ءبىر قاراعاندا بۇل ءبىر ادەتتەگى وقيعا سياقتى. بۇگىندە جاڭادان شىعىپ جاتقان كىتاپ كوپ. قۇدايعا شۇكىر, قازاقتا اقىن دا از ەمەس. ەندەشە, مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟!
ايتايىق. ابىلايحان – الاقانداي اۋىلدا «قويىن قۇرتتاپ, ايرانىن ۇرتتاپ» جۇرگەن قاراپايىم عانا قازاق بالاسى. ماڭدايىنا ونەر, تاڭدايىنا ولەڭ جازىلعانى بولماسا, اۋىلدان ۇزاپ شىعىپ, ۇلكەن ورتانى كورمەگەن. كەرىسىنشە ء«سۇرىنىپ كەتىپ, ءب ۇلىنىپ كەتە جازداعان» تاعدىرى بار تالايلى جاس بولاتىن. جۇرەگىن جارىپ شىققان شىنايى جىرلارىن ارا-تۇرا الەۋمەتتىك جەلىگە سالىپ قوياتىنى بولماسا, جەكە جيناق شىعارىپ, ءوز كىتابىنا قولتاڭبا بەرىپ وتىرام دەپ ويلاماعان دا.
مىنە, سول ابىلايحان ءبىر كۇندە اقجايىقتىڭ جالپاق جۇرتىنا ايگىلى بولدى. جاس اقىننىڭ ولەڭدەرى ءبىر جەرگە جينالىپ, ءاپ-ادەمى كىتاپ بولىپ شىقتى. ونى شىعارعان – ورالدىق «رۋحتاستار» دەگەن توپ ەكەن. توپ مۇشەلەرى ۇندەمەي-تۇندەمەي, ەشكىمگە جار سالماي, وزدەرى ورتاعا اقشا جيناپ جىبەرىپ, جەكە باسپادان جارق ەتكىزگەن!
– ابىلايحاندى سىرتىنان كوپتەن بىلەمىز. تۋعان جەرىندە جاتىپ الىپ, ولەڭنەن الىستاعان جوق. قولىنا تۇسكەن كىتابىن وقىپ, جۇرەك ءسوزىن پاراققا تۇسىرۋمەن كەلەدى. تالانتتى جىگىت. ابىلايدىڭ ولەڭدەرىن جيناقتاپ, كىتاپ ەتىپ شىعارۋ جىل باسىنان بەرى ميىمىزدا جۇرگەن ماسەلە ەدى. اقىرى نۇكتەسىن قويدىق, – دەيدى اسان-تەمىر قارشىعا ۇلى.
اسان-تەمىردىڭ ءوزى دە اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا مۇشە بولعانىنا كوپ ۋاقىت بولعان جوق. ەل ىشىندە ەلەۋسىز جۇرگەن جاس دارىنعا مۇنداي قولداۋ قانشالىقتى قاجەت ەكەنىن جان-تانىمەن تۇسىنگەنىندە ءسوز جوق.
ايتا كەتەتىن جايت, «رۋحتاستار» توبى «جانسەبىل» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرىن ورال قالاسىندا, تەاتر تورىندە, جىرسۇيەر قاۋىمنىڭ ورتاسىندا وتكىزەمىز دەپ جوسپارلاعان ەكەن. الايدا اۆتور ءوتىنىشىن ايتىپتى: «مەنىڭ جاقسىلىعىما مەنەن ارتىق قۋاناتىن اسىل انام بار. ول كىسى اۋىلدان ۇزاپ شىعا المايدى, ويتكەنى قارتايعان اناسىن باعىپ وتىر. سوندىقتان كىتاپتىڭ تويىن تۋعان اۋىلدا وتكىزسەك...». وسىلايشا, شاعىن عانا قادىرقۇل اۋىلى اياقاستىنان جىر كەشىنىڭ ورتالىعىنا اينالدى. جيىرماعا جەتەر-جەتپەس ءتۇتىنى بار اۋىلدا مۇنداي شارا كوپتەن وتپەگەن دە شىعار. ويتكەنى قىزىل وتاۋ – كلۋب تا جوق قوي. ون وقۋشى عانا وقيتىن باستاۋىش مەكتەپتىڭ ەڭ ۇلكەن بولمەسى سول كۇنى پوەزيا پاتشالىعىنا ورىن بەردى. رۋحتاستار اقىننىڭ اناسىن دا قۇرمەتتەپ, يىعىنا قامزول جاۋىپ, گۇلمەن كومكەردى. اياداي اۋىلدا وتكەن جىر كەشىنە قاتىسقان ءار ادام الەۋمەتتىك جەلىدە اسەرىن تاۋىسا الماي جازىپ جاتىر...
* * *
ءبىز ورالدا «رۋحتاستار» اتتى توپ قۇرىلىپ, بىرقاتار يگى شاراعا مۇرىندىق بولىپ جۇرگەنىن بۇدان بۇرىن دا ەستىگەنبىز. ءبىر قىزىعى, ەش جەرگە رەسمي تىركەلمەگەن, كۇندەلىكتى قوعامدىق-ساياسي شارالارعا ارالاسپايتىن بۇل توپتىڭ ماقسات-مۇددەسى تەرەڭىرەك ەكەن.
– ءبىز وتباسىمىزبەن ارالاسىپ, داستارقانداس بولىپ جۇرگەن ون-ون بەس جان ەدىك. وسىنداي وتىرىستاردىڭ بىرىندە قولدان كەلگەنشە قوعامعا پايدالى ىسپەن اينالىسىپ, نەگە ارەكەت ەتپەسكە دەگەن وي تۋدى. بۇل يدەيا بارىمىزگە ۇناپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى بىردەن قولداپ كەتتىك, – دەيدى اسان-تەمىر.
«رۋحتاستار» توبىندا اقىن دا, اكىم دە, ءانشى دە, ەسەپشى دە, قۇتقارۋشى, جۋرناليست, پوليتسەي, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر دە بار. ءبارىمىزدى بىرىكتىرگەن نارسە – رۋحاني ورتا ىزدەۋىمىز. وي, نيەت, تىلەگىمىزدىڭ ءبىر جەردە توعىسۋى. ء«وزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولماي», قال-قادەرىمىزشە قوعامعا پايدالى ءىس جاساۋ. ول قولىمىزدان بىردە كەلىپ, بىردە ۇيلەسپەي جاتادى. نيەت ءتۇزۋ, جوسپارىمىز كوپ», دەيدى وسى ۇيىمنىڭ تاعى ءبىر بەلسەندىسى ارداق مۇراتقىزى.
توپ مۇشەلەرىمەن سويلەسكەندە بايقاعانىمىز, ولار نەگىزىنەن ورال قالاسىندا رۋحاني ورتا قالىپتاستىرۋدى, ويلى, ىزگى ىستەرگە ۇيىتقى بولۋدى ماقسات ەتكەن ەكەن. «الدىمەن رۋحانياتقا قىزمەت ەتكەن, ءالى دە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن اعا-اپالارىمىزدى تىڭداپ, ولاردى ۇمىتتىرماۋ. باسقا سالا ۇزدىكتەرىمەن دە كەزدەسىپ, ولاردىڭ ءىسىن ناسيحاتتاۋ. قازاقتىڭ ءسوز ونەرىن, اتبەگىلىك ءداستۇرىن, جىر-تەرمەسىن دارىپتەۋ. وسى تاقىرىپتاردا ەركىن كەشتەر ۇيىمداستىرۋ. ەشكىمگە اقىل ايتپاي, وزگەگە ءوزىمىز ۇلگى بولۋ. جاي ەڭبەكقورلىعىمىزبەن, ونەگەلى ىسىمىزبەن, ابىرويلى قىزمەت, ادالدىعىمىزبەن عانا كورىنۋ. جالپى, قوعامدا ولقى تۇرعان, جەتپەي جاتقان, كەمشىن سوققان تۇستاردى دا ايتىپ, ازاماتتىق ءۇنىمىزدى ءبىلدىرۋ. بيلىككە وي سالاتىن, قوزعاۋ بولاتىن ۇسىنىستاردى كوتەرۋ». مىنە, تىركەلمەگەن «رۋحتاستار» ۇيىمىنىڭ جازىلماعان جارعىسى وسىنداي.
باتىس قازاقستان وبلىسى
