اكە – ءۇيدىڭ تىرەگى بولعان جاعدايدا بالا تاربيەسى قالىپقا كەلەر ەدى

باعزى زاماندا ءبىر جاس جىگىت مەككەگە قاجىلىق پارىزىن وتەۋگە اتتانادى. ول كەزدە قازىرگىدەي كولىك جوق, جىگىت كوشكە ىلەسىپ, جاياۋ-جالپىلاپ كۇننىڭ ىستىعىنا, اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا شىداپ, كوشتەن قالماي ەرىپ جۇرەدى. قۇدىرەتتىڭ كۇشىمەن ول قاعباعا دا جەتەدى. سول كەزدە وعان سول جەردەگى ءبىر عۇلامانىڭ كوزى ءتۇسىپتى. جىگىت قاعبانى اينالۋ كەزىندە دە, ودان كەيىن دە ارقاسىنداعى قوماقتى ءبىر دوربانى تاستامايدى ەكەن. ورايى كەلگەندە الگى عۇلاما جىگىتتى شاقىرىپ الىپ, “بالام,انا ارقاڭداعى دورباڭ نە؟” دەپ سۇرايدى. سوندا جىگىت, “كەشىرىڭىز, بۇل دوربانىڭ ىشىندە مەنىڭ اكەم وتىر ەدى. ول مەنى وسى جارىق دۇنيەگە اكەلدى. باعىپ-قاقتى, تاربيەلەدى. قازىر قارتايىپ, اۋرۋشاڭ بولىپ قالدى. بالام, قاجىلىق پارىزىمدى وتەيىنشى دەگەن سوڭ, ارقاما سالىپ اكەلدىم” دەپ جاۋاپ بەرەدى. سوندا عۇلاما: – “سەن ۇلكەن جاقسىلىق ىستەپ, ساۋاپ الىپ وتىرسىڭ, بىراق ەسىڭدە بولسىن. ەلىڭە قايتقاننان كەيىن اكەڭە ءبىر رەت ء“تۇھ” دەپ رەنجىسەڭ, نە كەيىستىگىڭدى بىلدىرسەڭ,وسى جاساعان جاقسىلىعىڭنان تۇك قالمايدى. بارلىق اما­لىڭ­نىڭ ساۋابى جويىلىپ كەتەدى”, – دەگەن ەكەن. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, بالا ءۇشىن اكە­نىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. الايدا, اكەلەر دە ءارتۇرلى. بالالارىن ءتىرى جەتىم ەتىپ تاستاپ كەتە­تىندەر دە, شارانا ىشتە جاتقاندا باس تارتاتىن دا اكەلەر بار. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى كەزدە ءبىزدىڭ قوعامدا اكەنىڭ الاتىن ورنى ءتىپتى تومەندەپ كەتتى. بۇل سوزىمىزگە ءوز باسىن الىپ جۇرە المايتىن ماسكۇ­نەم, وتباسىن اسىراي المايتىن, جۇمىس ىستەمەيتىن ەڭ سوڭىندا بالاسىنا قاراماي, بالالار ۇيىنە وتكىزەتىن اكەلەردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانى ناقتى دالەل بولا الادى. ءيا, بۇگىندە جىگىتتەرىمىز جەتى ەلدىڭ قامىن جەمەك تۇگىلى, قىز-قىرقىننىڭ ءومىرىن ءبىر تۇندىك ويىنعا اينالدىرىپ, سوڭىندا نەكەسىز تۋعان بالالار قاپتاپ كەتتى. سابيلەر ۇيىنە بارساڭ قاپتاعان كوگەنكوز جەتىمدەر. ولاردىڭ باسىم بولىگى قازاقتار ەكەندىگىن بايقاعاندا, ءىشىڭ ۋداي اشيدى. تاستاندى بالاعا اكە فاميلياسىن بەرمەك تۇگىلى, ماڭىنان دا جۇرمەيدى. بۇل جەردە تاربيەلەۋگە, بالانى اسىراپ وسىرۋگە مەملەكەت قانا شىعىن­دانادى. سوندا مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى قانداي بولماق دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. ەندى بۇل ماسەلەنى قالاي رەتتەۋگە بولادى؟ بالكىم, بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن بىرنەشە بالا تاربيەلەپ, وسىرگەن اكەلەرگە دە لايىقتى قۇرمەت كورسەتىپ, ماسەلەن “زاڭعار اكە” دەگەن ماراپات بەرىلسە ونىڭ ەش ايىبى جوق سياقتى. ەڭ باستىسى, اكەنىڭ تاربيەسىن, وتباسىن ساقتاۋداعى تاجىريبەسىن ۇلگى عىپ كورسەتۋ كەرەك. سەبەبى, قازىرگى جاستار جاھاندانۋ زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىرعاندىقتان دا ولار قاپتاعان باتىس فيلمدەرىن كورەدى. ال وندا نەگىزىنەن قاتالدىق, ماحابباتتىڭ اتىن جامىلعان زينا­قورلىقتى ناسيحاتتايدى. شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, عالىم ەرلان سىدىقوۆ بىلاي دەيدى: – قازىر ايەل ادامداردىڭ دەنى مۇعالىمدەر. ءبىزدىڭ كەزىمىزدە مۇعالىمدەر كىلەڭ ەر ادامداردان تۇراتىن. ساباق ۇستىندە ەر ادامنان ىعىپ, تىنىش وتىراسىڭ, ءتىپتى دالادا دوپ تەۋىپ ويناپ جۇرسەك, الىستان مۇعالىمىمىزدىڭ كەلە جاتقانىن كورىپ, امانداسۋ ءۇشىن ءتارتىپ ساقتاپ تۇرا قالاتىنبىز. سوندىقتان دا پەداگوگيكا سالاسىنا نەعۇرلىم ەر ادامداردى تارتقان ءجون. ءماجىلىس دەپۋتاتى ۆلاديمير نەحوروشەۆ تا وسى ويدى ساباقتاپ, قالىڭ قاۋىمعا ءوز پىكىرىن بىلدىرۋدەن قالىس قالمادى. “اكە دەگەن ءسوز ماقتانىشپەن ايتىلۋى ءتيىس. ول انا دەگەن ءسوز سياقتى اسقاق ەستىلۋى كەرەك دەپ بىلەمىن. ءويت­كەنى, وتاعاسى بار وتباسى – باقىتتى. مۇنداي شاڭىراقتاعى بالالاردىڭ بالالىق شاعى باقىتقا تولى بولادى. وسىنداي شاڭىراقتى باقىتقا بولەپ وتىرعان كوپبالالى اكەلەردى ماراپاتتاۋىمىز كەرەك. قوعامدا اكەنىڭ ءرولىن كوتەرمەي, كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشە الماي­مىز. ءبىزدىڭ قوعامدا قىلمىس كۇن سايىن ءورشىپ بارادى. بالالار كولونياسى مەن ايەلدەر كو­لو­نياسىنا قارجى بولىنەدى, جىل سايىن مىڭداعان ادامدى تۇرمەگە جابامىز. ال سول قىلمىستى توق­تاتۋعا بولادى ەمەس پە؟ ول ءۇشىن, ارينە, جارىق دۇنيەگە كەلگەن بالانىڭ تاربيەسىنە ءمان بەرۋىمىز كەرەك. اكەلەرگە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەۋىمىز كەرەك. سوندا اكە مەن انا بالا ءۇشىن قيىندىقتى بىرگە كوتەرەدى. ءبىزدىڭ سابيلەرىمىز ءومىرىن جەتىم بالالار ۇيىندە باستاپ, تۇرمەدە نەمەسە قارتتار ۇيىندە اياقتامايتىن بولادى”. ءيا, ەر ادامنىڭ, ازاماتتارىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋىمىز قاجەت. بۇدان ۇتپاساق, ۇتىلمايتىنىمىز انىق. راۋشان نۇعمانبەكوۆا. ايەلگە جىبەك مىنەز جاراسادى قازاقتا “اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى” دەگەن اششى ماقال بار. ءبارى جاقسى دەپ كەمشىلىگىمىزدى جىلى جاۋىپ قويعانىمىزبەن, ءبىز قوعامدا ءومىر سۇرەمىز. وسى ورتادا تالاي سا­نامىزعا جات كەلەڭسىز جاعداي­لار­دىڭ ورىن العانىن كوردىم. ونىڭ ءبىرى قىزعانشاقتىق اۋرۋى الدەنەشە وتباسىنىڭ ويرانىن شىعارعانىن بىلەمىن. اسىرەسە, كۇيەۋىن باسقا ايەل­دەردەن سەبەپسىز قىزعانعان ەركەتوتاي­­لار­دىڭ وعاش قىلىقتارى جانىمدا جاتتالىپ قالعانىن جاسىرا ال­ماي­مىن. جاس كەزىندە ماحاببات, سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدەرىن باستان كەشپەگەن ادامدار كەمدە-كەم شى­عار. جىگىت بوزبالا, قىز بوي­جەت­كەن بولىپ, كوڭىل قوسىپ, ءۇي­لە­نىپ, شاڭىراق تىگىپ, بالالى-شا­عا­لى بولادى. ءاربىر وتباسىنىڭ وزىندىك قالىپتاسۋ سىرى, جولى بار. مە­نىڭ ايتايىن دەپ وتىرعان وقي­عا­لارىم, كوپتەگەن وتباسىندا كەزدە­سىپ وتىر دەگەن ويدان مۇلدەم اۋ­لاق­پىن. بىراق, قانشا جىلدار ءوت­سە دە سول ءبىر قىزعانشاق ايەل­دەر­دىڭ جات قىلىقتارىنان قازىرگى كەز­دەگى جاس وتاۋ يەلەرى اۋلاق بو­لىپ جۇرسە ەكەن دەگەن شىنايى تىلەك مەنىڭ قولىما قالام العىزدى. “قىز كۇنىندە ءبارى جاقسى, جامان قاتىن قايدان شىعادى” دەگەن ماقال ءالى كۇنگە دەيىن ءوزىنىڭ ءمان-ماعىناسىن جوعالتقان جوق. ءالى ەسىمدە, اجەپتەۋىر قىزمەت اتقارىپ, ەل-جۇرتىنا سىيلى بولا باستاعان مەكەمە باستىعى تۋرالى “ايەلى قىزعانشاق, قيسىنى كەل­­سىن-كەلمەسىن, كۇيەۋىمەن كۇلە ءسوي­لەسكەن قىز-قىرقىننىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ, مازا بەرمەيدى, بايقاڭدار” دەگەن سىبىس تاراعان. ول كەزدە كە­ڭەس ءداۋىرى ەدى, دۇنيەنىڭ دۇركىرەپ تۇرعان كەزى. الگى دوكەيدىڭ ايەلى ۇجىمدا قىزمەت اتقاراتىن كۇيەۋى­مەن اجى­راسقان جاس كەلىنشەكتىڭ سوڭىنان شىراق الىپ ءتۇسىپ ال­عا­نى. قولى­مىزدان كەلەر شارا جوق, ىشتەن تىنىپ, قارسى داۋ ايتىپ, قورعاي المايمىز. ءبارىمىز كۇنى­مىز­دى كورىپ, بالا-شاعامىزدى اسىراپ وتىرعان قىزمەتكە تاۋەلدىمىز. ون­ىڭ ۇستىنە قاۋەسەت سوزدەن قاۋىپ­تە­نەمىز. ال باستىقتىڭ ايەلى بولسا قىسقا كۇندە قىرىق رەت الگى جاس كەلىنشەكتى تەلەفونمەن تەرگەپ, ەسىن شىعارادى. “ارادان قورىقپا, جالادان قورىق”دەگەن ءسوزدىڭ ءومىر­شەڭ ەكەنىن سوندا ءبىلدىم. باستىق­تىڭ ايەلىنىڭ نەگىزسىز كۇدىگىنىڭ وتىرىك ەكەنىن بىلەمىز. بىراق, كىمنىڭ اۋزىنا قاقپاق بولاسىڭ, جەلدى­اۋىز­دار اينالادا از ەمەس. اقىرى الگى, جالعىزباستى ايەل قىزمەتتەن ءوز ەركىمەن كەتىپ, ەندى بارلىعى­مىز­دىڭ يىعىمىزدان اۋىر جۇك تۇسكەن­­­­دەي, كەڭ تىنىستاي باستاپ ەدىك. تاعى دا الگى باستىقتىڭ ايەلى “انا ءبىر كەلىنشەكتەن كۇيەۋىن قىزعانىپ ءجۇر ەكەن” دەگەن سىبىس تاراپ ءۇل­گەر­دى. الگى جاس كەلىنشەكتىڭ كۇيەۋى بار. بىراق, كوڭىلىنە كۇدىك ۇيالاعان ايەل وعان قاراسىن با, ۇيالماي-قىزارماي كەلىنشەككە كۇنۇزاق ەكى-ءۇش رەت تەلەفون شالىپ, تەكسەرەدى دە جاتادى. كوڭىلى جابىرقاعان جاس كەلىنشەككە باستىققا كىرىپ مۇنىسى سوراقى قىلىق دەپ ايتپايسىڭ با دەيدى عوي اينالاداعىلار. – وسىلاي دەۋگە اۋزىم بارماي­دى. مەنىڭ ءسوزىمدى كەرىسىنشە ءتۇسى­نىپ, وتباسىما قاراكۇيە جاققالى وتىرسىڭ با دەسە, قاي بەتىمدى ايتامىن, – دەپ باتىلى بارماي-اق قويدى. وعان “جەل بولماسا, ءشوپتىڭ باسى قيمىلدامايدى”, اق بولسا ايتار ەدى عوي دەگەن جەلاۋىز ادام­دار دا تابىلدى. اقىرى كۇبىر-سىبىر اڭگىمە ونىڭ كۇيەۋىنە جەتىپ, اياعى ۇرىس-كەرىسكە ۇلاسىپ, جاس كەلىنشەك بالاسىن الىپ, توركىنىنە كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. الگى ءسوزدىڭ جالا ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز, وقسىز-اق, پىشاقسىز-اق ادامنىڭ جانىن جارالاۋعا بولادى ەكەن. ايەلى كەت­كەن سوڭ ەرى اراق ءىشىپ, باسىن تاۋعا دا تاسقا دا سوعىپ جۇرگەنىن كورىپ, جانىمىز قاتتى اشىعان. كەلىنشەگى قايتىپ ورالمادى, ءسويتىپ, ءبىر وتبا­سىنىڭ ويرانى شىقتى. بالا جەتىم قالدى. ەندى تىندىق پا دەپ جەڭىل­دەنىپ قالىپ ەدىك, ونىمىز تاعى بەكەر بولىپ شىقتى. كۇيەۋىنىڭ ماڭىندا قىزمەت ىستەيتىن بارلىق ءجىبى ءتۇزۋ كەلىنشەكتەردى قۇبىجىق­تاي كورەتىن قىزعانشاقتىق قاۋىپتى اۋرۋدىڭ ءبىرى ەكەن. ۇيىندە جاتىپ, قىزعانىش ءىشىن كۇيدىرگەن ايەلدىڭ كوزىنە بىردە ولپى-سولپىلاۋ جۇرە­تىن جاس كەلىنشەك ىلىككەن. باس­تىقتىڭ ايەلىنىڭ باسىنعانى سونشا, ءار ساعات سايىن تەلەفون شالىپ, تەكتەن-تەككە, بالاعاتتاۋعا دەيىن باردى. ەڭ سۇمدىعى سول, ارقايسى­مىز باسىمىزعا قارا بۇلت قاي كۇنى كەلىپ ۇيىرىلەدى ەكەن دەگەن ۇرەيدە جۇرەتىن بولدىق. باستىققا تۋرا قاراپ, امانداسپاق تۇگىل, قاراسى كورىنسە قاشاتىن حال­دە جۇمىس ءىس­تە­دىك. اتىمىز جامان­اتقا ىلىكسە, ونى جانىمىزدا جۇرگەن جانجارى­مىزعا ءتۇسىندىرۋدىڭ ءوزى قيامەت-قايىم ەكەنىن بىلەتىنبىز. كىم جالاعا شىدايدى دەيسىڭ, ۇرىس-جانجال قان­شا سۇتتەي ۇيىعان شاڭىراقتىڭ شىرقىن بۇزعانى وزىمىزگە بەلگىلى. قىزعانىش دەگەن قىزىل يت شى­­نايى ماحاببات پەن سۇيىسپەنشى­لىك­پەن, سىيلاسىم­دى­لىقپەن ۇيلەسە بەرمەيتىنىن وسىن­داي ايەلدەردىڭ بىلمەيتىنى وكىنىشتى-اق. كەيبىرەۋلەر ادام شىن سۇيسە قىز­عانۋى ءتيىس دەيدى.. ال, شىن ما­حاببات سەنىم بار جەردە گۇلدەيتىن سەزىم ەكەنىن ءومىر كورگەن, ساماي شاشىما اق قىراۋ كىرگەن جاسقا كەلگەندىكتەن ايتىپ وتىرمىن. كۇندەردىڭ كۇنىندە الگى جىگىت اعاسى جۇمىس بابىمەن باسقا ايماق­قا اۋىسىپ كەتتى. شىنىن ايتۋ كە­رەك, وتە ادال ادام ەدى. ەل-جۇرتىنا قولىنان كەلگەن جاقسىلىعىن ايامايتىن. بىراق, ايەلىنىڭ جات قىلىعى, وعاش مىنەز-قۇلقى ونىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرمەي قويعان جوق. ارتىنان قىزمەتتەن ءبىرجولاتا بوساپتى دەگەن حابار الدىق. ول جىگىتتىڭ قىزمەتتەن نەگە كەتكەنى جونىندە ءبىراز كۇدىگىمىز بولدى, بىراق ايتپاسا دا بەلگىلى, ايەلىنىڭ قىزعانشاقتىعى, سول قىلىعىمەن ەرىنە ور قازعانى انىق. وتباسىندا قازان-وشاق سىلدىر­لاماي تۇرمايدى عوي,بىراق جاس ايەلدەر تەكتەن-تەككە كۇيەۋلەرىنىڭ باسىنا قامشى ءۇيىرىپ, امىرلەرىن قالت ەتكىزبەي ورىنداتۋعا ماشىق­تانىپ العانى وكىنىشتى-اق. ءبىر جاپ-جاقسى وتباسىن ءبىلۋشى ەدىم. ءبىر-ءبىرىن تاۋىپ قوسىلعان, ىزەتتى جاستار ەدى. بالا-شاعاسىن ءوسىرىپ, ءوز بەتتەرىنشە تىرشىلىك ەتىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان. نەدەن شۋ شىعىپ, ەكى قۇ­لاعى تىك شىققانىن بىلمەيمىن,الگى جىگىتتىڭ ايەلى وزىمەن قۇربىلاس كەلىنشەكتىڭ ۇيىنە بارىپ, ج ۇلىسىپ, جاعا جىرتىسىپتى, ول دا قاراپ قالمايتىن دولىنىڭ ءبىرى ەكەن, پوليتسيا شاقىرىپ, ءىس اشتىرىپتى دەگەن حاباردى ەستىدىم. بار پالەنىڭ باسى, وتىنگەن سوڭ سول كەلىنشەكتى الگى ايەلدىڭ كۇيەۋى كورشى اۋىلعا ماشينەسىمەن اپارىپ كەلىپتى. سىپسىڭ اۋىزدار ارى قاراي بولعان وقيعانى ارلەندىرىپ, تۇرلەندىرىپ, جىگىتتىڭ ايەلىنىڭ قۇلاعىنا جەتكىزسە كەرەك. قازاقتا “اقىلدى قاسىڭنان قورىقپا, جارىمەس دوسىڭنان قورىق” دەگەن ماقال بار. ءسويتىپ, جاپ-جاقسى وتباسى ءب ۇلىنىپ, شا­ڭىراعى ورتاسىنا تۇسە جازدادى. اعايىن-تۋىسقانى جابىلىپ ءجۇرىپ, ايىپپۇل تولەپ, جاس ايەلگە بۇزا­قىلىق جاسادى دەگەن ءىس اشتىرماي, الىپ قالدى. بۇدان كىم ۇتىلدى, كىم ۇتتى؟! ونى وزدەرى ساراپقا سالا جاتار. تۇپتەپ كەلگەندە, قىزعانشاقتىق دەگەن قاسىرەتكە دۋشار بولۋدان ءار وتباسى ساقتانىپ جۇرگەنى دۇرىس. قازىر ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا ءاربىر ءۇشىنشى نەكە بۇزىلىپ, بالالار جە­تىم قالادى ەكەن. وسىنداي كەلەڭسىز وقيعالارعا سەبەپ بولاتىن جايتتار قاتارىندا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءبىر-بىرىنە سەنىمسىزدىك بىلدىرەتىن جامان مىنەزدەرى دە جوق ەمەس. جانجال بولعان سوڭ, ءبىر-ءبىرىنىڭ كوڭىلىن قالدىرار نەشە ءتۇرلى سوزدەر دە اشۋمەن, قارداي بورارى انىق, ونىڭ سوڭى باس جارىلىپ, كوز شىعۋعا اكەپ سوقتىرادى. ونى كورگەن ءوسىپ كەلە جاتقان بالا-شاعانىڭ الار ءتالىم-تاربيەسى قانداي بولادى دەگەن كوڭىلدە الاڭداۋشىلىق تا جوق ەمەس... عۇمىر بويى كۇيەۋىن قىزعانىپ, ونىڭ ءاربىر ءىزىن اڭدىپ وتىراتىن ءبىر ايەلدىڭ كەسىرىنەن وسال جىگىت اراققا سالىنىپ, قاڭعىرىپ كەتكە­نىن دە بىلەمىن. جاپ-جاقسى جىگىت ەدى, بىراق ايەلىنىڭ اششى تىلىنە شىداي المادى. ەندى ونىڭ ەشكىمگە كەرەگى جوق. ەڭ سۇمدىعى سول, قىز­عانشاق ايەل قاڭعىباسقا اينالعان كۇيەۋىن بۇگىندە ۇيىنە كىرگىزبەيتىن كورىنەدى. ءسوزدى تۇيىندەي ايتقاندا, ەرلى-زايىپتى ادامداردىڭ اراسىن­داعى ءبىر بىرىنە دەگەن سەنىمسىزدىك, قىزعانشاقتىق – قاۋىپتى دەرت دە­مەكپىن. ويتكەنى, ورىنسىز كي­كىل­جىڭ, وتباسىنداعى جانجال ادام توزگىسىز جان ازابىنا الىپ كەلەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دا وزدەرى ءسۇيىپ قوسىل­عان جاس جۇبايلارعا اباي بولىڭدار, ءبىر-بىرلەرىڭدى سىيلاپ, قادىرلەي بىلىڭدەر.ءومىر دەگەن دوڭگەلەنگەن تورتكۇل دۇنيە. كوزدى اشىپ, جۇم­عانشا باقىتقا تولى كۇندەرىڭ وتەدى دە كەتەدى. جامان­شىلىق شاقىرىپ, ءوز ومىرلەرىڭە وزدەرىڭ ويران سالىپ, شاڭىراق­تارىڭدى شايقالتار جامان مىنەزگە بارماڭدار دەپ ساقتاندىرعىم كەلەدى. نۇريلا بەكتەمىروۆا. الماتى وبلىسى, كوكسۋ اۋدانى. ءسان! ءسان! ءسان!.. تالعامعا تالاس جوق. قانشا ادام بولسا, ولاردىڭ تالعامى دا ارقيلى دەيمىز. ءبىزدىڭ قازاقتىڭ قىز-كەلىن­شەكتەرى ءسان الەمىنە, ونىڭ ىشىندە كيىنۋگە, بويانۋعا قالاي ءمان بەرىپ ءجۇر؟ قوعامنىڭ جالپى سانگە دەگەن تالعامى قانشالىقتى وسكەن دەگەن ماسەلەگە كەلسەك, ارامىزدا ءالى دە الەم-جالەم كيىنۋگە, بەتىن باتتاستىرا بوياپ, وزگە جۇرتتان ەرەكشە بوپ كورى­نۋگە اۋەس جاستاردىڭ از ەمەس ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ونىڭ ۇستىنە ىزدە­گەنگە سۇراعان دەگەندەي, كيىم دۇكەن­دەرىنە جانە بازارداعى كيىم ۇلگىلە­رى­نە قاراساڭىز, بارلىعى دەرلىك شەتەل­دەن اكەلىنگەن. سودان دا شىعار جۇرت قىتاي, تۇركيا, رەسەي, قىرعىزستان, با­تىس, ەۋروپا, اراب ەلدەرىنەن اكە­لىن­گەن كيىمدەردى كيەدى. شەتەلدەن اكە­لىنگەن كيىمدەرمەن باسەكەگە تۇسە الاتىن “قازاقستاندا جاسالعان” دەگەن ەتيكەتى بار وتاندىق كيىمدەردى تاپ­پايسىز. تاپساڭىز دا وتە سيرەك. بۇل ءبىزدىڭ قولدا باردى تۇتىنىپ, سودان ارىعا اسا المايتىنىمىزدى ايعاق­تايدى. وعان قوسا, ءسان الەمىنىڭ لي­دەر­لەرى جىل سايىن ءبىر ۇلگىنى انىق­تاپ, نارىققا جاپپاي شىعارىپ وتى­رادى. ءسويتىپ, ءبارىمىزدىڭ دە اينالىپ كەلگەندە, ءبىر ۇلگىمەن جانە ونىڭ ءتۇر-تۇرىمەن كيىنەتىمىزدى جوققا شىعارا المايسىز. ال سول پالەن اقشاعا العان قىمبات كيىمىڭىز كەلەسى جىلى-اق جاراماي قالىپ, ورنىن باسقا ءسان ۇلگىسى باسادى. ءسىز امالسىزدان تاعى دا جاڭا ۇلگىنىڭ “قۇربانى” بولاسىز. اينالىپ كەلگەندە, ءسان الەمى ادام­داردىڭ بەينەتپەن تاپقان اقشاسىن جىل سايىن جىمقىرىپ وتىرادى. سول سياقتى, كوسمەتيكالىق زاتتار دا شەتتەن, سىرتتان تاسىلعان دۇنيەلەر. ولاردىڭ دا اسەمدىككە قۇشتار ەتەتىن سيقىرى ءسىزدى ارباپ, ادەمىلىك ءۇشىن اقشاڭىزدى ايامايسىز. قوعام دامۋى الىس-بەرىستەن داميتىنى سياقتى, بەر­سەڭىز الاسىز, الساڭىز بەرەسىز. دەمەك, ءسان الەمى دە ساۋدا-ساتتىقتى, ەلدىڭ ەكونو­مي­كاسىن كوتەرەتىن باسپال­داق. بىراق, بۇل باسقا ءاڭ­گىمە. ال ءبىز بۇگىن ۇسىنىق­­­تى كيىنۋ, تالعاممەن بويانۋ مادەنيەتى جايلى ايتساق دەپ ەدىك. نەسىن جاسىرامىز, ءبۇ­گىندە ءسان قۋامىز دەپ قا­زاقتىڭ قىز-كەلىنشەكتەرى شاشتارىن كۇيدىرىپ, قاستا­رىن جۇلدىرىپ, تىلتيعان شالبارلار مەن كىندىگى كو­رىنىپ تۇراتىن جەلبەگەي جازدىق كيىمدەرگە اۋەستە­نىپ الدى. قانشاما جەردەن جاڭاشىلدىقتى قابىل­داۋعا دايار تۇرساق تا, قازاق قوعامى وزدەرىنىڭ قار­ا­كوزدەرىنىڭ وزگەنىڭ “قاڭ­سىعىنا” تەز بوي الدىرىپ, جالاڭاشتانىپ شىعا كەل­گەنىن قۇپتامادى. ءباسپاسوز وكىلدەرى قانشا شۋلاسا دا, جاستار سول سوراقى كيىم­دەرگە قۇمارتا ءتۇستى. “يت قورىعان جەرگە ءوش” دە­مەكشى, باتىستىڭ دا, ورىس­تىڭ دا, قىتايدىڭ دا ساپالى, ساپاسىز دۇنيەلە­رىنىڭ ءبارىن قىپ-قىزىل اقشاعا ساتىپ الىپ جاتىر. دەگەنمەن, جۇرتتىڭ بارىنە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز. بۇگىندە بىرقاتار قازاق جاستارى بۇنداي كەلەڭسىز قاسيەتتەر­دەن جايلاپ-جايلاپ ارىلىپ كەلەدى. ءسان ۇلگىسىنىڭ ۋاقىتشا قۇ­بى­لىس ەكەنىن, ونىڭ سوڭى داراقىلىققا اپاراتىنىن تۇسىنگەندەي. دەگەنمەن, تەلەديدار مەن جۋرنالداردا كۇن ساي­ىن, ساعات سايىن تاقىلداپ ءسان الەمى مەن كوسمەتيكالىق زاتتاردى جارنا­ما­لايتىندار وزدەرىنىڭ تاۋارى وتپەي, سۇ­رانىسسىز قالعانىن قالا­مايدى. ءاسى­رەسە, جەلىلىك جۇيە ارقىلى قازاق قىز-كەلىنشەكتەرىنىڭ اراسىنا جىل­دام تاراپ ۇلگەرگەن “وريفلەيم”, “مە­ري كەي”, “ەيۆون”, “فابەرليك” ت.ب. فيرمالاردىڭ كوسمەتيكالىق زات­تارى ءوز تۇتىنۋشىلارىن تەز تاپ­تى. راس, قىز-كەلىنشەكتەر دە كوس­مەتي­كا­لىق زاتتارعا تالعام كوزىمەن قاراي باس­تادى. قايسى فيرمانىڭ تاۋارى جاق­سى, قايسى فيرمانىڭ تا­ۋارى جا­رامسىز ەكەنىن بىردەن بىلە قويادى. بۇل قازىرگى كۇننىڭ تالابى. دەگەنمەن, بەت­تەرىن باتتاستىرىپ بو­­­ياپ, بەتىنە ءتۇرلى تاتۋاجدى سالدىرىپ, سو­ياۋداي تىرناق ءوسىرۋدى كوركەمدىك دەپ ۇعىناتىن قىزدار دا از ەمەس. قازاق قىز-كەلىن­شەكتەرىنىڭ تىم اسىرا بويانىپ, وسى­لاي­شا تو­تى­قۇستاي الەم­ىش­تەنىپ شى­عا كەلگەنى كوز­گە ءتۇر­پى­دەي كورىنە­تى­نىن ولار­دىڭ بىلمەيتىنى وكىنىشتى-اق. سانمەن كيىنۋ, تالعاممەن بويانۋ – ادامنىڭ جەكە باسىن قۇرمەتتەۋى, جاس قال­پىن ساق­تاۋعا, سالاۋاتتى بولۋعا ۇم­تىلۋى دەسەك, بەت كۇتىمى ءۇشىن ساپالى كوسمە­تي­كالىق زاتتار تۇتىنعان دۇرىس-اق. بىراق, قازاق قىزدارى باتتاسىپ بويان­باسا دا, تابيعي قالپىمەن, قويۋ قارا شاشى­مەن, ق ۇلىن مۇسىنىنە جارا­سىمدى قارا­پايىم كيىمىمەن-اق اسەمدىكتىڭ ناعىز ءوزىن سي­پات­تاي الاتىنىن ۇمىتپاسا ەكەن دەيسىڭ. ءويت­كەنى, قازاق قىزى دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى ادەمى ەمەس پە؟! كىم بول­ماسىن اقىل­­شىنى ەمەس, جول نۇسقاۋ­شى­نى جاقسى كورەدى. راس, قو­عام تاۋاردىڭ ءتۇر-تۇرىنە باي. بۇرىنعى كەڭەس زامانىندا­عى­داي كيىمدەر مەن كوسمەتيكا­لىق زاتتار تاپشى ەمەس. قاي­تا كەرىسىنشە, “قاي­سىسىن تاڭ­دا­­سام ەكەن” دەگەن ويدان با­سى­­ڭىز قاتادى. وسى جولدا قازاق قىزى كيىنسە دە, بويانسا دا, ىشسە دە, جەسە دە, قازاقى تەك-تامىرىن جوعالت­پاي, ار-ۇياتتان اتتاپ, ءساننىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ جالا­ڭاشتانۋعا تۇ­را ۇمتىلماي, ءبىر ءسات سارا­لاي بىلسە عوي. وسى ورايدا ءسان الە­مىنىڭ الەمىش-جالەمىش ءتۇرىن قۋعا رۋحاني بولمىسى تومەن ادام­دار تەز ەلىگەتىنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. سوندىقتان دا جۇرتقا كۇلكى بولماي, جاراسىمدى كيىمىمەن, كوزگە ۇرمايتىن ماكياجىمەن اي­نالاڭا جاقسى اسەر قالدىرۋعا, ءسان الەمىنىڭ “مازاعى” ەمەس, جەڭىم­پازى بولۋعا ۇمتىلا بىلگەنگە نە جەتسىن. سون­دىقتان دا قۇر­بىلارىما تال­عاممەن كيىنە ءبىلۋ دە ونەر دە­مەكپىن. جانسايا سىدىقباي.