قازاقستان • 26 قىركۇيەك، 2022

« ۇلى دالا جورىعى» – ۇلىتاۋ وڭىرىندە

179 رەت كورسەتىلدى

ات تۋرالى اڭگىمە ايتىلسا الاكوڭىل كۇي كەشىپ، بايگە دەسە، دەلەبەسى قوزاتىن ءدۇيىم ەلدى ەرەكشە ەلەڭدەتىپ قويعان « ۇلى دالا جورىعى» بايگە-مارافونىنا قاتىسۋشىلار ۇلىتاۋ وڭىرىنە ەنگەن العاشقى كۇنى العاباس اۋىلى ىرگەسىندە ايالداپ، كەلەسى كۇنى، ياعني جارىستىڭ بەسىنشى كەزەڭىندە جوشى حان كەسەنەسىنە جەتتى.

مارافوننىڭ بەسىنشى كۇنىنىڭ قو­رىتىندىسىندا ۇزدىك ۇشتىكتىڭ كوش ­باسىنداعى اقتوبە كومانداسى بەلگىلەنگەن مەجەنى 43 ساعات 46 مينۋتتا ءجۇرىپ وتسە، شىمكەنتتىك شاباندوزدار مارەگە 44 ساعات 25 مينۋتتا جەتتى. ال ماڭعىستاۋلىقتار 44 ساعات 39 مينۋتتا ءۇشىنشى بولىپ كەلدى.

مارافوندى ۇيىمداستىرۋشى تا­راپتىڭ وكىلى عابيت ەسىمبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، «جوشى حان» تاريحي-مادەني كەشەنىندە ايالداۋ مارافوننىڭ مادەني باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن.

– قاراكەڭگىر وزەنىنىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان كونە ساۋلەت ەسكەرتكىشى ساناتىنداعى جوشى حان كەسەنەسىنە ات باسىن بۇرىپ، رۋحىنا تاعزىم ەتۋدى الدىن الا جوسپارعا ەنگىزگەن ەدىك. بىرەگەي جوباعا قاتىسۋشىلار قازاق حاندارىنىڭ تۇپكى اتاسى – جوشى حاندى تەرەڭ تانىپ-ءبىلۋى ماڭىزدى، – دەدى ول.

ۇلىتاۋ وڭىرىندەگى ەكىنشى ايالداماعا جەتكەندە شاباندوزدارمەن بىرگە ءار ءوڭىردىڭ اتبەگىلەرى مەن باپكەرلەرى دە 500 شاقىرىمدىق جولدى باسىپ ءوتتى. وزىق شىققان كوماندانىڭ كورسەتكىشى – اتتىڭ جۇيرىكتىگى مەن شاباندوزدىڭ شەبەرلىگىنەن عانا ەمەس، اتبەگى مەن باپكەردىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى ەكەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون.

– كوماندا قۇرامىنىڭ كۇندە­لىك­تى تىرلىگى تاڭعى ساعات 5.00-دە باستا­لا­دى. باپ پەن باق قاتار شاباتىندىقتان، ء­بىز ءۇشىن شاباندوزداردىڭ دەنساۋ­لىعى مەن كوڭىل كۇيى ماڭىزدى. مۇن­داي مارافون الەمدە العاش رەت ۇيىم­داستىرى­لىپ وتىر. اتتار جولمەن دە، جولسىزبەن دە تارتىپ كەلەدى. جىگىت­تەردىڭ باس­تى مۇددەسى وزگەلەردەن وزىق شىعىپ، جۇلدەگە قول جەتكىزۋ ەمەس. ءبىز­دى ورنى­مىزدان قوزعاعان – نامىس، – دەيدى جامبىلدىق اتبەگى باۋىر­­جان تەرلىكباەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا، جول ۇزاق، سوندىقتان كومانداعا ەكى كولىك ۇنەمى ەرىپ جۇرەدى. ۇزاق قاشىقتىق­تا اتتاردىڭ اۋزىن شايىپ وتىرادى. ونىڭ دا ءوز ولشەمى بار. الامان بايگەدە اتقا سۋ بەرىلمەيدى. بۇدان بولەك، ءار سايگ ۇلىكتىڭ بابى مەن مىنەزىن ەسكەرۋ قاجەت. جەمشوبى دە مۇقيات قاداعالانادى.

سول كۇنى كەش تۇسە شاباندوزدار­دىڭ شاتىرلى قالاشىعى دۋماندى ورتاعا اينالدى.

ورايلى ساتتە ۇلىتاۋ وبلىسى اكى­­­مىنىڭ ورىنباسارى عالىمجان قۇس­مانعالي بايگە-مارافونعا قاتىسۋ­شىلارعا ءسات ساپار تىلەدى.

«استانادان باستاۋ العان « ۇلى دا­لا جورىعىنىڭ» تۇركىستانعا بەت الۋى تاريحي دەرەكتەردى قايتا جاڭ­­عىرت­قانداي اسەرگە بولەپ وتىر. سىز­دەر ەسىمى التى الاشقا ءمالىم الا­شا حان، دومباۋىل جانە جوشى حان كە­سە­­نەلەرىنە ات باسىن بۇرىپ، زيارات
ەت­تىڭىزدەر. شاباندوزداردىڭ شاڭ­عىت­قان جولىندا ساتتىلىك سەرىك بولسىن!

الامان بايگەنى ۇلىتاۋ جۇرتشى­لىعى تاماشالاپ، تۇڭعىش رەت ءوتىپ جاتقان ءىرى جوباعا كۋاگەر بولۋى رۋحاني سەرپىلىسكە نەگىز قالارى ءسوزسىز. 12 كۇندىك الامان جارىس ات سپورتىنا ءدۇمپۋ بەرىپ، جاستاردىڭ ۇلتتىق قۇن­دىلىقتارعا قىزىعۋشىلىعىن وياتتى.

الەمگە بيلىگى جۇرگەن شىڭعىس حان تۇلپارىنىڭ تۇياعى تيگەن بۇل جازىقتا ەل تاريحىنا قاتىستى تالاي وقيعالار بولعانى انىق. « ۇلى دالا جورىعى» شاباندوزدارى سول ىزبەن ءجۇرىپ، تاريحىمىزدى قايتا تۇلەتتى»، دەدى ءوز لەبىزىندە عالىمجان مۇرات ۇلى.

كەلەسى كۇنى تاڭ بوزىندا جارىس­تىڭ التىنشى كەزەڭىن باعىندىرۋ­عا اتتانعان كوماندالار جەزقازعان قالا­سىنىڭ تۇ­سىنان ءبىرى ىلگەرى، ءبىرى ءسال كەيىندەۋ ءوتىپ، قىزىلوردا وبلىسى باعىتىندا مىس شاھارىنان 55 شا­قىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان قونالقى ورىنعا جەتتى. وسى كەزەڭ قورىتىندىسىندا ولار جارىس جو­لى­نىڭ تەڭ جارتىسىن، ياعني 600 شاقى­رىمدى ەڭسەردى. ەڭ باستىسى، بايگە-مارافون شارتىنا سايكەس، شاباندوزدار وسى جەردە العاش جانە سوڭعى رەت ات اۋىستىرۋعا ءتيىس ەدى.

بۇل جەردە دە تاۋەكەلى مول ساپار­عا بەل بۋىپ شىققان مەيمانداردى ۇلى­تاۋ وبلىسى اكىمدىگى مەن ۇلىتاۋ ­اۋدانى اكىمدىگىنىڭ لاۋازىمدى وكىل­دەرى قۇشاق جايا قارسى الدى. سونىڭ جار­قىن ايعاعى ىسپەتتى مەيماندوس پەيىل، قوناقجاي داستۇرگە ساي اقشاڭ­قان كيىزۇيلەرىن تىزبەكتەي تىگىپ تاس­تاعان بولاتىن.

سول كۇنى قاس قارايا « ۇلى دالا جورىعى» جوباسىنىڭ اۆتورى باقىت­جان تۇرلىبەك، مارافوندى ۇيىم­داستىرۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى عاني دۇيشەنوۆ پەن ارمان ابدوللاەۆ، سونداي-اق بولمىس-ءبىتىمى بولەك باي­گەنىڭ باس تورەشىسى نادەجدا كۋپتسوۆا جۋرناليستەر ءۇشىن دالالىق ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. جۋرناليست گۇل­بيعاش ومار تىزگىنىن ۇستاعان ءماس­ليحات بارىسىندا سپيكەرلەر 1 200 شاقىرىمنىڭ تەڭ جارتىسىن باسىپ وتكەن ۇزدىك كوماندالاردىڭ جاي-كۇيى، جارىس جولىنداعى جۇيرىكتەردىڭ جال­پى جاعدايى جانە الداعى 600 شا­قىرىمدى قۇرايتىن قاشىقتىق – جەزقازعاننان تۇركىستانعا دەيىنگى جول جوسپارىنا قاتىستى ەگجەي-تەگجەيلى اڭگىمە ءوربىتتى. جۋرناليستەر تىكەلەي قويعان جانە الەۋمەتتىك جەلىلەر ار­قىلى تۇسكەن ساۋالدارعا تۇشىمدى جاۋاپتار بەرىلدى.

ن

ءباسپاسوز ءماسليحاتى بارىسىندا ءمالىم بولعانداي، جارىستىڭ باس­­تاپقى كەزەڭدەرىندە جەكەلەگەن كوماندالاردىڭ تورەشىلەردىڭ ۇسى­نىستارى مەن پىكىرلەرىنە قۇلاق اسپاۋى سەبەپتى از-كەم قيىنشىلىقتار ورىن الىپتى. دەگەنمەن جۇرە كەلە جاع­داي قالىپتى ارناعا تۇسكەن. العاش اتتانعاندا مارافون قۇرامىندا ات­بەگىلەر مەن شاباندوزداردى، اسپازدار مەن جۇمىسشىلاردى، كولىك جۇرگىزۋشىلەر مەن تاعى باسقالارىن قوسقاندا 200 ادام بولعان ەكەن. ولار­دىڭ قاتارى كوماندالاردىڭ جارىس جولىنان شىعىپ قالۋى سەبەپتى، سيرەي تۇسكەن سىڭايلى. اتتارعا قاجەتتى جەم-ازىقتىڭ ءتۇر-ءتۇرى جەتكىلىكتى. ۆەتە­ري­نار دارىگەرلەر تىنىمسىز ءىس ۇستىندە. سايگ ۇلىكتەردىڭ دەنساۋلىق احۋالى جوس­پارعا ساي، كۇندەلىكتى تەكسەرىلىپ وتى­رادى. سونىڭ ناتيجەسىندە، ولاردىڭ زو­رىعىپ جىعىلۋىنا جول بەرىلمەگەن. ۇيالى بايلانىس ارنايى جىلجىمالى قون­دىرعى ارقىلى قامتاماسىز ەتىلگەن.

قولداعى مالىمەتكە سۇيەن­سەك، قال­عان 9 كوماندادا 32 ات بار. بايگە تالابىنا سايكەس، ءار كوماندادا كەمىندە ­3 ات (باستاپقىدا – 5 ات) بولۋعا ءتيىس. ­بەس اتى بار كوماندا – اقتوبە وبلىسى عانا. ءتۇرلى سەبەپتەرمەن 10 كوماندا جارىس جولىنان شىعىپ قالعان.

بايگە-مارافوننىڭ جەتىنشى كە­زە­ڭىندە شاباندوزدار 700 شاقى­رىم­دىق مەجەنى اياقتاپ، ۇلىتاۋ وبلىسى مي­بۇلاق اۋىلدىق وكرۋگى ماڭىنا ايال­دادى. سول كۇننىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىندا اقتوبە (1-ورىن) جانە ماڭعىستاۋ ­(2-ورىن) شاباندوزدارى بولسا، ­جە­تىسۋ وبلىسىنىڭ كومانداسى 3-ورىنعا ­تۇياق ىلىكتىردى.

جوعارىدا ايتىلعانداي، جەتىن­شى كەزەڭنىڭ ەرەكشەلىگى – مارافونعا قاتى­سۋشىلاردىڭ جولعا تىڭ اتتارمەن شىعۋى. شاباندوزدار دا ءجۇرىستىڭ جىلدامداي تۇسكەنىن ايتادى.

ايرىقشا اتاپ وتەر ءبىر جايت – كومانداسى جارىس جولىنان شىعىپ كەتسە دە، جەكەلەگەن شاباندوزدار­دىڭ جارىس جولىندا قالا بەرۋى. ولار­دىڭ قاتارىنان ۇلىتاۋ وبلىسى كومانداسىنىڭ ءبىر جۇيرىگىنىڭ جاع­دايى ناشارلاپ جارىستى توقتاتتى. ودان بولەك 6 شاباندوز كومانداسىز جەكە-دارا قاتىسىپ كەلەدى. بۇلاردىڭ تۇپكى ماقساتى – اتتارىنىڭ كۇش-قۋاتى مەن مۇمكىندىگىن باعامداۋ.

ايتپاقشى، مارافونشىلار ۇلى­تاۋ اۋدانى ميبۇلاق اۋىلدىق وكرۋ­گىنىڭ قۇرىلعانىنا 40 جىل تولۋىنا وراي وتكىزىلىپ جاتقان ءدۇبىرلى تويدىڭ ۇستىنەن ءتۇسىپ، جەرگىلىكتى اعايىننىڭ قۇرمەتى مەن قوشەمەتىنە بولەندى.

تاڭەرتەڭگىلىك سول اۋىلدان اتتانعان مارافونعا قاتىسۋشىلار سەگىزىنشى كەزەڭ اينالىمىنا جولعا شىقتى. قازىر شاباندوزدار بەتپاقدالا توسىندە وڭتۇستىككە باعىت الىپ بارادى.

 

 

احات قۇرمانسەيىت،

«Egemen Qazaqstan»

 

ۇلىتاۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتادى

قارجى • بۇگىن، 16:27

ۇقساس جاڭالىقتار