ءبىر قاراعاندا, بۇل كارتينا قاراپايىم. باسى ارتىق ەشنارسە جوق. دالاداعى كوك مايسا ۇستىندە اق جاۋلىق كيگەن اجەلەر كيىز باسىپ جاتىر. ال بىراق ونىڭ استارىنا ۇڭىلسەڭىز, قىلقالام شەبەرى وسى جۇمىسى ارقىلى حالقىمىزدىڭ سان عاسىردان بەرى اتادان بالاعا جالعاسىپ كەلە, ادەت-عۇرپىن, سالت-ءداستۇرىن, قول ونەرىن, قىسقاسى, عاجايىپ ۇلتتىق ەتنوگرافيامىزدى كوركەم بەينەلەگەن. بۇل جەردە كيىز باسىپ جاتقان اجەلەر عانا ەمەس, بايتاق دالامىزدىڭ تۇمسا تابيعاتى مەن اسقاق تاۋى جاراسىمدىلىعىمەن كوز تارتادى.
تاۋدىڭ ەتەگىندە ءبىر وتار قوي جايىپ جۇرگەن شوپاننىڭ سۇلباسى مەن وعان كوز تىگە قاراپ تۇرعان جاس قىزدىڭ بەينەسى دە نازىك قىلقالام ۇشىمەن اسەم ۇيلەسكەن. كارتيناداعى بوياۋدىڭ ءتۇسى قانىق. اسىرەسە سارى ءتۇس – جايما-شۋاق كوڭىل سىيلايدى. وسى ەڭبەگى ارقىلى اۆتور ءداستۇرىمىزدى دارىپتەپ قانا قويمايدى, حالقىمىزدىڭ قادىر-قاسيەتىن اسىرا سۋرەتتەيدى.
ونەرتانۋشى عالىم گ.سارقۇلوۆا ايتۋلى تۇلعانىڭ شىعارماشىلىعىنداعى تابيعاتقا جاقىندىعى مەن دۇنيەدەگى بار قۇبىلىستى اقىندىق شابىتپەن قابىلداۋى ەرەكشە ەكەنىن ايتادى.
«قىلقالام شەبەرىنىڭ ءومىردى ۇعىنۋى مەن ءتۇيسىنۋى بوياۋ تۇستەرىنىڭ عاجاپ جاراسىمىمەن كورىنىس تاپقان. ول ءومىردىڭ سىرىن بوياۋلار الەمى ارقىلى شەبەر جەتكىزەدى. سوندىقتان سۋرەتشى شىعارمالارىنىڭ ەرەكشەلىگى سەزىمىنىڭ تازالىعىندا عانا ەمەس, تۇستەردىڭ پوەزياسى مەن ۇلتتىق قۇندىلىعىندا ەكەنى كۇمان تۋعىزبايدى. سۋرەتشى تۋىندىلارىنىڭ قاي-قايسىسى دا تالعام نازىكتىگىمەن, ورىنداۋ شەبەرلىگىمەن سۇيسىندىرەدى. بۇل دەگەنىمىز, ونىڭ تاڭداعان تاقىرىبىن تەرەڭ زەرتتەپ, ونى شابىتپەن ورىندايتىن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى» دەسە, سۋرەتشى بايتۇرسىن ومىربەكوۆ كەنباەۆتى ەۋروپالىق سۋرەتشىلىك مەكتەپتى جاقسى مەڭگەرىپ, وعان وزىنشە ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەر مەن جاڭالىقتار قوسقان ۇلكەن دارىن يەسى دەپ باعالاپتى. «ونىڭ قاي شىعارماسىن الساڭىز دا ۇلتتىق مادەنيەت, قازاقى تۇرمىستى, كوشپەلى ءومىر سالتتىڭ كورىنىستەرى شىنايىلىقپەن تابيعي تۇردە جەتكىزىلگەن. وسىلايشا, ول بيىك تە اسقاق ونەرى ارقىلى قازاقتىڭ باي مادەنيەتىن تانىتا ءبىلدى» دەپ جازىپتى.
جالپى, حالقىمىز ەرتەدە كوشپەلى ومىرگە ىڭعايلى تۇرمىستىق بۇيىمداردىڭ كوبىن كيىزدەن جاساعان. بۇل ءۇردىس وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارىنا دەيىن جالعاسىپ كەلدى. اجەلەرىمىز بەن اپالارىمىز كيىز باسۋدى تۇرمىستىق دەپ قانا بىلمەي, ونى ونەر دارەجەسىنە كوتەردى. كيىزگە ءتۇرلى ۇلتتىق ويۋ سالىپ, ونى تۇرمىسقا شىققان قىز بالانىڭ كادەسىنە قوستى.
وسى رەتتە ويىما ءبىر وقيعا تۇسەدى. توقسانىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە ءبىزدىڭ سوۆحوز ۇجىمشارعا اينالىپ, اۋىلعا ابدوللا جاڭعابىلوۆ دەگەن كىسى ديرەكتور بولىپ كەلدى. ول كەزدە سوۆحوزدا ءالى دە مال باسى بار ەدى, كوبى قوي بولاتىن. ال قويدىڭ ءجۇنىن وتكىزەتىن جەر جوق. بۇرىن ونى وتكىزىپ كەلگەن مەكەمەلەر جابىلا باستاعان. سودان ءبىر قويمادا قويدىڭ ءجۇنى قانار-قانار بولىپ جينالىپ تۇراتىن. سودان جاڭا باسشى اۋىلداعى جاسى ۇلكەن اجەلەر مەن اپالاردى جيناپ, «مەن ءبىر ورىن تاۋىپ بەرەيىن, وسى ءجۇندى بوس ىسىراپ قىلماي, كيىز باسىپ, قاجەتتەرىڭىزگە جاراتىڭىزدار» دەيدى. ءسويتىپ, اجەلەرىمىز بەن انالارىمىز ءبىر جاز كيىز باستى. كەيدە ءبىز دە ولارعا بارىپ كومەكتەسەمىز. ويتكەنى كيىزدى ارقانمەن اينالدىرعاننان كەيىن ونى باسۋعا ادام قولىنىڭ كۇشى كەرەك. سوندا كيىز باسۋدىڭ وڭاي ەمەس ەكەنىن, ونىڭ ۇلكەن ونەر ەكەنىن كوردىم.
شىندىعىن ايتقاندا, قازىر كيىز باسۋ ونەرىنە ەشكىم ءمان بەرە قويمايدى.
ونى بىلەتىن اجە – اپالارىمىزدىڭ قاتارى ازايدى. كەيىنگى جاستارعا ونىڭ قاجەتتىلىگى دە از. بۇرىن اۋىلداعى ءار ۇيدە كيىز توسەلەتىن. اسىرەسە انام قىستى كۇندەرى اياققا جىلى دەپ ۇيگە كيىز توسەيتىن. قازىر ونىڭ ءبارى كوزدەن بۇلبۇل ۇشتى. قويدىڭ ءجۇنىن دە ەشكىم جاراتىپ جاتقان جوق. مەملەكەت تە وعان نازار اۋدارماي كەلەدى. قانشاما بايلىق وسىلاي ىسكە اسۋسىز شاشىلىپ جاتىر.
كورنەكتى قىلقالام شەبەرى مولداحمەت كەنباەۆتىڭ «كيىز باسۋ» كارتيناسىنا الپىس جىلدان اسا ۋاقىت وتسە دە, ونىڭ قۇندىلىعىن قازىر سەزىنە باستادىق. ونەردىڭ قۇدىرەتى دەگەن وسى شىعار.
