتىلەدى. جاستار ەڭبەك جاساقتارىن ۇيىمداستىرۋ جانە مونيتورينگتەۋ قاعيدالارى ناقتىلانادى. جاستاردى دامىتۋ يندەكسىن جانە ونى قولدانۋ ەرەجەلەرى ەنگىزىلەدى.

سونىمەن قاتار جيىندا «2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق وداق تۋرالى شارتقا رەسەي فەدەرا­تسياسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلا­تىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميس­سياسىنىڭ جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق سوتىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارى مەن قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ بولىگىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلادى.

ءماجىلىس دەپۋتاتتارى جالپى وتىرىستا تاعى بىرنەشە زاڭ جوباسىن ەكىن­شى وقىلىمدا ماقۇلدادى. ولاردىڭ قاتار­ىندا كونستيتۋتسيالىق سوت، ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل، پروكۋراتۋرا تۋرالى قۇجاتتار بار. جيىندا «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونس­تي­تۋتسيالىق زاڭدارىنا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ 2022 جىلعى  16 ناۋرىزداعى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستي­تۋتسيالىق زاڭىنىڭ جوباسى قارالدى.

سونداي-اق بىرقاتار زاڭ جوباسىن جۇ­مىسقا الدى. جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا ساۋال جولدادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇمىتىلماس تاريحي ءسات

پىكىر • بۇگىن، 07:43

باتىل كوزقاراس، بايىپتى جول

پىكىر • بۇگىن، 07:42

ەل سەنىمىن ارتتىرعان

پىكىر • بۇگىن، 07:41

قاپىسىز حالىق قالاۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:40

شاعىن بيزنەستىڭ شاراپاتى

بيزنەس • بۇگىن، 07:39

ساپالى ينتەرنەت قولجەتىمدى

قوعام • بۇگىن، 07:35

ۇقساس جاڭالىقتار