كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
قالاي دەسەك تە, اياق استىنان اپاتقا ۇشىراپ, كوز جۇمعانداردىڭ, ياكي كەنەتتەن قايتىس بولعان جاعدايدا جاقىنىنىڭ رۇقساتىمەن ءوز اعزالارىن وزگەلەرگە مۇراعا قالدىراتىن زاڭدارى رەتتەلگەن, جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەملەكەتتەر بار. دونورلىق اعزانى پايدالانۋعا قاتىستى زاڭ ەلىمىزدە دە از پىكىرتالاس تۋدىرعان جوق. الايدا جۇرتتىڭ پىكىرى ەكىگە ايىرىلىپ وتىرعاندا, ەلىمىزدە 3,5 مىڭنان استام ادامنىڭ رەسمي تۇردە اعزا اۋىستىرۋعا مۇقتاج جانە ءومىر مەن ءولىمنىڭ ورتاسىندا جاتقانىن ايتۋ كەرەك. بۇل – شۇعىل بۇيرەك, باۋىر, جۇرەك نەمەسە وكپە ترانسپلانتاتسياسىن كۇتىپ جۇرگەن بىرەۋدىڭ اكەسى, ەندى بىرەۋدىڭ كوزىنىڭ اعى مەن قاراسىنداي جالعىزى.
ەلىمىزدە اعزا اۋىستىرۋ وپەراتسيالارى 2012 جىلى قولعا الىنسا, بۇگىنگە دەيىن 2 مىڭ ازاماتتىڭ اعزاسى اۋىستىرىلعان. نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ترانسپلانتتاۋشى-ۇيلەستىرۋشىسى ساۋلە شايسۇلتانوۆانىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا ەلىمىزدە 44 ترانسپلانتاتسيا جاسالعان. ونىڭ ىشىندە ءتىرى دونوردان 37 وپەراتسيا, قايتىس بولعاننان كەيىنگى دونوردان 7 وپەراتسيا جاسالدى.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, قازىرگى ۋاقىتتا 3 557 ادام جۇرەك, وكپە, بۇيرەك, باۋىر الماستىرۋ كەزەگىندە تۇر. ونىڭ 82-ءسى – بالا. اعزاعا ءزارۋ ناۋقاستاردىڭ ىشىندە ەڭ كوپ سۇرانىسقا يە ورگان – بۇيرەك. ياعني 3 148 ەرەسەك ادام مەن 65 بالا بۇيرەك الماستىرۋ وتاسىنا ءزارۋ. ال جۇرەك ترانسپلانتاتسياسى 147 ەرەسەك پەن 6 بالاعا كەرەك. وكپە الماستىرۋ بويىنشا 17 ادام كەزەك كۇتىپ ءجۇر.
دونورلىق اعزاعا زارۋلىك وزگە مەملەكەتتەردە دە بار. جۋىردا الماتىدا گيبريدتىك رەجىمدە, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حيرۋرگتەرىنىڭ «حيرۋرگيا جانە ترانسپلانتولوگيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» اتتى سەزى ءوتتى. وسىمەن ءۇشىنشى رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان جيىنعا بەلارۋس, قىرعىزستان, رەسەي, تاجىكستان جانە ءۇندىستان ەلدەرىنەن ارنايى دەلەگاتسيالار كەلسە, وزگە شەتەلدىك ترانسپلانتولوگ-حيرۋرگتەر ونلاين قاتىسىپ, بايانداما جاسادى.
«اعزا جەتىسپەۋشىلىگى قاي ەلدە بولسىن وزەكتى. دونور مەن ناۋقاس اعزاسىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگى كەرەك. ەكەۋى دە بىرنەشە مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتەدى. قازاقستانمەن 2011 جىلدان باستاپ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. قازىر قازاقستاندىق مەديتسينا باسقا ەلدەردەن ارتىق بولماسا كەم ەمەس. وتە قارقىندى دامىپ كەلە جاتىر. وپەراتسيانى سوڭعى تەحنولوگيالارمەن جاساۋدىڭ وزىق ۇلگىلەرى قالىپتاسقان», دەيدى مينسكىدەگى «حيرۋرگيا, ترانسپلانتولوگيا جانە گەماتولوگيا» عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ولەگ رۋممو.
ايتقانداي, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ اكادەميگى ءوز ەلىندەگى مايىتتىك دونوردان ترانسپلانتاتسيالاۋ جايلى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداما جاساي وتىرىپ, اعزا اۋىستىرۋدىڭ جاڭا ءداۋىرىن 2008 جىلى باۋىر اۋىستىرۋدان باستاعانىن جەتكىزدى. كوپ ۇزاماي 2011 جىلى ترانسپلانتولوگيانى بەلسەندى دامىتىپ جاتقان توپ-50 ەلگە كىرگەن بۇل ەل 2020 جىلعى ەسەپ بويىنشا دۇنيە جۇزىندە ەڭ كوپ ترانسپلانتاتسيا جاساعان ەلدەر ىشىندە 22-ورىنعا شىققان. بەلارۋس ەلى مۇنداي تابىسقا قالاي جەتكەن دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن اكادەميك تومەندەگىدەي جىكتەدى. بىرىنشىدەن, 1997 جىلى «ادام اعزالارى مەن تىندەرىن ترانسپلانتاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان. وعان زامان تالابىنا ساي ءتورت رەت وزگەرىس ەنگىزىلگەن. ويتكەنى بۇل ەلدە تەك ترانسپلانتاتسياعا ارنالعان زاڭ جوق. اعزا اۋىستىرۋعا قاتىستى ەرەجەلەر «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسىندە عانا جازىلعان. ەكىنشىدەن, دونورلىق جانە ترانسپلانتاتسيا پروتسەسىن ۇيلەستىرەتىن قۇرىلىمدار جاساقتالعان. بۇل قۇرىلىمدار ورگان اۋىستىرۋ سالاسىن ءتيىمدى باسقارۋ ءۇشىن كەرەك. ۇشىنشىدەن, دونور بولعان ادامدى وعان قارجى بەرۋ ارقىلى ىنتالاندىرادى. تورتىنشىدەن, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا ورگاندى ءبولۋ مەكەمەلەرىندە سىبايلاس جەمقورلىق پەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ دەڭگەيى تومەن. وعان قوسا, مونوپولياعا جول بەرىلمەيدى. بەسىنشىدەن, وڭىرلەردە ورگان ترانسپلانتاتسيالاۋدى دامىتىپ, ترانسپلانتولوگيا بولىمدەرىن قۇرعان. التىنشىدان, ءساتتى شىققان ناتيجەلەردى جەر-جەرگە حابارلايدى جانە دارىگەرلەرىنىڭ قانداي بىلىكتىلىكتەن ءوتىپ جاتقانىن جۇرتشىلىققا جاريالاپ وتىرادى.
«ا.ن.سىزعانوۆ اتىنداعى ۇعحو» اق باسقارما توراعاسى, ۇعا اكادەميگى بولاتبەك بايماحانوۆ سەزد بارىسىندا ناۋقاستارعا كومەك كورسەتۋدى ۇيىمداستىرۋدان باستاپ, حيرۋرگتەردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىنداعى كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەنى, ونىڭ ىشىندە اسقازان-ىشەك جولدارى جانە ەندوكريندى اعزالار حيرۋرگياسى اۋرۋلارىن, سىني جاعدايلاردى (شوك, سەپسيس) دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋدە بىرىڭعاي تاسىلدەردى ەنگىزۋ, گەپاتوپانكرەاتوبيليارلىق ايماقتى ەمدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارى مەن زاماناۋي ادىستەرى, سونداي-اق ترانسپلانتولوگيالىق كۇردەلى ماسەلەلەرگە دەيىنگى سۇراقتاردى قامتيتىن كەڭ اۋقىمدى تاقىرىپتار قاراستىرىلعانىن جەتكىزدى.
سەزدىڭ العاشقى كۇنى پلەنارلىق وتىرىسقا ارنالىپ, «گەپاتوپانكرەاتوبيليارلىق حيرۋرگيا» جانە «اسقازان-ىشەك جولدارى جانە ەندوكريندى اعزالار حيرۋرگياسى» سەكتسياسى بويىنشا باياندامالار تىڭدالدى. ەكىنشى كۇنى «انەستەزيولوگيا جانە قارقىندى تەراپيا» جانە «ترانسپلانتولوگيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» سەكتسيالارى جۇمىس ىستەدى. سونىمەن قاتار جاس عالىمداردىڭ پوستەرلىك باياندامالارى ۇسىنىلدى.
حيرۋرگيا مەن ترانسپلانتولوگيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا حالىقارالىق سەزگە ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات ونلاين رەجىمدە قاتىسىپ, قازاقستاندا جىل سايىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ, ونىڭ ىشىندە دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى 30 پايىزعا, مەيىرگەرلەردىڭ جالاقىسى 20 پايىزعا كوتەرىلگەنىن جەتكىزدى.
– پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن 6 ۋنيۆەرسيتەتتىك اۋرۋحانا (الماتى, شىمكەنت, قاراعاندى, اقتوبە, نۇر-سۇلتان, سەمەي), 3 كوپبەيىندى اۋرۋحانا (تۇركىستان, پەتروپاۆل, كوكشەتاۋ), 2 عىلىمي-يننوۆاتسيالىق كوپبەيىندى كلينيكانى (نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارى) سالۋ باستالدى. بيىل 2023 جىلدان باستاپ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ وتىر, – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ باسشىسى.
سونداي-اق مينيستر دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىندا حيرۋرگيالىق جانە ترانسپلانتولوگيالىق قىزمەت ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلعانىن, وڭىرلەردە ىشكى ەندوسكوپيالىق حيرۋرگيانى, ەندوسكوپيالىق گەموستاز ورتالىقتارى مەن دونورلىق ۇيىمدار جەلىسىن دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن, وعان قوسا ترانسپلانتولوگياداعى زەرتحانالىق قىزمەتتى وركەندەتۋدى كوزدەپ وتىرعانىن اتادى. ماسەلەن, قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 330-دان استام مەملەكەتتىك جانە جەكە مەديتسينالىق ۇيىم 200 مىڭداي ادامعا حيرۋرگيالىق كومەك كورسەتەدى. سوڭعى جىلدارى قازاقستاندىق حيرۋرگيا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. اتاپ ايتساق, الەمدىك ستاندارتتار دەڭگەيىندە حيرۋرگتەر توراكالدى-ابدومينالدى ايماق اعزالارىنا وپەراتسيالاردىڭ بارلىق ءتۇرىن, سونىڭ ىشىندە ەڭ از ءينۆازيۆتى حيرۋرگيانىڭ بارلىق سپەكترىن, باۋىر, ۇيقى بەزى رەزەكتسياسىن ءساتتى جاساي الادى.
– ا.ن.سىزعانوۆ اتىنداعى حيرۋرگيا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى وتاندىق حيرۋرگيانىڭ كوشباسشىسى, ۇيىم قۇرىلعان كەزدە باستالعان ەڭ جاقسى داستۇرلەر جالعاسىپ, ءوز جەتىستىكتەرىمەن الەمگە تانىمال ورتالىققا اينالدى. اعزالار ترانسپلانتاتسياسى – جوعارى تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالىق مەديتسينالىق كومەك ءتۇرى, وندا زاماناۋي مەديتسينانىڭ بارلىق رەسۋرسى شوعىرلانعان. اتاپ ايتقاندا, جوعارى ساناتتى ماماندار مەن جاڭا تەحنولوگيالار, – دەدى ا.عينيات.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اعزا دونورلىعى بويىنشا كوشباسشى ەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, قايتىس بولعاننان كەيىنگى دونورلىقتىڭ قوزعاۋشى كۇشى ترانسپلانتاتسيا جاساۋعا كاسىبي دايارلانعان ۇيلەستىرۋشىلەردىڭ دامىعان جەلىسى ەكەنىن اتادى. قازاقستاندا بۇگىنگى تاڭدا ترانسپلانتولوگيانىڭ كۇردەلى باعىتى كوزى ءتىرى كەزىندەگى دونورلىقتى دامىتۋ بولىپ وتىر.
وتاندىق حيرۋرگتەر سوڭعى 10 جىل ىشىندە 1 600-دەن استام ءتىرى دونوردان اعزا اۋىستىرىپ سالسا, بۇل سونشاما ادامنىڭ ءومىرى مەن وتباسىلىق باقىتىن ساقتاپ قالۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە مينيسترلىك تاراپىنان سالالىق جانە وڭىرلىك دونورلىق باعدارلامالاردى ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋ, دونورلىق ۇيىمدار جەلىسىن ۇلعايتۋ, ترانسپلانتاتسيا ۇيلەستىرۋشىلەرى مەن ترانسپلانتولوگ دارىگەرلەر دايارلاۋ, وسى سالادا زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ازىرلەپ ونى وڭىرلەرگە تاراتۋ, حالىقتىڭ بارلىق توبى اراسىندا اعزا دونورلىعىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭ اۋقىمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋى حالىقتى ءتيىمدى ترانسپلانتولوگيالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشپاق.
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى قايتىس بولعاننان كەيىنگى اعزا اۋىستىرۋ بويىنشا كەلىسىم بەرە الادى. باس تارتۋعا دا قۇقى بار. قازىر مۇنى ەلەكتروندى فورماتتا جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. 2 جىلدان بەرى Egov.kz پورتالىندا «ترانسپلانتاتتاۋ ماقساتىندا اعزالاردىڭ, تىندەردىڭ قايتىس بولعاننان كەيىنگى دونورلىعىنان ءتىرى كەزىندە باس تارتۋ نەمەسە كەلىسىم الۋدى تىركەۋ» بويىنشا اۆتوماتتاندىرىلعان قىزمەت ەنگىزىلدى. ءاربىر ازامات ەلەكتروندى قولتاڭبا ارقىلى پورتالعا كىرىپ كەلىسەتىنىن نەمەسە كەلىسپەيتىنىن بىلدىرەدى.
الماتى
