يبراي تۋلەشوۆ. ول كىم؟

رەسەيلىك «يۋگرا» ىزدەستىرۋ­­­­شى­لەر وتريادىنىڭ مۇشەلەرى 2006 جىلعى تامىز ايىندا رجەۆ اۋدا­نىنىڭ دوروگينو دەرەۆنيا­سىنىڭ ماڭىنان سوعىس كەزىندە قازا بولعان جاۋىنگەردىڭ سۇيەگىن تاۋىپ الادى. ونىڭ مەدالونىندا «تۋلەشوۆ يبراي (مەدالون) 1911 گ.ر., كراسنوارمەەتس, پريزۆان مولوتوۆسكيم رۆك كازاحسكوي سسر. ادرەس سەمي: كازاحسكايا سسر, اكمولينسكايا وبلاست مولوتوۆسكي رايون پ. كۋرۋ...» دەگەن جازۋلار بول­عان. ءمايىت كوپ كەشىكپەي رجەۆ قالا­سىندا سالتاناتتى جاعدايدا جەرلەنگەن. مىنە, سودان بەرگى ۋاقىت ىشىندە تۋلەشوۆ يبرايدىڭ كىم ەكەندىگى انىقتالماي كەلەدى. ىزدەستىرۋشىلەر تاپقان دەرەكتەرگە قاراعاندا يبراي تۋلەشوۆ اقمولا وبلىسى, دزەرجينسك اۋدانىندا تۋعان, سوعىسقا مولوتوۆ اسكەري كوميسسارياتى ارقىلى شاقىرىلعان. ەگەر قۇجاتتارعا سۇيەنسەك, ي.تۋلەشوۆ 1942 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قازا تاپقان. ونىڭ سەمەگا تۋلەشوۆا ەسىمدى ايەلى بولعان. بۇل جەردە سەمەگا دەگەن ونىڭ ناقتى ەسىمى بولماۋى ابدەن-اق مۇمكىن. قۇجات تولتىرۋ بارىسىندا قاتە كەتۋ مۇمكىندىگىن دە ەسكەرۋ كەرەك. ايەلىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرى «دزەرجينسك اۋدانى, تورعاي سەلولىق سوۆەتى, قازاق كسر-ءىنىڭ 20 جىلدىعى اتىنداعى كولحوز ەكەندىگى دە جازىلعان. دەمەك, ي.تۋلەشوۆتىڭ ءوزى دە وسى كول­حوزدىڭ مۇشەسى بولعان دەۋگە تولىق نەگىز بار. ارينە, بۇل جەردە ەلدى مەكەندەر مەن كولحوز, اۋدان اتاۋلارى سوعىسقا دەيىنگى نەمەسە سوعىس تۇسىنداعى اتاۋلار ەكەندىگى بەلگىلى. سودان بەرى جەر-سۋ اتاۋلارى قانشاما وزگەرىستەرگە ءتۇستى دەسەڭىزشى! بۇل, ارينە, ءوز كەزەگىندە ىزدەستىرۋ جۇمىستارىن قيىنداتا تۇسەتىنى انىق. ءتىپتى, رەسەيلىك ىزدەستىرۋشىلەر اۋدان اتى دزەرجينسك ەمەس, زەرەندينسك ەكەندىگىنە دە كۇمانسىز. ويتكەنى, ولار ابيلوۆ ساليم ەسىمدى جاۋىن­گەردىڭ قۇجاتتارىنداعى اقمولا وبلىسى زەرەندى اۋدانى, تورعاي سەلسوۆەتى, قازاق كسر-ءىنىڭ 20 جىلدىعى اتىنداعى كولحوز» دەگەن جازبالارعا قاراپ, «زەرەندينسك» دەگەننىڭ دزەرجينسك» بولىپ جازىلىپ كەتۋىن دە جوققا شىعارمايدى. ىزدەستىرۋشىلەر ىزىنە قانشاما تۇسسە دە تابا الماي, انىقتاي الماي جۇرگەن ەلدى مەكەن اتاۋى «كۋرۋ» دەپ باستالاتىن پوسەلكە . ىزدەستىرۋشىلەردى تىعىرىققا تىرەگەن تاعى ءبىر جاۋاپ, بۇل ولاردىڭ زەرەندى اۋداندىق ءارحيۆىنىڭ ولاردىڭ ساۋالىنا وراي قايتارعان جاۋابى بولىپ تۇر. بۇل جاۋاپتا «تۋلەشەۆ يبراي, 1911 گودا روجدەنيا پريزۆاننىي زەرەندينسكيم رۆك وستالسيا جيۆ ي ۋمەر ۆ 1980 گودۋ» دەپ جازىلعان. بۇل ەكەۋى ءبىر ادام با, جوق الدە ەكەۋى ەكى ادام با؟ تۋعان جىلدارى مەن اسكەرگە شاقىرىلعان كوميسسارياتتارىنىڭ ءبىر ەكەندىگى ويلاندىرماي قويماي­دى. قازاقتاردا كىسى اتتارىنىڭ قايتالانىپ, سايكەس كەلە بەرۋى وتە سيرەك كەزدەسەتىنى بەلگىلى. سون­دىقتان, ەگەر زەرەندى مۇراعاتى ءوز جاۋابىندا «سوعىستان ورالىپ, بەرتىندە قايتىس بولعان تۋلەشەۆ يبرايدىڭ سوعىسقا دەيىن قايدا تۇرعانىن, ايەلىنىڭ ەسىمى كىم بول­عانىن انىعىراق جازعاندا ءبىر­شاما تۇسىنىكتىرەك بولا تۇسەر ەدى. ءبىر قىزىعى, ساندىقتاۋ اۋدان­دىق قورعانىس ىستەرى جونىندەگى ءبو­لىمى مەن مۇراعاتىنان ىزدەستى­رۋ­شىلەر العان جاۋاپقا قاراعاندا, ي.تۋلەشوۆتىڭ ەسىمى وسى اۋداننىڭ «بوزداقتار» (كنيگا پامياتي) كىتا­بىندا جازىلعان. ال وندا قالاي جازىلعانى جونىندە كەڭىرەك ءمالى­مەت بەرىلمەگەن. تەك «تۋعان-تۋىس­تارىنان حابارىمىز جوق» دەگەن قىسقاشا عانا جاۋاپ بار. «مى پروۆەريلي پو حوزيايستۆەننىە كنيگي س نازۆانيەم, كوتورىە ناچينايۋتسيا نا كۋرۋ..., نو تاكيح سەل ۋ ناس نە بىلو. ا كنيگي پو حوزيايستۆەننوگو ۋچەتا ۆ ارحيۆە يمەيۋتسيا. ەسلي ۆى ۋتوچنيتە پولنوە نايمەنوۆا­نيە سەلا, تو مى سموجەم پروۆە­ريت پو ەگو نازۆانيۋ» دەگەن جاۋاپ­تان ساندىقتاۋ اۋداندىق ءارحيۆى باسشىسىنىڭ ي.تۋلەشوۆ تۋرا­لى دەرەكتەردى ىزدەستىرۋگە سون­­­شالىقتى ىنتالىلىق تانىت­پاي وتىرعانى اڭعارىلادى. ەگەر, رەسەي­لىك ىزدەستىرۋشىلەر ەلدى مە­كەن­نىڭ تولىق اتاۋىن بىلەتىن بولسا, سۇراۋ سالاتىن با ەدى؟ ولار «ءبىر كومەگى تيە مە ەكەن؟» دەپ جەرگىلىكتى جەرگە قولقا سالىپ وتىر ەمەس پە؟ ابدوللا داستانوۆ, جەزقازعان ايماقتىق «مىستى ءوڭىر» گازەتىنىڭ ديرەكتورى. قاراعاندى وبلىسى.