17 مامىر, 2014

كەۋدەلى ماقساتقا قول جەتكىزۋدىڭ العىشارتى – ادام كاپيتالىن دامىتۋ

383 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
كەشە پارلامەنت ماجىلىسىندە «تەحنيكالىق, كاسىپتىك جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ەكونوميكا سالالارى ءۇشىن كادرلار دايارلاۋدىڭ ساپاسى مەن پەرسپەكتيۆالارى» دەگەن تاقىرىپتا وتكىزىلگەن پارلامەنتتىك تىڭداۋ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى جەتىستىكتەرگە قۇرىلعان كورمەنى تاماشالاۋدان باستالدى. DSC_0966 ودان كەيىن جۇمىس پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىس وتكىزەتىن ۇلكەن زالىندا جالعاستى. اتالعان شارانى جۇرگىزگەن ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆا قازىر الەمدە ءبىلىم بەرۋ جانە ەكونوميكا ءۇشىن كادرلار دايار­لاۋ ماسەلەلەرى مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ اسا ماڭىز­دى فاكتورىنا اينالدى, دەگەندى باسا ايتتى. «كادرلار ءبارىن شەشىپ قانا قويمايدى. كادرلار مەن ءبى­لىم ساپاسى بۇگىنگى كۇنى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىنىڭ ەلەۋلى بولىگى رەتىندە قارالۋعا ءتيىس. ەلىمىز ءوزىنىڭ الدىنا 2050 جىلى الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ ماقساتىن قويىپ وتىرعان كەزدە وسى كەۋدەلى ماقساتقا قول جەتكىزۋدىڭ العاشقى باستى شارتى رەتىندە ادامي كاپيتالدى دامىتۋ اتالادى», دەدى داريعا نۇرسۇلتانقىزى. ال ول ءوز كەزەگىندە قازىرگى زا­مانعى وڭتايلى ساپالى بىلىمگە نەگىزدەلمەك. جانە دە دامىعان ەلدەردىڭ ءبارى دە عىلىمعا يەك ارتاتىنى, وندا قىزمەت كورسەتۋ سەكتورى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگى جوعارى بولاتىنى دا اتاپ كورسەتىلدى. بۇدان كەيىن پارلامەنتتىك تىڭداۋعا قاتىسۋشىلارعا ارناپ ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ ءسوز سويلەدى. سپيكەر ەلباسىنىڭ ءوزى «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسىندا زامانعا ساي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ, كادر دايار­لاۋدىڭ, ءبىلىم بەرۋ ادىستەمەلەرىن جاڭارتۋدىڭ ناقتى باعىتتارىن ايقىنداپ بەرگەندىگىنە توقتالدى. ال ەكونوميكانىڭ دامۋى ءۇشىن مىقتى كادرلار قاجەت ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسى ورايدا توراعا مايكل پورتەردىڭ «ەگەر ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى دەڭگەيى ارتسىن دەسەڭ, وندا ادام رەسۋرستارىنىڭ ساپاسى ۇنەمى ارتتىرىلىپ وتىرۋى كەرەك», دەگەن ءسوزىن العا تارتا وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى قازاقستاندىقتارعا ءومىر بويى ءبىلىم الۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتۋ ەكەندىگىن جەتكىزدى. ءسوز ورايى كەلگەندە, سپيكەر ءدۇ­نيە­جۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيە­نىپ, ەلىمىز ەڭبەك نارىعى بويىن­شا 2013 جىلى 21-ءشى پوزيتسيا­دا بولعانىن, الايدا كەيبىر كور­سەت­كىشتەر بويىنشا تومەنگى رەيتينگتە قالىپ وتىرعاندىعىن ايتىپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, باس­قارۋ ماشىعى – 116-شى ورىن, شتات­تىق ورىنعا قىزمەتكەر دايار­لاۋ­دىڭ قولجەتىمدىگى – 96-شى, بىلىكتى مامانداردىڭ سىرتقا كەتۋى – 78-ءشى ورىن. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندىق ەڭبەك نارىعى جاي كادر ەمەس, جوعارى بىلىكتى كادرلارعا ءزارۋ. ءماجىلىس توراعاسى سوندىقتان دا دۋالدى كاسىبي ءبىلىم بەرۋدى دامىتىپ, زاماناۋي قولدانبالى ورتالىقتار قۇرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. يننوۆاتسيالىق سالالاردى ايتپاعاندا, بۇگىنگى كۇنى ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا كادرلار پروبلەماسى بار. ونىڭ ۇستىنە ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىگىنە, كادرلاردى تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا ازىرلەۋ بارىسى تۋرالى كوپ ايتىلدى. بۇدان باسقا, توراعا عىلىم مەن بيزنەستىڭ كووپەراتسياسى جانە عىلىمعا نەگىزدەلگەن عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكا ماسەلەسىنە دە ارنايى توقتالدى. وكىنىشكە قاراي, حالىقارالىق رەيتينگتەر قازاقستاندا عىلىمي-زەرت­تەۋ كادرلارى مەن ينستيتۋتتارى ساپاسىنىڭ تومەندىگىن, بيز­نەس پەن زەرتتەۋشىلەر ارا­سىن­داعى ءالسىز بايلانىس­تى كورسەتىپ كەلەدى. سونداي-اق, ەلىمىزگە تەحنو­لو­گيا­لار ترانسفەرتى مەن پايدا­لا­نۋعا بولاتىن ماماندار قاجەت. اسىرەسە, بۇل ەكسپو-2017-ءنى وتكىزۋگە دايىندىق بارىسىندا وتە ماڭىزدى. سونىمەن قاتار, ق.جاقىپوۆ قوعامدىق سانانى وزگەرتۋدە دە ۇلكەن جۇمىس كۇتىپ تۇرعاندىعىن ايتىپ ءوتتى. اسىرەسە, بۇل جاستار اراسىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە. جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى – بۇل ومىرلىك ناتيجەنىڭ تەك جاسامپاز ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا كەلەتىنىن ءتۇسىنۋ جانە ۇلكەن كاسىبيلىك, ءوز ىسىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىككە نەگىزدەلگەن قوعام. سوندىقتان دا جاستاردى بىلىكتى مامان بولۋعا جانە ءارتۇرلى سالادا ناتيجەگە جەتۋگە باۋلۋ ورىندى بولماق. سونداي-اق, پارلامەنتتىك تىڭداۋدا ءسوز العان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى گۇل­شارا ابدىقالىقوۆا ەڭبەك نارىعى مەن ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى رەگلامەنتتەيتىن ستاندارتتاردى جاڭعىرتۋ ماسەلەسىندەگى العاشقى كەزەكتەگى قادام سا­باق جىكتەمەلەرىن جەتىلدىرۋ ەكەن­دىگىن ورتاعا سالدى. ونىڭ پايىمىنشا, بۇل جەتىلدىرۋدى جۇمىس بەرۋشىلەر مەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى باسشىلىققا الۋى ءتيىس. گ.ابدىقالىقوۆانىڭ ويىنشا, كادر­لاردى دايىنداۋ جۇيەسىندەگى جاڭا ەلەمەنت بارلىق كاسىپتەر بويىنشا ءبىلىمدى, داعدىنى جانە قۇزىرەتتى ايقىندايتىن ءبىلىم مەن بيزنەس اراسىنداعى ءوزارا بايلانىس. سونىڭ نەگىزىندە جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ازىرلەنۋى ءتيىس. قازىرگى تاڭدا ەڭبەك نارىعىندا ەڭبەك رەسۋرستارىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ اراسىندا ۇيلەس­پەۋشىلىك ورىن الۋدا ەكەن. جۇ­مىس بەرۋشىلەر تاراپىنان جو­عا­رى بىلىكتى ماماندارعا دەگەن قاجەتتىلىك بولا تۇرا, كوللەدج­دەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىن بىتىرۋشىلەرگە سۇرانىس تومەنگى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. ۆيتسە-پرەمەر ونىڭ باستى سەبەبىن كادرلار دايارلاۋ جۇيەسىنىڭ مازمۇنى مەن بيزنەس تالاپتارىنىڭ ارا­سىن­داعى الشاقتىقتان كورەتى­نى­مەن ءتۇسىندىردى. بۇل كوبىنەسە ماماندار دايارلاۋ جۇيەسىنىڭ كا­سىپورىندار سۇرانىسىنا ەمەس, ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ مۇمكىندىگىنە باعىتتالۋىنا بايلانىستى ورىن الۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا ۇكىمەت ەكونوميكا سالالارى بويىنشا ەڭبەك رەسۋرس­تارىنا دەگەن سۇرانىستى جان-جاقتى زەرتتەۋدە. كادرلار دايارلاۋ جۇيەسى ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس قا­تى­سۋشى بارلىق سۋبەكتىلەر ءوزا­را تىعىز بايلانىسى ارقىلى جاڭ­عىر­تىلىپ وتىراتىنى دا ورتاعا سالىندى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ بۇگىندە 130 جوو مەن 849 كوللەدجدە ميلليوننان استام ادام ءبىلىم الىپ, جىل سايىن 300 مىڭ تۇلەك ەڭبەك نارىعىنا شىعاتىنىن, ولاردىڭ 80 پايىزى جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىن, 70 پايىزى كوللەدجدەن كەيىن كاسىپتەرى بويىنشا العاشقى جىلى جۇمىسقا ورنالاساتىنىن كولدەنەڭ تارتتى. ءمينيستردىڭ اتاپ وتۋىنشە, سوڭعى 3 جىلدا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋگە ارنالعان بيۋدجەت قاراجاتى 2 ەسەگە دەيىن ۇلعايىپ وتىر. كوللەدجدەردەگى شەبەرحانالاردى جابدىقتاۋعا ارنالعان قاراجات 6 ەسەگە وسكەن. دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى ەنگى­زى­لۋدە. تەك سوڭعى 2 جىلدىڭ ءىشىن­دە جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ 20 پايىزعا ۇل­عايىپتى. جوعارى وقۋ ورىندارى جەلىسىن وڭتايلاندىرۋ ءناتي­جەسىندە ولاردىڭ سانى 16-عا ازايىپ, 2013 جىلى 9 جوو حالىقارالىق رەيتينگكە ەن­گە­ن. ال ولاردىڭ عىلىمىن قارجى­لان­دىرۋ كو­لە­مى 7 ەسەگە ارتقان. دەسە دە, مينيستر كەم­شى­لىك­تەردىڭ بار­لىعىن دا مويىندادى. ءالى كۇنگە دەيىن حالىقتىڭ ءبى­رىنشى تەحنيكالىق كاسىپ يگە­رۋىنە تەڭ قولجەتىمدىلىك قام­تا­ماسىز ەتىلمەگەن. بۇگىندە تەح­ني­كالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە اتالعان سانات­تاعى جاستاردىڭ تەك 17 پايىزى قامتىلىپتى. قازىرگى كەزدە 14 پەن 24 جاس ارالىعىنداعى 633,2 مىڭ جاستىڭ ماماندىعى جوق. بۇلار جالپى قازاقستان جاس­تارىنىڭ 20 پايىزىن قۇراي­دى. ولاردىڭ 94 مىڭى ەش جەر­دە جۇمىس ىستەمەيدى. كوللەدج­دەرگە قولجەتىمدىلىك بويىن­شا وڭتۇستىكتە 7 مىڭ ورىن تاپ­شى­لىعى بار بولسا, ال سولتۇستىك جانە شىعىس وڭىرلەردەگى وسى وقۋ ورىندارىنداعى پروفيتسيت 4 مىڭ ورىندى قۇرايدى. مينيستر 117 849 كاسىپورىن­نىڭ تەك 0,03 پايىزىندا عانا وقۋ ورتالىعى بار ەكەنىن ايتتى. بۇل وتە الاڭداتارلىق كور­سەت­كىش جانە ول ءوندىرىس تەحنولو­گيا­سىنىڭ تومەندىگىن نەمەسە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىس ورىندارىن دۇرىس اتتەستاتتاماۋىن كور­سەتەدى. مىنە, وسىلايشا وتكەن پار­لا­مەنتتىك تىڭداۋعا پارلا­مەنت دەپۋتاتتارىنان وزگە مي­نيسترلىكتەر, ۇلتتىق كومپانيالار باسشىلارى, جۇمىس بەرۋشى قاۋىمداستىق وكىلدەرى, جوو رەكتورلارى, كاسىبي جانە تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى ديرەكتورلارى مەن شەتەلدىك قوناقتار قاتىستى. ايتىلعان وي-پىكىرلەردىڭ نەگىزىندە ءتيىستى ۇسىنىمدار ازىرلەندى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».
سوڭعى جاڭالىقتار