قىزىلشا وتكىزىپ, قانت العان
اۋدانعا وسى باعىتتى مىقتاپ قولعا الاتىنداي ينۆەستور تارتىلسا, بۇل وبلىستىڭ ەكونوميكاسىن ۇلعايتۋمەن بىرگە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن دە قۇنتتاۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىنە اينالار ەدى, دەيدى بەسقاراعايلىقتار.
بەسقاراعاي اۋدانى اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى باۋىرجان باتالوۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنا ارنالعان جەر جەتكىلىكتى. ماسەلەن, قاراعايلى ولكەنىڭ جەر كولەمى 1,1 ملن گەكتاردى الىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر 460 مىڭ گەكتارعا سوزىلىپ جاتىر.
«اۋىلدى ەلدى مەكەندەر 210 مىڭ گەكتار جەردە ورنالاسقان. اۋداندا 33 اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. جايىلىمدىق جەرلەردى ۇلعايتۋعا بايلانىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. حالىقتى جايىلىمدى جەرمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا بىرقاتار ءىس-شارا قولعا الىندى. سونداي-اق الەۋمەتتىك وسال توپتاردى قولداۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. بۇدان باسقا اۋدانداعى ەلدى مەكەندەردى سۋمەن جابدىقتاۋعا ارنالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. مىسالى, حالىقتى 100% اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن گلۋحوۆكا اۋىلىندا سۋ قۇبىرى جەلىلەرى مەن سۋدى تاراتاتىن قۇرىلىمدار سالىنىپ جاتىر. جوبانىڭ جالپى سوماسى – 611 ملن تەڭگە. سۋ قۇبىرى جەلىلەرىن تارتۋ بويىنشا جۇمىستار باسقا اۋىلداردا دا ىسكە اسىرىلۋدا. «اۋىل-ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا بارلىق جوبا اياقتالدى», دەدى ب.باتالوۆ.
الايدا بەسقاراعايلىقتار اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تىنىس-تىرشىلىگىنە قان جۇگىرتىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ قاجەت دەپ سانايدى. ايتالىق, ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا بۇل وڭىردە قانت قىزىلشاسى ءوسىرىلىپ, وندىرىلگەن ءونىم وبلىستان بولەك كورشىلەس ەلدەرگە دە ساتىلىپ جۇرگەن. ۇمىت بولعان شارۋاشىلىق جاڭعىرتىلسا, جەرگىلىكتى حالىق ءوز تاجىريبەلەرىمەن بولىسۋگە دايىن ەكەندەرىن جەتكىزدى.
«جاڭا جۇمىس ورىندارى اۋاداي قاجەت. مۇنى قالاي ىسكە اسىرۋعا بولادى دەسەڭىز, مىسالعا قانت زاۋىتىن اشۋعا بولادى. 80-90-شى جىلدارى مۇندا قانت قىزىلشاسى وسىرىلگەن ەدى. ءبىز ونى تالدىقورعانعا اپارىپ, ونىڭ اقىسىنا دايىن قانتتى الىپ جۇردىك», دەيدى اۋداننىڭ تۇرعىندارى.
كەنجەلەپ قالعان كاسىپ جاڭعىرتىلسا يگى
اباي وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان ۇرانحاەۆ بۇل ماسەلە مىندەتتى تۇردە پىسىقتالاتىنىن ايتتى. قازىر وسى قانت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا بايلانىستى دايىن جوبا دا بار كورىنەدى. دەسە دە مۇنى مۇقيات زەرتتەپ, ونىڭ تيىمدىلىگىن جان-جاقتى تالداۋ قاجەت دەدى ءوڭىر باسشىسى.
«شىنىمدى ايتسام, بۇل مەن ءۇشىن جاڭالىق بولدى. وسى ءوڭىردىڭ تۋماسى بولسام دا بۇرىندارى بەسقاراعايدا قانت قىزىلشاسى ءوسىرىلىپ كەلگەنىن بىلمەپپىن. مىندەتتى تۇردە وسى ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەي قاراپ, ونى ىسكە اسىرۋدىڭ جولدارىن ويلاستىرامىز. ءبىزدىڭ جوسپارىمىزدا قانت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا بايلانىستى جوبا بار. بىراق بۇل ازىرگە جوسپاردا تۇرعان جوبا. ءوزىم ەستىگەنىمدەي, كورشىلەس رەسەيدىڭ التاي وڭىرىندە قانت قىزىلشاسى جەمىستى ءوسىرىلىپ كەلەدى. نەگە بىزدە وسى باعىتتى قولعا الىپ, جۇزەگە اسىرماسقا؟ البەتتە, ونى ىسكە اسىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. وسىعان قاتىستى جوبانى جۇزەگە اسىرار كەزدە ونى حابارلايتىن بولامىز», دەدى ن.ۇرانحاەۆ.
ايتسە دە وبلىس اكىمى ءبىر كەزدەرى اۋداننىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولعان وسىمدىك شارۋاشىلىعىنىڭ قازىرگى قارقىنى باسەڭدەپ قالعان جاسىرمادى. نەگە دەسەڭىز, قالاداعى ساۋدا ورتالىقتارىنان بەسقاراعايدىڭ اتاقتى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن تابۋ قيىن.
«بەسقاراعايدى اگرارلى سەكتورى دامىعان اۋدانداردىڭ ءبىرى دەيمىز. الايدا بۇعان قاتىستى تۋىنداپ وتىرعان سۇراق كوپ. مىسالى, بەسقاراعايدىڭ اتاقتى قاربىزدارى مەن دولوننىڭ قىزاناقتارى قايدا؟ سوندىقتان ۆەلوسيپەد ويلاپ تابۋدىڭ قاجەتى جوق. بىزگە وسى ءوڭىردىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن بۇرىنعى كاسىپتى جولعا قويۋ قاجەت. سول سەبەپتى اۋدان اكىمدىگى جانە وبلىستىق باسقارمامەن اقىلداسىپ, اتالعان سالانى دامىتۋدىڭ تەتىگىن قاراستىرامىز», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
بۇدان بولەك بەسقاراعايلىق ديقاندار شارۋانى دوڭگەلەتۋ ءۇشىن زايىمدىق قاراجاتتىڭ جەتىسپەيتىندىگىن ايتتى. شارۋالار تەحنيكا پاركىن جاڭارتايىن دەسە بانكتەر كەپىلدىككە قالتا كوتەرە المايتىنداي سومانى سۇرايتىنىن جەتكىزىپ, سالى سۋعا كەتىپ وتىر. ن.ۇرانحاەۆ بۇل ماسەلەنى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» مەن ليزينگتىك كومپانيالار ارقىلى شەشۋگە بولاتىنىن ايتتى.
P.S. بيىل قانت تاپشىلىعى ەلىمىزدى ءبىراز ابىگەرگە سالعانى ءمالىم. جازدىڭ ەكى ايىندا ساۋدا ورتالىقتارى مەن سۋپەرماركەتتەردەن شەكەردى تابۋ قيىنعا سوقتى. تاپقان كۇننىڭ وزىندە ءبىر ادام ءبىر كيلودان ارتىق ءونىمدى اكەتە المايتىن. ال ونىڭ باعاسى قانشالىقتى قىمباتتاعانىن ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق. جوعارىداعى پىكىرلەردەن اڭعارىلعانداي, وڭىرلەردەگى شارۋالاردا قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋ بويىنشا تاجىريبە جەتكىلىكتى. تەك ينۆەستيتسيا قۇيىلىپ, قولايلى جاعداي جاسالسا يگى.
اباي وبلىسى,
بەسقاراعاي اۋدانى
