كەيىنگى ون شاقتى جىلدىڭ كولەمىندە ءدۇر ەتىپ باستالىپ, دۇركىرەي داۋرىعىپ, كەيىن سۋ سەپكەندەي باسىلاتىن, اجارسىز اڭگىمەنىڭ وزەگىنە اينالعان تاقىرىپ بۇل. اۋىل تۇرعىندارى, تابيعات جاناشىرلارى وسى ماسەلەگە قاتىسى بار قانشاما مەكەمەنىڭ تابالدىرىعىن توزدىرعانىمەن, ناقتى ءبىر شەشىمگە كەلە الماي وتىر. اڭشىلىق شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىلارى بولسا جابايى شوشقا مولشەردەن تىس كوبەيگەن جوق دەپ انت-سۋ ىشەدى. ال ەل ىشىندەگىلەر «ەگىنىمىزدى باستى», «جايىلىمدى قوپارىپ تاستادى» دەپ شاعىمدانۋدا. ماتەريالدىق شىعىندى ايتاسىز, زەرلى زەرەندى ورمان-توعايعا باي, ءمولت-ءمولت ەتكەن سۋ ايدىندارى كوپ اسەم ءوڭىر عانا ەمەس, الاش بالاسى قاسيەت تۇتىپ, كيەلىگە سانايتىن, ارۋاق قونىپ, نار شوككەن اتاۋلى جەرلەرگە تولى ايماق. ارىداعىنى بىلاي قويعاندا كۇنى كەشەگى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, اكادەميك مالىك عابدۋلليننىڭ تۋعان اۋىلى, شوق جۇلدىزداي شاعىن عانا قويسالعان توپىراعى دا رەتسىز كوبەيگەن تالپاق تاناۋدىڭ تاقسىرەتىن تارتۋدا.
– ناقتى سانىن ەشكىم دە ءبىلىپ بولمايدى, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ساكەن بەكەنوۆ. – بالكىم, 150, الدە 300-ءدىڭ ۇستىندە مە؟ كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل ءوڭىر بۇرىن-سوڭدى ءدال وسىنداي جابايى شوشقانىڭ شابۋىلىنا ۇشىراعان ەمەس. ماڭايداعى مال سۇمەسىمەن, جەر ەمشەگىمەن كۇن كورگەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى, ونىڭ ىشىندە ەگىستىگىن كۇنى-ءتۇنى قاس قاقپاي تۇزەتۋگە قاۋمەتى جەتە بەرمەيتىن شارۋا قوجالىقتارى زارداپ شەگۋدە. جابايى شوشقا كۇندىز يت تۇمسىعى وتپەيتىن ورمان ىشىندە ويناق سالىپ, تاسالايدى, قاس قارايا جۇگەرى القاپتارىن جايراتادى. جابايى شوشقانىڭ تۇمسىعى مەن تابانىنان امان قالعان جۇگەرىنى جيناپ العاننان كەيىن, ارپا ەگىلگەن القاپتارعا تۇسەدى. قاراسىنى تىم كوبەيگەلى وزگەنى بىلاي قويعاندا, ورماندى دا وڭدىرماي ويسىراتىپ تۇر. ايتالىق, جاڭا بوي سالىپ كوكتەپ كەلە جاتقان كوشەتتەردىڭ ءتۇبىن قازىپ تاستايدى. بىتەلىپ جاتقان بۇلاق قانشا؟! شاعىن سۋ ايدىندارى دا جابايى شوشقالاردىڭ ىستىقتا ۇيەزدەپ سۋعا شومىلاتىن ورنىنا اينالعان. كۇڭىرسىگەن ك ۇلىمسى ءيىسى كۇنشىلىك جەردەن قولقاڭدى قابادى. ارينە, ءبىز تابيعاتتاعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا قارسى ەمەسپىز. اڭ-قۇس تا ورىستەپ وسكەنى دۇرىس شىعار, بىراق ءدال وسى دوڭىزدىڭ ەل ءىشىن دۇرلىكتىرۋى قيسىنعا كەلە بەرمەيدى.
شىنىندا دا, قاناي بي, يگىلىك, ورتاعاش, قىزىلەگىس, كوكتەرەك, ەڭبەك-بىرلىك ءتارىزدى بىرنەشە اۋىل تۇرعىندارى جابايى شوشقانىڭ زاردابىن تارتىپ وتىر.
– بىلتىر ەككەن ەگىنىمىزدى تاپتاپ كەتتى. ىرگەدەگى ششۋچە ءسۇت زاۋىتىنىڭ ەگىستىگى دە شىعىنعا ۇشىرادى. قازىر ارپانىڭ ىشىندە ءجۇر. جەپ تاۋىسپاسا دا, باسىپ, اۋناپ, ءبۇلدىرىپ كەتەدى, – دەيدى ورتاعاش اۋىلىنىڭ تۇرعىنى باتىرحان دارگەنوۆ. – ورمان ىشىندە ەتەكتەگى ەلدىڭ كەزەرگەن كەنەزەسىنە ءنار بەرىپ, اعىپ جاتقان بىرنەشە بۇلاق شوشقادان شىققان شاتاقتىڭ كەسىرىنەن بىتەلدى. مىنا تاسبۇلاقتىڭ توڭىرەگىنە ادام بارىپ بولمايدى. اۋىل تۇرعىندارى بۇلاق باسىن قورشاپ, كۇزەتۋدە. جانعا باتارى جابايى شوشقادان كەلگەن شىعىندى ەشكىم وتەپ بەرمەيدى. ارىزىڭدى ايتساڭ, بىرىنە ءبىرى سىلتەيدى. تۇسىنىكتى تىلمەن ايتقاندا, يە جوق. ال الدا-جالدا اۋىل ماڭىنداعى تابيعاتتى قورعاعان, ەگىستىگىن كۇزەتكەن بىرەۋ مىلتىق كەزەنە قالسىنشى, ءبىر ەمەس ون يە تابىلادى. ءبىر جابايى شوشقا ءۇشىن 800 مىڭ تەڭگەگە جۋىق ايىپپۇل تولەنەدى ەكەن. ەل شۋلاعان سوڭ ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ ەگەرلەرى كەلىپ, ءبىر اپتا مىلتىق اتىپ ۇركىتتى. اۋىل ادامدارى سوندىقتان دوڭىزدى قاراۋىلعا بايلاۋدان سەسكەنەدى. بار امال, قورسىلداتىپ قۋىپ تاستاۋ. بىراق ادامنىڭ وزىنە ءدوڭ-ايبات شەگەتىن قابان تاياقپەن قۋعان جاياۋدىڭ ايبارىنان ىعا قويار ما؟!
اۋدانداعى «پۋحالسكوە» اڭشىلىق شارۋاشىلىعى 111 031 گەكتار جەردى الىپ جاتىر. شارۋاشىلىققا جەكە كاسىپكەر س.نۇرتازين يەلىك ەتەدى. شارۋاشىلىق باسشىسىنىڭ بىلتىر بەرگەن ەسەبىنە قاراعاندا, 148 جابايى شوشقا بار ەكەن. سوڭعى بەس جىلدىڭ ىشىندە 36 باسقا كوبەيىپتى. بەلگىلەنگەن تارتىپكە سايكەس جىل سايىن سانى كۆوتا ارقىلى بولىنگەن رۇقساتقا وراي كەمىتىلەدى. 2018 جىلى KazBeef Group جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ەگىستىك القابىن جابايى شوشقالاردىڭ تاپتاپ كەتۋىنە بايلانىستى جازعان ارىزىنا وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسى تاراپىنان سانىن شەكتەۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسالعان.
وسى تاقىرىپتى ىندەتىپ, وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى لاشىنتاي دۇيسەنوۆپەن تىلدەستىك. باسشىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جابايى شوشقانىڭ شەكتەن تىس كوبەيۋىنە بايلانىستى ەل تۇرعىندارى تاراپىنان ارىز-شاعىم بۇرىن دا تۇسكەن. تاياۋدا اۋدان اكىمى اسەن جاقسىلىقوۆپەن حابارلاسىپ, دوڭىزدان زيان شەگىپ وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارىن جيناپ بەرۋدى وتىنگەن. كوپ بولىپ كەڭەسىپ, بەلگىلەنگەن ءتارتىپ شەڭبەرىندە ماسەلەنى بىرجاقتى وڭتايلى شەشۋگە ۇمتىلىس جاساعان. حالىق قۇلاقتانبادى ما, حابار جەتپەدى مە كىم ءبىلسىن, انشەيىندە جابايى شوشقادان جاپا شەكتىك دەپ اتتانداپ جۇرگەن الەۋمەت جينالا قويماپتى.
قالاي بولعان كۇندە دە ەل ىشىندەگى ورىندى وكپە-رەنىشكە سەبەپ بولىپ وتىرعان بۇل ماسەلە شەشىمىن تابۋ كەرەك. كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, دوڭىزدىڭ مۇنشالىقتى كوبەيىپ كەتۋى قاسقىردىڭ جوقتىعىنان دەگەن دە جورامال ايتىلادى. الاش دالاسىنىڭ اجارىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن دە ءوزىمىز جىرتقىش دەپ جاراتا بەرمەيتىن قاسقىردىڭ دا كەرەك بولاتىن كەزى بار ەكەن-اۋ.
اقمولا وبلىسى,
زەرەندى اۋدانى
