ستۋدەنتتىك ءومىر اياقتالىپ, ارقايسىمىز ءار تاراپقا كەتىپ, ەڭبەك جولىن جالعاستىرعان شاقتا گۇلناردىڭ قولىنان ءىس كەلەتىن بىلگىر دە, تالاپتى جان ەكەنىن بىلە باستادىم. ينستيتۋتتا العان ءبىلىمىن پاۆلودار وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىندا ينتەرناتۋرادا جالعاستىرعان ەكەن. وقۋىن تامامداعان سوڭ ءوزى تۋىپ-وسكەن مەكەنى ماي اۋدانىندا پەدياتر قىزمەتىن اتقارادى. ايتا كەتۋ كەرەك, دارىگەر جولىن اۋىل مەديتسيناسىندا باستاعاندار قاشاندا بىلگىر, ەلگەزەك مامان بولىپ شىعادى. وقۋلىقتاردان عانا ءبىلىمدى سارپ ەتپەي, ءومىر مەكتەبىندە شىڭدالاتىنى ءسوزسىز. بىراق گۇلنارعا ول ءبىلىم دە ازدىق ەتكەندەي. وعان قازاقستاننىڭ پەدياتريا مەن بالالار حيرۋرگياسى ينستيتۋتىنىڭ كلينيكالىق ورديناتۋراسىندا وقۋىن جالعاستىرۋى ايعاق. سول كەزدەگى بەلگىلى عالىمدار – اكادەميك ورمانتاەۆ, پروفەسسور ايۋپوۆا سياقتى ادامداردىڭ جانىندا بولىپ, «بولماساڭ دا ۇقساپ باق» دەگەندەي سولارعا قاراپ بوي تۇزەدى. كامال ورمانتاەۆ قازاق بالالار حيرۋرگياسىنىڭ اتاسى بولسا, شولپان ايۋپوۆا – قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باس پەدياترى – عالىم-دارىگەر. كەيىن رەسپۋبليكالىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ الماتى قالاسىنىڭ بولىمىندە, ودان كەيىنگى جىلدارى الماتى تەمىرجولىندا دارىگەرلىك-سانيتارلىق قىزمەت سالاسىندا قىزمەتىن جالعاستىرادى. ءار جىلدارى الماتى قالاسىندا ۋچاسكەلىك پەدياتر, رەسپۋبليكالىق ۆيرۋستى ينفەكتسيالىق اۋرۋلارعا قارسى ورتالىقتا جانە دە باسقا مەكەمەلەردە قىزمەت ەتەدى. سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە جەتەكشى مامان لاۋازىمىندا قىزمەت اتقاردى.
گۇلناردىڭ دارىگەرلىك ومىرىندە ەرەكشە ورىن الاتىن تۇسى – الماتى قالاسىنداعى اقساي بالالار دەنساۋلىعىن وڭالتۋ ورتالىعىندا مەكەمە باسشىسىنىڭ مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى ورىنباسارى بولعان كەزەڭدەرى. سول جىلدارى مەديتسينا عىلىمدارى كانديداتى عىلىمي اتاعىن الىپ, عىلىمعا دا ەرەكشە دەن قويۋى.
استاناعا اۋىسۋىنا بايلانىستى ۇلتتىق انالار مەن بالالار ورتالىعىنا اۋىسىپ, ورتالىقتىڭ انا مەن بالالارعا مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ بولىمىنە باسشىلىق ەتتى. 2010 جىلى بالالار اراسىنداعى ۆيرۋستى گەپاتيتتىڭ الدىن الۋ تاقىرىبىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن دايىنداپ, قورعايدى. ءبىر قىزىعى, ديسسەرتاتسياسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترىلىگىنىڭ ساراپتاۋ كوميتەتىندە (بۇرىنعى ۆاك) قارالعان شاقتا مەنىڭ عىلىمي ساراپشى بولىپ جۇرگەن كۇندەرىم ەدى. سول اۋرۋعا قارسى ۆاكتسينالاۋ ءتاسىلىن دە ءوزى شىعارىپ, اۆتورلىق پاتەنت يەگەرى بولعان. ۇلتتىق پەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى عىلىمي جۋرنالداردا باسىلعان جۇمىستارىنىڭ اراسىندا كوبىنەسە گەپاتيتكە, جۇكتىلىك كەزىندەگى اۋرۋلارعا جانە يممۋنولوگيا, يممۋنوپروفيلاكتيكا تاقىرىپتارىنا كوپ كوڭىل بولەتىن. ماڭداي تەرىمەن جازىلعان جۇمىستاردىڭ جالپى سانى 150-دەن اسادى. ەرەكشە جۇمىسى ارقىلى ماين اكادەميگى اتاعىن الدى. گۇلناردىڭ ديسسەرتاتسياسىنا تالداۋ جاساۋ ماعان ۇسىنىلىپ, مەديتسينا عىلىمى مەن تاجىريبەسىنە وتە قاجەتتى دە, سۇبەلى عىلىمي ىزدەنىس دەپ تانىپ, قولداۋ كورسەتتىم. مىنە قاراڭىز, ستۋدەنتتىك شاقتى بىرگە وتكىزىپ, ەندى ءبىر-بىرىمىزگە قامقورلىق تانىتىپ تا ۇلگەردىك.
زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەندە گۇلنار استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنە اۋىسىپ, پروفەسسورلىق قىزمەتىن جالعاستىردى. قىزمەتىنە تۇسپەس بۇرىن, ەرىنبەي ارنايى ۇستازدىق كۋرستارىن ءوتىپ شىققان. 2014 جىلى قازاقستان ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باعدارلاماسىن ۇزدىك بىتىرگەن. جۇمىس قورعاۋ قۇقىقتارى دا وعان ءمالىم بولعان. كەيىن ەكەۋمىز سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قانشاما جاس عالىمنىڭ وسۋىنە اتسالىستىق. گۇلنار بىربەتكەي, ويىن انىق تا اشىق ايتاتىن ەر مىنەزدى جان ەدى. كەيدە ديسسەرتانتتارعا ازداعان جەتىسپەي جاتقان تۇستارىن كورسەتە كەلە, ءسوز سوڭىندا وڭ باعا بەرىپ, قولداۋ كورسەتۋشى ەدى. ءسويتىپ, ديسسەرتاتسيا قورعالۋ بارىسىنا قاتاڭ تالاپ قويىپ, عىلىمي جۇمىستىڭ ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋىنا كوڭىل بولەتىن ەدى.
قاراپ وتىرساق, گۇلنار ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە بولدى. وعان دالەل, مەديتسينا ينستيتۋتىنان باسقا, ورتالىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتىندە دە ەكونوميكا جانە قارجى سالاسىندا ءبىلىمىن ۇشتاعان. «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا امەريكانىڭ چيكاگو ۋنيۆەرسيتەتىندە دەنساۋلىق سالاسىن وڭتايلاندىرۋ بويىنشا ءبىلىمىن شىڭداپ, تەل-اۆيۆ (يزرايل), نيۋ-يورك (اقش), ليسسابون (پورتۋگاليا), باكۋ (ازەربايجان) قالالارىنا بارىپ, عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا, پلەنارلىق سەسسيالارعا, فورۋمدار مەن سەمينارلارعا قاتىسىپ, بايانداما دا جاسايدى. كەيدە دەمالىس ۋاقىتىن دا قيىپ, پىكىرسايىستىق دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ مۇشەسى رەتىندە قاتىساتىن. سونىڭ ءبارى گۇلناردىڭ ءبىلىمىنىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن قاتار, اعىلشىن ءتىلىن جەتە مەڭگەرۋىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسقان عوي. كوپتەگەن اعىلشىن كۋرستارىن, سونداي-اق وكسفورد كۇردەلى وقۋلىقتارى بويىنشا دا وقىپ بىتىرگەن جانە مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتە ساباقتاردى دا اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزگەن. «التىن دارىگەر», «ۇزدىك دارىگەر» اتاندى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە اسا شەبەرلىگىمەن تانىمال.
گۇلنار – ءوزىنىڭ تۋعان-تۋىستارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, جاعدايلارىن جاساۋعا تىرىسقان تۇلعا. بۇل رەتتە ونى ەر جىگىتتىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن قامقورلىعىنان تانۋعا بولادى. ءبىر عانا مىسال, ءىنىسى بايبولاتتىڭ تاعدىر تالكەگىنە تۇسكەندەگى جانقيارلىق ەرلىگى. بايبولاتتى مەن دە جاقسى ءبىلۋشى ەدىم. سەمەي مەديتسينا ينستيتۋتىن تامامداعان جاس مامان قول استىمىزدا حيرۋرگيانىڭ قىر-سىرىن تەز ارادا مەڭگەردى. ول دا ا.سىزعانوۆ اتىنداعى حيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ءبىلىمىن شىڭدادى.
2000 جىلى بايبولاتتى اقساپ تۇرعان ماي اۋدانىنىڭ دەنساۋلىق سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا اۋدانداق اۋرۋحاناعا باسشى ەتىپ تاعايىنداعانمىن. «1-2 جىلدان كەيىن قالاعا اۋىستىرامىز, اۋىل مەديتسيناسىن زەرتتەپ كەل», دەدىم. وكىنىشكە قاراي, ولاي بولا قويمادى. مەن دە قىزمەتىمدى اۋىستىردىم, ال بايبولات بولسا, ءبىر جيىلىستان قايتىپ كەلە جاتقاندا اۆتوكولىك اپاتىنا تاپ بولىپ, ومىرتقا-جۇيكە جۇيەسىنەن زاقىم الدى. قىسقاشا ايتساق, اياق-قولى سىنىپ, تەتراپلەگيا, ياعني قيمىلسىز قالادى. گۇلنار بولسا, مەديتسينانىڭ بار مۇمكىندىگىن قولدانا وتىرىپ, ءتىپتى ءنوۆوسىبىر, تيبەت, جاپونيا, قىتاي, ۋكراينا, قارا تەڭىز جاعاسىنىڭ, كاۆكاز ماڭايىنىڭ كۋرورت-ساناتوريلارىنا دەيىن اپارىپ, ەمدەۋ جاساتىپ, سۇيەنىپ بولسا دا بالداقپەن جىلجۋعا دەيىن جەتكىزەدى. ءبىراز ەم العان بايبولات ءوزىنىڭ قىزمەتىنە ورالادى. الايدا دەنساۋلىققا قاتىستى پروبلەما تولىعىمەن جويىلعان جوق. تالاي جەتىستىكتەرى جايلاپ اۋقىمدى ماتەريالدار جيناستىرىپ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ وڭىردەگى بۇرىنعى ءتىلشىسى فاريدا بىقاي باستاپ, سونداي-اق رەسپۋبليكالىق, اۋداندىق تەلەديدار مەن گازەت-جۋرنالداردا جاريالانعان ەدى. كىم ءبىلسىن, بايبولات بۇگىنگى مەديتسينا سالاسىنىڭ الەكسەي مارەسەۆى مەن ۆالەنتين ديكۋلى ەكەنىن. اياعىنىڭ قوزعالىسى شەكتەۋلى بولعانىنا قاراماستان, وپەراتسيا بلوگىندا جاس مامان حيرۋرگ دارىگەرلەردىڭ شاماسى كەلمەي جاتسا, ىسكە ءوزى كىرىسىپ, ادام ومىرىنە اراشا ءتۇسۋشى ەدى.
ماي اۋدانىنداعى سەمەي يادرولىق جارىلىستارىنىڭ زاردابىن كورگەن تۇرعىنداردىڭ اراسىنداعى جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنا ەمدەۋ جۇرگىزۋدىڭ وڭالتۋ جۇيەسى بويىنشا مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اتاعى ءۇشىن ديسسەرتاتسيا قورعادى. مىنە, باتىرلىق, ىسكەرلىك, تاڭعالارلىق قۇبىلىس!
قول-اياعى ساۋ بولسا دا, اۋداندا دەنساۋلىق سالاسىن ءوز دەڭگەيىندە 20 جىل بويى ۇستاپ تۇردى. باسقا اۋدانداردا وسى ۋاقىت ىشىندە 4-5 باس دارىگەرلەر اۋىسىپ تا ۇلگەردى. ءسوز جوق, بايبولات ناعىز ەڭبەكتىڭ ەرى-اۋ! شەرحان مۇرتازانىڭ سوزىمەن ايتقاندا, ء«بىر كەم دۇنيە». وكىنىشتىسى, بايبولات كوروناۆيرۋستىڭ قۇربانى بولىپ, 2020 جىلى ەپيدەميانىڭ العاشقى لەگىندە دۇنيەدەن وزدى. بيىل تۋىستارىنىڭ باستاماسىمەن بايبولات قازبەكوۆكە ءوزى قىزمەت ەتكەن اۋرۋحانا ىرگەسىنە جاقىن تۋىستارى, ەڭبەك ۇجىمى مەن حالىقتىڭ ىنتالى توبى اتىنان ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. گۇلنار بولسا ءبىر جىلدان سوڭ, ول دا كوروناۆيرۋس سالدارىنان باقيعا وزدى. وكىنىشتى!
گۇلنار بايبولاتتان باسقا باۋىرلارىنا, ولاردىڭ بالالارىنا جاناشىر, اقىلشى, دەمەۋشى ەدى. ولار گۇلنارعا, دوسىمىزعا اس بەرىپ, قۇران باعىشتاۋ قاربالاسىندا ءجۇر. قابىل بولسىن! مىنەكەي, گۇلنار مەن بايبولات – ءبىر وتباسىنان شىققان عالىم-دارىگەرلەر. ومىرلەرى كىمگە دە بولسا, ونەگە! سول ونەگەلى ءومىر كىمنەن دارىدى دەگەن دە وي تۋادى. ونىڭ ىشىندە اتا-انالارىن كورىپ, بىلمەگەن ءبىز سياقتىلارعا. ءبىر كەزدەسكەندە گۇلنار ءوزى باسەنتيىن بابا ۇرپاعى ەكەنىن ايتىپ قالىپ ەدى. ءسوزىن ساباقتاي كەلە, ناعاشى جۇرتى دا وسال ەمەسىن العا تارتقان-دى. قازاقتىڭ ارداقتى قازىبەك ءبيىنىڭ, الشىنباي سىندى ۇلىلارىنىڭ جۇرناعى نەمەنەلى-شوپشەكتى جيەنى بولىپ شىقتى اياعى. بۇل دا كەزدەيسوق جاعداي ەمەس-اۋ!
ساعيت يمانعازينوۆ,
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى, پروفەسسور
