جالپى, وبلىس بويىنشا بيىل 203,2 مىڭ گا القاپقا ءداندى داقىل ەگىلگەن ەدى. ونىڭ باسىم بولىگى, ياعني 65 پايىزى كۇزدىك جانە جازدىق بيدايعا تيەسىلى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى بەرگەن مالىمەتكە قاراعاندا, 12 قىركۇيەك كۇنى 186 مىڭ گا القاپتىڭ ەگىنى ورىلىپ, 302 مىڭ توننا استىق جينالعان ەكەن. ءونىم بىلتىرعىعا قاراعاندا ەكى ەسەگە جۋىق ارتىق. ەگىننىڭ ورتاشا شىعىمى گەكتارىنا 16,2 تسەنتنەردەن اينالعان. سالىستىرا كەتسەك, بىلتىرعى ەگىننەن نەبارى 176,2 مىڭ توننا ءدان الىنعان بولاتىن.
ەرەكشە ايتا كەتەرلىك جايت – وڭىردە مايلى داقىل ءوسىرۋدى قولعا العان شارۋاشىلىقتار سانى ارتىپ كەلەدى. بيىل وبلىستا بارلىعى 185,6 مىڭ گەكتارعا مايلى داقىل ەگىلگەن. سونىڭ ىشىندە كۇنباعىس – 61,5 مىڭ گا, ماقسارى – 123,2 مىڭ گا جانە باسقا مايلى داقىلدار كولەمى – 0,9 مىڭ گا. العاشقى مالىمەتتەرگە قاراعاندا, ءونىم كولەمى وتە جاقسى. ديقاندار ەندى نارىقتاعى باعا لايىقتى بولسا ەكەن دەپ تىلەپ وتىر. باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ارمان وتەعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك نارىقتا وسىمدىك مايىنا, اسىرەسە كۇنباعىسقا دەگەن سۇرانىس ۇلكەن. ادەتتە بۇل سۇرانىستىڭ ەداۋىر بولىگىن ۋكراينا قامتاماسىز ەتەتىن. ەلدەگى سوعىس جاعدايىنا بايلانىستى بۇل ەلدىڭ بيىل ەكسپورتتىق الەۋەتى تومەن. قازاقستاندىق شارۋالار بىلتىر كۇنباعىستىڭ ءار تونناسىن 280 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ساتقان ەدى. باعا بيىل دا وسى دەڭگەيدە بولسا, جەرگىلىكتى ديقاندار ءۇشىن وتە ءتيىمدى بولماق.
كۇزگى جيىن-تەرىم تۋرالى اڭگىمە بولعان سوڭ كوكونىس-باقشا تۋرالى دا ايتا كەتەيىك. وڭىردە بيىل 9,4 مىڭ گا القاپقا كارتوپ جانە كوكونىس-باقشا داقىلدارى ەگىلگەن. ونىڭ ىشىندە: كارتوپ – 4,1 مىڭ, كوكونىس داقىلدارى – 3,8 مىڭ, باقشا داقىلدارى – 1,5 مىڭ گەكتار.
– بۇگىنگە دەيىن كارتوپ القابىنىڭ 31 پايىزى, ياعني 1 272 گەكتارى قازىلدى. ورتا ەسەپپەن گەكتارىنا 133,4 تسەنتنەر الىنۋدا. قازىر 16 967 توننا كارتوپ جينالدى. ال 3 820 گا كوكونىس داقىلدارى القابىنىڭ 65%-ىنان 40 مىڭ تونناعا جۋىق ءونىم الىندى. باقشا داقىلدارىنىڭ دا 74 پايىزى يگەرىلىپ, 23 855 توننا ءونىم الىندى. بۇل ونىمدەردىڭ ءبىر بولىگى ساۋدا سورەلەرىنە تۇسسە, ءبىر بولىگى قويمالارعا ساقتاۋ ءۇشىن جونەلتىلەدى, – دەيدى بىزگە وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دەنيس وماشەۆ.
باسقارما مالىمەتىنە قاراعاندا, ءدال قازىر وبلىس اۋماعىندا استىق جيناۋ جۇمىستارىنا جانە مال ازىعىن دايىنداۋعا 4 955 تراكتور, 940 كومباين جانە باسقا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى قاتىسۋدا. ديقان قاۋىمنىڭ الدىنان جىلدا شىعاتىن جانارماي تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ءۇشىن بارىنشا قام جاسالعان. وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋشى كاسىپكەرلەردى قولداۋ ماقساتىندا بيىل دا ەگىن وراعىنا جانە كۇزگى دالالىق جۇمىستارعا دەپ 14 165 توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى بولىنگەن. ونىڭ 5 مىڭ تونناسى – شىلدە ايىنا, 4 200 تونناسى – تامىز ايىنا, 3 103 تونناسى – قىركۇيەككە, ال 1 865 تونناسى قازان ايىنا جوسپارلانعان ەكەن. باعاسى ليترىنە 195 تەڭگە بولاتىن بۇل ارزان جانارمايدى جەتكىزۋشى وپەراتور – «نەفتەك» جشس. قازىرگە دەيىن شارۋاشىلىقتار 6 104 توننا ديزەلدىك وتىندى پايدالانعان, تاعى دا 875 توننا جانارمايدىڭ اقىسى تولەنگەن.
ارينە, ەڭ باستىسى القاپتاعى ءداندى شاشپاي-توكپەي جيناپ الۋ قاجەت ەكەندىگى تۇسىنىكتى. وبلىس اۋماعىندا ءتيىستى ليتسەنزياسى بار استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنىڭ سانى – جەتەۋ. ولار:
– «جايىق-استىق» جشس - 67,0 مىڭ توننا;
– «پەرەمەتنىي ەلەۆاتورى» جشس – 115 مىڭ توننا;
– «تاسقالا ءدان» جشس – 48,4 مىڭ توننا;
– «جايىق اقك» جشس – 40,0 مىڭ توننا;
– «شىڭعىرلاۋ اقك» جشس – 70,0 مىڭ توننا;
– «جەلاەۆ اوك» اق – 150 مىڭ توننا;
– «ورال اوك» جشس – 14,4 مىڭ توننا.
سوندا وڭىردەگى بارلىق استىق ساقتاۋ قويمالارىنىڭ سىيىمدىلىعى 504,8 مىڭ توننانى قۇرايدى. مۇنىڭ 191,4 مىڭ تونناسى قويمادا, 313,4 مىڭ تونناسى ەلەۆاتوردا ساقتالادى.
«وڭىردەگى قويمالاردىڭ جالپى سىيىمدىلىعى وسىرىلگەن داقىلداردى وڭدەۋگە جانە ساقتاۋعا جەتكىلىكتى», دەيدى دەنيس مولداعالي ۇلى.
بايتەرەكتەگى ەڭبەك بايگەسى
باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى ەڭ استىقتى ءوڭىر – بايتەرەك اۋدانى. قازىر مۇندا ەگىن جيناۋ ناۋقانى كۇنى-ءتۇنى ءجۇرىپ جاتىر. ديقان قاۋىمىنىڭ جىل بويعى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن كورسەتەتىن قىزىل قىرمان ءوڭىر باسشىلارىنىڭ دا نازارىندا. وبلىس اكىمى عالي ەسقاليەۆ بايتەرەك اۋدانىندا ەگىن جيناپ جاتقان شارۋاشىلىقتاردى ارالاپ, ناقتى جاعدايمەن تانىسقاندا بىرقاتار ماسەلەنىڭ بەتى اشىلدى.
ماسەلەن, بايتەرەك اۋدانى اتامەكەن اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنداعى «اۆانگارد» جشس بيىل 30 مىڭ گەكتار جەرگە ءدان سەپكەن. ونىڭ 5,5 مىڭ گەكتارى – جازدىق بيداي, 1,5 مىڭى – ارپا, 2 مىڭى – كۇزدىك بيداي, 7,5 مىڭى – كۇنباعىس, قالعانى – مال ازىقتىق داقىلدار. جوعارىدا ايتقانداي, بيىل ەگىس بىتىك شىققان, جازدىق بيداي گەكتارىنا – 24, ارپا مەن كۇزدىك بيداي 29 تسەنتنەردەن ءونىم بەرگەن. كۇنباعىسقا وراق ەندى تۇسەدى.
سەرىكتەستىك ديرەكتورى سەرگەي يحسانوۆتىڭ ايتۋىنشا, شارۋاشىلىق بيىل كۇنباعىستىڭ جەتى ءتۇرىن ەككەن. اراسىندا تۇركيادان, فرانتسيادان اكەلىنگەن تۇقىمدار دا بار. ارينە, سانعا ەمەس, ساپاعا ءمان بەرگەن وتە دۇرىس. ع.ەسقاليەۆ مەملەكەت بيداي مەن مايلى داقىلداردى ساتىپ الۋ باعاسىن بەلگىلەۋ كەزىندە وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنىڭ مۇددەسى ەسكەرىلەتىنىن ايتتى. سونداي-اق وڭىردە ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋدىڭ دا ەڭ ءتيىمدى جولى جەرگىلىكتى شارۋالاردى قولداۋ ەكەنى ءسوزسىز. بۇل باعىتتا مەملەكەت تاراپىنان ەگىن, كوكونىس, باقشا داقىلدارىن وسىرەتىندەرگە قولداۋ شارالارى ارتىپ كەلەدى. ءونىمدى وتكىزۋ, اراداعى دەلدالداردى ازايتۋ جانە وزگە دە تۇيتكىلدەردى شەشۋ – بۇگىنگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى.
بايتەرەك اۋدانى شالعاي اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «پەرمسكي» سەرىكتەستىگى دە بيىل بيدايدان بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا ءۇش ەسە ارتىق ءونىم جيناۋدا. شارۋاشىلىق باسشىسى الەكساندر نەدوپەكيننىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل جەتىستىك – جاڭا تەحنولوگيانى كەڭىنەن قولدانعاننىڭ ناتيجەسى.
قاراڭىز, شارۋاشىلىقتىڭ تەحنيكالىق پاركى نەگىزىنەن سۋ جاڭا «دجون دير» كەشەندەرىنەن تۇرادى. ەگىس القابىندا جۇرگەن 20 تەحنيكانىڭ بارلىعى دەرلىك جاڭا. جالپى, بايتەرەك اۋدانىندا ەگىن جيناۋ جانە كۇزگى دالالىق جۇمىستاردا
1 652 تەحنيكا جۇرسە, سونىڭ 107-ءسى «دجون دير», «كلاسس» سەكىلدى كومبايندار ەكەن. بىلتىر بايتەرەكتىك شارۋالار 117 جاڭا تەحنيكا ساتىپ العان. بۇل ءۇردىس بيىل دا جالعاسقان. شارۋاشىلىقتا كومباينشى – ەڭ تابىسى كوپ, قۇرمەتكە يە ماماندىق يەسى سانالادى. ۇزدىك كومباينشىلاردىڭ ايلىق تابىسى ناۋقان كەزىندە 1 ملن تەڭگەدەن اسىپ كەتەدى.
ميچۋرين اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنداعى «مارەل» شارۋا قوجالىعى نەگىزىنەن مايلى داقىلدار ەگەدى. ولار بيىل ماقسارىنى 2,2 مىڭ, كۇنباعىستى 6 مىڭ گەكتارعا ەككەن. قوجالىق جەتەكشىسى مارات اسانوۆ ماقسارى داقىلىن ءتورت جىلدان بەرى ەگىپ جۇرگەنىن, ونىڭ ىستىققا ءتوزىمدى ەكەنىن, ارام شوپكە بوي بەرمەيتىنىن جانە ەڭ باستىسى, نارىقتا وعان دەگەن سۇرانىس جوعارى ەكەنىن ايتادى. بىلتىر ماقسارى گەكتارىنان 6-8 تسەنتنەر الىنسا, بيىل ءبىرىنشى كۇننىڭ وزىندە 18 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم بەرگەن. «بۇل داقىل, اسىرەسە تۇركيا مەن قىتاي ەلدەرىندە سۇرانىسقا يە. بىلتىر جىل سوڭىندا ماقسارىنىڭ ءار تونناسى 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىن باعالانعان. بيىل دا قۇنى تۇسە قويماس», دەيدى شارۋاشىلىق جەتەكشىسى.
بايتەرەك اۋدانىنىڭ اكىمى مارات توقجانوۆ اۋدان ديقاندارى وسى ماقسارىنى كوبىرەك ەگۋگە دەن قويىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بيىل اۋداندا ماقسارى القابى 48,2 مىڭ گەكتار بولعان. ازىرگە گەكتارىنان ورتا ەسەپپەن 12 تسەنتنەر ءونىم الىنۋدا. ء«بىزدىڭ ءىرى شارۋاشىلىقتارىمىز ەلدى مەكەنگە جاقىن ورنالاسقان بيداي القابىنىڭ اينالاسىنا ماقسارى ەگەدى. بۇل وسىمدىكتىڭ جاپىراعى مەن ساباعى تىكەندى بولعاندىقتان, ونى مال جەمەيدى, اينالىپ وتەدى. ءسويتىپ بۇل ماقسارى ءونىم رەتىندە عانا ەمەس, القاپتاردىڭ قورعانى رەتىندە دە پايداسىن تيگىزىپ تۇر», دەيدى مارات لۇقپان ۇلى.
ءوڭىر باسشىسى ع.ەسقاليەۆ ماقسارىدان الىناتىن مايدىڭ ساپاسى جوعارى ەكەنىن ايتىپ, ماقسارى ءدانىن وبلىس اۋماعىندا وڭدەۋ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋداردى.
– باتىس قازاقستان وبلىسىندا ماقسارى ءوسىرۋ كولەمى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. بىلتىر 80 مىڭ گەكتار بولسا, بيىل ول 123 مىڭعا جەتتى. ياعني ءبىز ەندى ماقسارى مايىن وزىمىزدە ءوندىرۋدى ويلاۋىمىز كەرەك. مىسالى, جامبىل وبلىسىندا يراندىقتار ماقسارى مايىن وندىرەتىن تسەح اشتى. وعان مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر دە جامبىل وبلىسىنا بارىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستارمەن تانىسىپ كەلگەنى ءجون. وبلىس باسشىلىعى تاراپىنان قولداۋ شارالارىن ءبىز قولعا الامىز. جالپى, ماقسارى مايى ءزايتۇن (وليۆكا) مايىنا ۇقسايدى, قۇرامىندا حولەستەرينى از. ەگەر بۇل جوبا ىسكە اسسا, ول ءوزىن اقتاۋى كەرەك. جالپى, وسى ماسەلەنى ويلاستىرعانىمىز ءجون, – دەدى عالي ناجىمەدەن ۇلى.
وڭىردە ەگىن وراعى جالعاسۋدا. سونداي-اق كەلەر جىلعا دا قام جاسالىپ جاتىر. 2023 جىلدىڭ ءونىمى ءۇشىن بيىل 89,5 مىڭ گا كۇزدىك ءداندى داقىل ەگۋ جوسپارلانعان ەدى. ونىڭ ىشىندە كۇزدىك بيداي – 79,0 مىڭ گا, كۇزدىك قارا بيداي – 10,5 مىڭ گا بولماق. اۋدانداردان الىنعان جەدەل اقپاراتقا قاراعاندا, قازىردىڭ وزىندە وبلىستا 58,9 مىڭ گا (66%) كۇزدىك ءداندى داقىل ەگىلىپ ۇلگەرىپتى. مۇنىڭ 56,1 مىڭ گەكتارى – كۇزدىك بيداي, 2,8 مىڭ گەكتارى – كۇزدىك قارا بيداي.
باتىس قازاقستان وبلىسى
