ءتىپتى شالعايداعى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى اۋدان ورتالىعى – قۇرمانعازىعا رەسەي ارقىلى قاتىنايدى. ويتكەنى قۇرمانعازى مەن سۇيىندىك اۋىلدارىنىڭ اراسىن جالعايتىن 350 شاقىرىمدىق جولمەن ءجۇرۋدىڭ ازابى كوپ. توپىراقپەن كوتەرىلگەن جولدىڭ اسفالتى جوق. بۇل, اسىرەسە, اياعى اۋىر انالار مەن مۇگەدەكتىگى بار جاندارعا تىپتەن قيىن.
تولعاۋى توقسان تىرشىلىكتە وسىنداي قيىندىقتى باستان كەشىپ وتىرعان الىستاعى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋگە وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ ارنايى باردى. كەزدەسۋدە تۇرعىندار ەل تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرى شەشىمىن تاپپاعان قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەردى كوتەردى. ماسەلەن, سۇيىندىك اۋىلىندا تۇراتىن جەكە كاسىپكەرلەر شارۋالارىن دامىتۋ ءۇشىن جەر الا الماي ءجۇر. اۋىل تۇرعىندارى رامازان قوجانوۆ, ج.نوعايبەكوۆ پەن قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى مانناپ قاجىباەۆتى اۋىز سۋدىڭ تاپشىلىعى, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى, ءورت ءسوندىرۋ دەپوسىن, ءدارىحانا اشۋ سەكىلدى كوپكە ورتاق ماسەلەلەر تولعاندىرادى. ەكىنشى توپ مۇگەدەگى ءناسىپ ەلۋباەۆانى ەمحانادا ءدارى-دارمەكتىڭ جوقتىعى, مەديتسينالىق كومەك الۋ الاڭداتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىلداعى ەمدەۋ ورنى جانىنان اناليز تاپسىراتىن ارنايى ورىن قاجەت. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرۋ ءۇشىن اۋدان, نە وبلىس ورتالىعىن دارىگەرلەردىڭ ايىنا ءبىر رەت كەلىپ تۇرعانىن قالايدى.
ال دۋمان مەڭدەشوۆتىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, «سۇيىندىك اسىل تۇقىمدى قوي زاۋىتى» جشس يەلىگىنە 134 مىڭ گەكتار جەر 49 جىلعا جالعا بەرىلگەن. بىراق بۇل جەر ءالى يگەرۋسىز بوس جاتىر. قازىر سەرىكتەستىكتەگى قوي سانى 12 مىڭعا جەتپەيدى. وكرۋگتە 20 جىلدان بەرى جاڭادان شارۋا قوجالىعىن قۇرامىن, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتامىن دەۋشىلەرگە جايىلىمدىق جەر بەرىلمەي وتىر.
– ءبىز ارنايى ماماندارعا ەسەپتەتكەنىمىزدە, 10 مىڭ قويعا 30 مىڭ گەكتار جايىلىم جەتكىلىكتى ەكەن. بۇل سەرىكتەستىك 134 مىڭ گەكتار جايىلىمدى ءبىر ءوزى يەمدەنىپ وتىر. ەكى جىل بۇرىن اۋىلىمىزعا گاز تارتىلدى. ونى پايدالانىپ كەلەمىز. بىراق ءالى كۇنگە دەيىن قولىمىزعا قۇجاتى تيگەن جوق. قازىر 100-گە جۋىق وتباسى كوگىلدىر وتىندى ەشقانداي قۇجاتسىز تۇتىنىپ وتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن بىردە-ءبىر تۇرعىن گازعا تولەم تولەگەن جوق, – دەيدى د.مەڭدەشوۆ.
«سۇيىندىك اسىل تۇقىمدى قوي زاۋىتى» جشس باسشىلارىنىڭ مالىمەتىنشە, جايىلىمدىق جەرگە قاتىستى احۋال تۇرعىندار ايتقانداي ەمەس. شارۋاشىلىق 2005 جىلى بىرنەشە گەكتار جەردى, بىلتىر سوتپەن 20 مىڭ گەكتاردى مەملەكەت يەلىگىنە قايتارعان. قازىر 100-دەن اسا ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. بىراق اۋىل تۇرعىندارى بۇل ۋاجبەن كەلىسپەيتىنىن ءبىلدىردى. وسىعان بايلانىستى وبلىس اكىمى داۋعا اينالعان جەر ماسەلەسىن زەردەلەۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ ورىنباسارى جەتەكشىلىك ەتەتىن ارنايى كوميسسيا قۇرۋدىڭ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
سۇيىندىك اۋىلىنداعى دارىگەرلىك ەمحانادا دا پروبلەمالىق ماسەلەلەر بار. ىرگەتاسى 1977 جىلى قالانعان ەسكى ەمحانا ورتالىق سۋ جۇيەسىنە ءالى قوسىلماپتى. ەلەكتر جەلىسى توزىپ تۇر. حيرۋرگ, بالا دارىگەرى, زەرتحاناشى, ءدارىحانا جۇمىسىن ۇيلەستىرەتىن فارماتسەۆت جوق. ءدارىحانا اشۋعا تالپىنعان كاسىپكەردىڭ وسى سالادا ەڭبەك ءوتىلى بولۋى كەرەك ەكەن. تالاپ وسىنداي.
اسان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ قۇرامىنداعى ۇشتاعان ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىندارىن قۇم كوشكىنى مازالايدى. راس, قۇم توقتاتۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. قازىر ءبىرىنشى كەزەڭگە سايكەس 4,5 گەكتار جەر ۋچاسكەسىندە قۇم توقتاتۋ قولعا الىنعان. جوسپارلانعان جۇمىستىڭ 40 پايىزى ورىندالىپتى. وعان 19 ملن 900 مىڭ قارجى قارالعان. ال ەكىنشى كەزەڭدە 5,5 گەكتار جەر ۋچاسكەسىندە ءۇي ىرگەسىن كومكەرگەن قۇمدى تەجەۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ءۇشىن 2022-2023 جىلداردىڭ بيۋدجەتىنەن قارجى ءبولۋ كوزدەلىپ وتىر.
تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اۋىل ىرگەسىندەگى قۇم كوشكىنىن توقتاتۋ ءۇشىن سەكسەۋىل ەگۋدىڭ تيىمدىلىگى زور. سول سەبەپتەن قۇمعا قارسى توتەپ بەرەتىن وسىمدىكتىڭ 12 مىڭ داناسى قازان-قاراشا ايىندا قىزىلوردا وبلىسىنان اكەلىنبەك ەكەن. ۇشتاعان اۋىلىن قۇمنان قورعار وسىنداي ناتيجەلى جۇمىس 2023 جىلدىڭ مامىر ايىندا اياقتالادى.
– شالعايداعى اسان, سۇيىندىك اۋىلدىق وكرۋگتەرىندەگى كەزەك كۇتتىرمەي شەشىلۋگە ءتيىس ماسەلەلەرمەن تانىستىم. مۇنداعى ءبىرىنشى ماسەلە – اۋىز سۋ پروبلەماسى. قازىر بۇل وزەكتى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ەكىنشى ماسەلە – مەديتسينانىڭ قولجەتىمدىلىگى. ويتكەنى ادام ومىرىنەن قىمبات بايلىق جوق. دەنساۋلىق – باستى قۇندىلىق. سوندىقتان جاڭا امبۋلاتوريالىق ەمحانا سالىپ, ونى جەدەل جاردەم كولىگىمەن قامتۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ وتىرمىز. بۇل ماسەلە دە كەلەسى جىلعا دەيىن شەشىمىن تابادى. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – بولاشاق ۇرپاقتىڭ ساۋلىعى. بالالار جىلى اياسىندا بالالاردىڭ ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋ ءۇشىن ۇيىرمەلەر اشىپ, سپورت نىساندارىن سالۋ قاجەت. بۇل باستامانى قولدايمىن. دەسەك تە, ناقتى جوبانى ۇسىناردا سانعا ەمەس, ساپاعا ءمان بەرۋدى قالايمىن, – دەدى سەرىك شاپكەنوۆ.
الىس اۋىلدارداعى تۇرعىنداردى اۋىز سۋ ماسەلەسى الاڭداتقالى قاشان؟ تۇرعىندارعا اۋىز سۋدى سۋ قۇبىرمەن بەرۋ ءالى تولىق شەشىلمەگەن. وبلىس اكىمىنىڭ پىكىرىنشە, قوياندى توپتىق سۋ قۇبىرىمەن 9 ەلدى مەكەندى تۇگەل قامتۋ ماقساتىندا ءۇشىن 6 ۇڭعىمانى قازۋعا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما جاساقتالىپتى. ەندى جوبانى ىسكە اسىراتىن مەردىگەر انىقتالادى. قازىر مۇندا 1 ۇڭعىما تولىق, ەكىنشىسى جارتىلاي جۇمىس ىستەپ تۇر.
– جولدىڭ جايى – كوپتەن بەرى كوتەرىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە. اسىرەسە قۇم كوشكىنىن توقتاتۋدى باستى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆ باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى بوكەي ورداسى اۋدانى ارقىلى قۇرمانعازىعا كەلگەندە وسى جولمەن ءجۇردى. بۇل جولعا اسفالت توسەۋ قيىن. وسىعان بايلانىستى ءمينيستردىڭ تاپسىرماسىمەن وبلىستىق اكىمدىكتە ارنايى ماماندار توبى جول سالۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسىن زەردەلەۋدى قولعا الدى. شالعايداعى اۋىلداردىڭ الەۋمەتتىك پروبلەماسى بىرتىندەپ شەشىلەدى, – دەپ ءتۇسىندىردى س.شاپكەنوۆ.
قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ اكىمى مارات مۋرزيەۆتىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, جالعىزاپان ەلدى مەكەنىندە تيپتىك ۇلگىدەگى ويىن جانە فۋتبول الاڭدارىن, سۇيىندىك, بالقۇدىق, اسان اۋىلدارىندا اۋىلىشىلىك تاس جول سالۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما جاساقتالىپ جاتىر. ال بىلتىر اسان اۋىلىنىڭ ىشىندە 5,9 شاقىرىمدىق سۋ قۇبىرىن جۇرگىزۋ جۇمىسى اياقتالعان. بۇل سۋ قۇبىرى «قۇرمانعازى سۋ ارناسى» مەكەمەسىنە سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلگەن.
ۇشتاعان, اسان اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى پوشتا بولىمشەسىن قايتا اشۋدى, ءموبيلدى بايلانىستىڭ جاقسارعانىن سۇرايدى. ويتكەنى اۋىلداردا ينتەرنەت جەلىسى ناشار. بالقۇدىق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى مانسۇر قۋانىشاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلدى مەكەندەر ەلەكتر جارىعىن رەسەي فەدەراتسياسىنان الىپ وتىر.
– شەكارا شەبىندەگى اۋىلداردى مەكەن ەتكەن تۇرعىنداردىڭ شەشىلمەگەن ماسەلەسى كوپ. بىزگە ەلەكتر جارىعى رەسەي فەدەراتسياسىنداعى باسقۇنشاق قالاسىنان كەلىپ تۇر. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى 30 جىلدان استى. وسى كەزەڭدە بۇل ەلدى مەكەندەردى وتاندىق ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋعا بولاتىن ەدى عوي, – دەيدى م.قۋانىشاليەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىندار حيرۋرگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەتۋ ءۇشىن استراحان وبلىسىنىڭ قارابايلى قالاسىنداعى اۋرۋحاناعا قارالۋعا ءماجبۇر. كورشى ەلدەگى اۋرۋحاناعا بارىپ-كەلۋ, دارىگەرلەرگە قارالۋ ءۇشىن قوماقتى قارجى قاجەت. مىنە, وسىنداي ماسەلەلەر ءالى شەشىمىن تاپپاي, كورشى ەلدىڭ ەنەرگياسىنا, دارىگەرلەرىنە تاۋەلدى بولىپ وتىر. وزگە ەلگە تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋ ءۇشىن شالعايداعى ەلدى مەكەندەرگە ەلەكتر جەلىسى اۋدان ورتالىعىنان تارتىلۋعا ءتيىس. سىرقات جاندار ءۇشىن اسان, ازعىر, سۇيىندىك اۋىلدىق وكرۋگتەرىنە ورتاق پەرزەنتحاناسى بار اۋرۋحانا اشۋ قاجەت. تاعى ءبىر ماسەلە – ازعىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ورتالىعى بالقۇدىق اۋىلىنان ءورت ءسوندىرۋ دەپوسىن اشۋ.
بيىلعى تامىزدا بالقۇدىق اۋىلىندا زونالدىق ۆەتەريناريا زەرتحاناسى قايتادان ىسكە قوسىلىپتى. مۇندا 10 ۆەتەرينار جۇقپالى اۋرۋلاردى انىقتاۋ ءۇشىن سەرولوگيالىق ادىسپەن دياگنوستيكالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزەدى. بىراق ۆەتەرينارلارعا قىزمەتتىك كولىك قاجەت.
اتىراۋ وبلىسى
