ادەبيەت • 28 قىركۇيەك، 2022

وڭ قول ويسىراتقان تاعدىر

83 رەت كورسەتىلدى

دارىگەردىڭ اڭگىمەسىنە دەيىن

ءومىر وزەنىندە جاقسىلىق پەن جاماندىق، ىزگىلىك پەن ز ۇلىمدىق، ادىلەت پەن جالعان، ماحاببات پەن عاداۋات قاتار اعاتىنى سياقتى ادامنىڭ بويىندا دا قاراما-قايشىلىقتار تۇنىپ جاتاتىن كورىنەدى. ول قاراما-قايشىلىقتى باقىلاي الماساڭ، كەز كەلگەن ساتتە تاعدىرىڭدى وزگەرتۋى مۇمكىن. جان-دۇنيەڭدە ءبىر-بىرىمەن تالاسقان، كەسكىلەسكەن مىنەزدەر مەن قاسيەتتەردى تەك سانا بيلەيدى. ۇلارداي شۋلاسقان ويلاردى تەك جۇرەك باسادى. سول ءۇشىن دە ادامعا، ەڭ الدىمەن ءوز اقىلىن ءوزى تىڭداي الاتىن باتىلدىق كەرەك دەيدى. ول دا راس شىعار. بىراق كەيدە سانانىڭ سوناۋ تۇكپىرىندە جاتقان قاراما-قايشىلىقتار قاتار شاۋىپ، اقىل-ەسكە باعىنباي، ەرىكتەن شىعار بولسا، باتىلدىقتىڭ دا قاجەتى شامالى. ەكىگە بولىنگەن مي ادامدى ءتۇرلى قىلمىسقا يتەرمەلەيدى. بۇل – ناعىز پسيحولوگيالىق اپات. ال ادەبيەتتە مۇنى كوركەم انتروپولوگيالىق اسپەكت دەپ اتايمىز. ياعني ادامنىڭ ەكىگە جارىلۋى. تولەن ابدىكتىڭ ايگىلى ءارى مۇڭدى شىعارماسىندا الما ءوز ەركىنسىز ءوز قولىنان ءولىم قۇشادى. وڭ قولىنان.

مارسقا ۇشقان مەيىرىم

قىم-قۋىت تىرشىلىكتىڭ قامىتىن كيگەن مىنا قوعامدا «ەسى دۇرىس» ادامداردان ء(سىز بەن ءبىز) بولەكتەنە وقشاۋ ءومىر سۇرەتىندەر بار. سولاردىڭ ءبىرى – الما. الايدا ءبىز – قوعام، سول المالاردان تىم الىس جۇرۋگە تىرىسامىز، لاجى بولسا، كورسەك تە كورمەگەندەي كەيىپ تانىتامىز. ءتىپتى قول شوشايتىپ، كۇلەمىز. جانىمىز اشىپ، ايايمىز. تۋعان-تۋىسقا، جاقىن-جۋىققا، ءتىپتى قولىمىز جەتسە، بارشا الەمگە مەيىرىم توگۋگە دايىن دارحان كوڭىل المالارعا كەلگەندە ءۇنسىز قالادى. جىندىحانا تۇرعىندارىن بولەك الەم ساناپ، اسپاننىڭ ارعى جاعىنا كوشىرىپ جىبەرگەنىمىز تاعى بار. دەگەنمەن، ءبىزدىڭ بۇل بوتەن قىلىعىمىز كەيىپكەر-دارىگەرگە ۇنامايدى. ول ولاردى جاقسى كورۋ كەرەك دەيدى. جەر بەتىندەگى زيانكەستىكتىڭ ءبارى ساۋ ادامداردىڭ قولىمەن جاسالعان عوي دەيدى.

ء«بىز ءتانى اۋىراتىندارعا اياۋشىلىق ءبىلدىرىپ، ولاردى جاقسى كورە تۇسەمىز، ال جاننىڭ دەرتىنە شالدىققانداردى كورگەندە كوكەيىمىزدە ايتەۋىر ءوزىمىزدىڭ امان ەكەنىمىزگە شۇ­كىر­شىلىك بىلدىرەتىن قاسكوي قۋانىش تۇرادى. عارىپتى اياساڭىز – اقىل-ەستەن ايىرىلعانداردى اياڭىز، سولاردى ءسۇيىڭىز».

بۇل – ءومىردىڭ ءبىر شىندىعى. ءوز باسىن ويلاعان، ءوز قامىن كۇيتتەگەن، ءوز اماندىعىنا شۇكىرشىلىك ەتكەن پەندەنىڭ ءبىر ءتيپى. شىعارمانىڭ دا ءبىر كىلتى دارىگەردىڭ وسى سوزىندە جاتىر. سانالىلارمەن جارىسىپ وتكەن عۇمىردا اقىل-ەسىن جوعالتقان، وڭدە دە ەمەس، تۇستە دە ەمەس، اسپاندا دا ەمەس، جەردە دە ەمەس – بەلگىسىز ءبىر مەكەندە جۇرگەن عارىپتەردى نەگە سۇيە المايمىز؟ مارسقا ۇشۋعا جەتكەن باتىلدىق نەگە سوعان جەتپەيدى؟

سول ءبىر كەش...  اق تۋفلي مەن كوكشىل كويلەك

وسى تىرشىلىكتەگى بار ساتسىزدىك، بار باقىتسىزدىق كەيدە جالعىزدىقتان باستالاتىنداي كورىنەدى. جالپى، جالعىزدىقتىڭ دا ءتۇرلى سيپاتى بار: بىرەۋ اينالاسىندا قاۋمالاعان ادام جۇرسە دە كەۋدەسى بوساپ، جالعىزسىرايدى دا تۇرادى. ەندى بىرەۋ جاقىنسىز، تۋعانسىز، بالاسىز تۇل جالعىز. اقيقاتىندا، ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن ارقايسىسىمىزدىڭ ىشىمىزدە ءبىر-ءبىر جالعىزدىعىمىز جاتقان جوق پا؟ جالعىزدىقتىڭ تەرەڭىنە تۇسپەسەڭ، ول دا جانعا كەرەك ەمەس پە؟! ال تەرەڭىنە باتساڭ، شىن جالعىزدىق تىم قاۋىپتى. دارىگەر العاشقى كۇننەن-اق ەرەكشە جاقىن تارتقان الما دا ىشتەي جالعىز ەدى. سودان بولار، «تۋعان كۇنىڭدە ماس بولعانشا ليموناد ىشەمىز»، «جازىلىپ شىققان سوڭ ءبىز سەنى كينوعا تۇسىرۋگە جىبەرەمىز» دەگەن اق-ادال كوڭىلگە جۇباندى. ءسال تارلاۋ ادەمى اق تۋفلي، كوكشىل كويلەك الىپ بەرىپ، كەشقۇرىم تىعىلىپ قالاعا قىدىرتقان جانعا باۋىر باستى.

«جالپى، مەنىڭ ءوزىم دە سول كەزدە بولماشى شالىق دەرتىنە شالدىققان بولۋىم عاجاپ ەمەس... الماعا دەگەن ءوزىمنىڭ قۇپيا كو­ڭىلىمدى ءتىپتى قازىر دە تولىق دالەلدەپ بەرە المايمىن. بار بىلە­تىنىم – الما رۋحاني جالعىز بولاتىن. ال ونى تۇڭعىش تۇسىن­گەن مەنمىن. ول جالعىزدىقتان قاشىپ، ماعان تىعىلدى. بىراق وعان كىم بولسا دا ءبارىبىر ەدى. ايتەۋىر بىرەۋگە تىعىلۋ قاجەت بولدى...»

بال­كي، المانى جىندىحاناعا الىپ كەلگەن وڭ قولى ەمەس، رۋحاني جالعىزدىعى بولار؟ ءيا، ول قىلمىسكەر وڭ قولدىڭ ارام ويىنان بولەك، ىشتەگى سارى-ۋايىم جالعىزدىقپەن دە اۋىردى. وڭ قولمەن الىسىپ جاتىپ، باقىتتىلار مەن باقىتسىزدار تۋرالى ءجيى ويلايتىن.

«كەمەنىڭ دىڭگەگى قيراپ، ءرۋلى سىنعان، جەلكەنى جىرتىلعان. كوكجيەككە باتىپ بارا جاتقان كۇنمەن بىرگە كەمە دە تەڭىزگە باتىپ بارادى. جۇرتتىڭ ءبارى جانتالاسىپ، ءولىم دۇعاسىن وقۋدا. اركىم ءوزىنىڭ جاقىن كورەتىن ادامدارىمەن قۇشاقتاسىپ، قوشتاسىپ جاتىر. تەك ءبىر ادام عانا ولىمنەن قورقۋدى دا، قاشۋدى دا ويلامايدى. ول تەك: «شىركىن، وسىنداي ولەر ساتتە قۇشاقتاسىپ قوشتاساتىن ادامنىڭ بولعانى قانداي باقىت»، دەيدى ىشىنەن كۇبىرلەپ (الما وزىمەن بىرگە مەنىڭ دە تاڭقالعانىمدى تىلەپ، بەتىمە قارادى). قاراڭىزشى، ءولىم اۋزىندا تۇرعان ەڭ باقىتسىز جاندار دا ەندى بىرەۋ ءۇشىن سونشالىق باقىتتى بولىپ كورىنەدى».

المانىڭ جارىمجان كوڭىلىنە جەبەۋ بولعان دارىگەر دە جاقسى ادام. ءوزى اقىلدى. كەيدە ءومىردىڭ شىن ەرەجەلەرىن تاپ باسىپ تانىپ تۋرا ايتادى. ادامداردىڭ اقىلىن دا، قۋلىعىن دا اجىراتا الادى. ىزگىلىككە قۇرىلماعان وي تەك قالاۋمەن جۇرەدى دەيدى. ماسەلەن، سۇلۋ سۇلۋ ما؟ اقىلدى سۇلۋ ما؟ ارينە، مورالعا سالاتىن بولساق، ءتان سۇلۋلىعىنان جان سۇلۋلىعىن جوعارى قويامىز. دارىگەردىڭ ويىنشا، بۇل ادامنىڭ شىن قالاۋى ەمەس. «...ومىردە سول ءتان سۇلۋلىعىمەن بەتپە-بەت كەلىپ قالعان كەزدە ءوزىمىزدىڭ الگى قاعيدامىزدى قالاي بۇزىپ كەتكەنىمىزدى بىلمەي قالامىز. ءوز ەركىمىزبەن اقىلى از بولسا دا سۇلۋ ايەلدەرگە ۇيلەنۋگە دايىنبىز، بىراق اقىلعا باي، كورىكسىز ايەلدەرگە جولاعىمىز كەلمەيدى. سانامىزدى جابايى ينستينكت سەكىلدى ءبىر اۋەي كۇش جەڭىپ كەتەدى». بۇل دا ءومىردىڭ ءبىر شىندىعى.

سونىمەن...

اڭگىمەدەن فيلوسوفيالىق وي ىزدەر بولساق، ەڭ الدىمەن، ادام جاقسىلىقتى دا، جاماندىقتى دا وزىنە ءوزى جاسايدى دەگەندى ۇعامىز. ارينە، مۇنداعى وڭ قول – سيمۆول. ءولىمنىڭ، قاسىرەتتىڭ، رۋحاني جالعىزدىقتىڭ، بالكي، اقيقاتتىڭ، «ادامنىڭ جاۋى – ادامنىڭ ءوزى» دەگەن قورقىنىشتى ويدىڭ سيمۆولى. ياعني قول جاي عانا قارۋ. نەگىزگى جارىلىس ادامنىڭ ميىندا، ساناسىندا بولىپ جاتىر. بارىنەن دە سول قاۋىپتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

مەسسيدىڭ ءحالى «مۇشكىل»

سپورت • بۇگىن، 22:12

ۇزدىكتەر ىرىكتەلە باستادى

فۋتبول • بۇگىن، 22:10

ەۋروپادان جەڭىسپەن ورالدى

سپورت • بۇگىن، 22:09

بەيسەن قۇرانبەك ءتۋرنيرى

قوعام • بۇگىن، 22:07

ەرىكتىنىڭ ەڭبەگى ەرەن

قوعام • بۇگىن، 22:04

ءۇيلى بولعان ۇلەسكەر كوپ

قوعام • بۇگىن، 22:02

جۇرەكتىڭ كوزى اشىلسا...

قوعام • بۇگىن، 22:00

موڭعولدى مويىنداتقان تۇرار

تاريح • بۇگىن، 21:51

شەرتپە كۇيلەر شەرۋى

ونەر • بۇگىن، 21:49

اققان جۇلدىز ىزىمەن

تانىم • بۇگىن، 21:46

ساحناعا ادالدىق

ونەر • بۇگىن، 21:42

دوللار تاعى قىمباتتادى

قارجى • بۇگىن، 16:13

ۇقساس جاڭالىقتار