وتان شەكارادان باستالادى

ءتۇن الەتىندە كىرپىك قاقپاي دەگەندى اسىرەلەپ ايتقانىمىز جوق. راسىندا سولاي. ءتارتىپ بو­يىنشا شەكاراشىلاردىڭ قىزۋ جۇمىسى كەشكى 8-دە باستالادى. ساي تاسىنداي ساڭلاقتار ساپقا تۇرىپ, وزدەرىنە جۇكتەلگەن جاۋاپتى مىندەتتەرىنە جۇمىلادى. ءبىرى بيىك مۇنارا باسىندا موينىنا ءدۇربى ءىلىپ, الىس-جاقىندى بارلاسا, ەندى ءبىرى اتقا ءمىنىپ اۋماقتىڭ تىنىشتىعىن كۇزەتەدى. مۇزداي قارۋ اسىنعان تاعى بىرنەشە شەكاراشى تاۋ-تاستى ارالاپ, كۇندەلىكتى ىسىنە كىرىسەدى.

ءبىز بارعان شەكارا بولىمىنە اقساي مەن قاسكەلەڭ شاتقال­دا­رى ارقىلى وتەتىن قازاق-قىر­عىز مەملەكەتتىك شەكاراسىن كۇزەتۋ مىندەتتەلگەن. مۇنداعى جىگىتتەردىڭ تۇگەلدەي دەرلىگى كەلى­سىمشارت قىزمەتىنىڭ قاتارداعى جاۋىنگەرلەرى. ولاردىڭ كوپ­شىلىگى شەكاراشىلارعا ارنال­عان اسكەري قالاشىقتا وتباسىمەن تۇرىپ جاتىر. اتشاپتى­رىم اۋماقتى الىپ جاتقان قالا­شىق­تا اسكەريلەر وتباسىنىڭ جاق­سى ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاع­­داي جاسالعان. جاۋاپتى ىسكە جۇ­مىلعان جانداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋعا بارعان تىلشىلەر قاۋىمىن «قاسكەلەڭ» شەكارا بولىمشەسىنىڭ باسشى­سى, اعا لەيتەنانت داۋلەت قال­دى­بەك قارسى الدى. داۋلەتتىڭ العىر­لىعىنا قاراپ «جاس كەلسە ىسكە» دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ ما­نىنە بويلاعانداي بولدىق. جاسى وتىزعا دا تولماعان جالىن­دى جاۋىنگەر ءبىر بولىمشەنىڭ جۇ­مىسىن ورگە دوڭگەلەتىپ وتىر. مۇن­­دا كەلگەنگە دەيىن ول ەلىمىزدىڭ بىرنەشە وڭىرىندەگى شەكارالاردا شىڭدالىپتى.

– وتان قورعاۋ – ابىرويلى مىندەت. ءبىزدىڭ بولىمشەدەگى ءاربىر قىزمەتكەر مۇنى تەرەڭ سەزىنەدى. بولىمشە ىشىندەگى تەمىردەي ءتار­تىپ بارىنەن ماڭىزدى. اركىم ءوز جۇمىسىن جاقسى بىلەدى. ءبىر قا­را­عاندا, شەكاراشىلاردىڭ ءومىرى ءبىر سارىنمەن ءوتىپ جاتقان بولەك ءبىر الەم سەكىلدى كورىنەتىن شى­عار. الايدا ولاي ەمەس. بولىم­شە­دە­گىلەر ءوزارا دوستىق قارىم-قاتىناس, جاناشىرلىق پەن قام­قورلىق سەكىلدى يگى قاسيەتتەردى بە­رىك ساقتايدى. جاۋىنگەرلەردىڭ بالالارى بىرگە ويناپ, وتباسىلارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان. ءبىر سوزبەن ايتسام, ءبارىمىز ءبىر وتباسى سەكىلدىمىز. كەلىسىمشارت مەرزىمى اياقتالىپ, باسقا وڭىرگە نەمەسە بولىمشەگە اۋىساتىن جىگىتتەردى قيماستىقپەن شىعارىپ سالامىز. ءبىز كۇزەتەتىن شەكارادا ەكى ەل اراسىن تاۋ-تاس پەن شاتقالدار ءبولىپ جاتىر. ۇلت­­تىق ساياباق اۋماعىنا كىرەتىن اسەم تابيعاتقا اڭ اۋلاۋ نيەتىمەن كەلەتىن بروكونەرلەردىڭ دە جولىن كەسەمىز. شەكارا ماڭىندا بولعان ءاربىر جاعداي نازارىمىزدان تىس قالمايدى. قاراۋىمىز­دا ءىز كەسۋگە ماشىقتانعان يتتەر, جۇيرىك اتتار مەن قاجەتتى تەحنيكالار بار, – دەيدى د.قالدىبەك.

شەكاراشىلاردىڭ ءومىرى وزىنە ءتان قيىندىعىمەن ءھام قىزى­عىمەن ەرەكشەلەنەدى. بەلگىلى ءبىر شەكارادا بىرنەشە جىل قىزمەت اتقارعاننان كەيىن باسشىلىقتىڭ بۇيرىعىمەن ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە جۇمىس اۋىستىرۋ­لارىنا تۋرا كەلەدى. «وندا ەمەس, اندا بارعىم كەلەدى» دەگەن سى­ڭايداعى ءۋاج قابىلدانبايدى. سەبەبى بۇيرىق تالقىلانبايدى. شەكاراداعى بولاتتاي بەرىك جىگىت­تەر مۇندايعا ابدەن ۇيرەنگەن.

شەكاراعا كەلىسىمشارت نەگىزىندە قىزمەتكە كەلۋ­گە اسكەري بورىشىن وتەگەن كەز كەلگەن قازاق­ستان ازاماتى نيەت بىل­دىرە الادى. جاسىڭىز بەن دەن­ساۋلىعىڭىز ساي كەلسە, اسكەري-نورماتيۆتىك تالاپتاردان مۇدىرمەي وتسەڭىز, سوعان ساي تەگەۋرىندى بولساڭىز ءسىز دە شەكاراشى اتانا الاسىز. شەكاراشى ءۇشىن جاقسى جالاقى مەن جايلى باسپانا قا­راستىرىلعان. ولاي بولماعان جاعدايدا وتباسىڭىزدىڭ ءاربىر مۇشەسىنە باسپانا جالداۋ اقىسى تولەنەدى.

ماماندىعى اسكەري سالامەن مۇلدە قابىسپاسا دا كەلىسىم­شارت قىزمەتى نەگىزىندە شەكاراشى بو­لۋعا بەل بايلاعانداردىڭ ءبىرى – جارىلقاسىن امىرجاەۆ. ءتورت بالا­نىڭ اكەسى جولداسى ايگە­رىم­مەن بىرگە شەكارا بو­لىم­­شەسى ىشىندەگى قىزمەتتىك ۇيدە تۇ­رىپ جاتىر. بيىل تۇڭعىشى مەدينا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاي­دى. الىپپەسىن قولعا الىپ, ءارىپ كو­شىن تانىماققا بەت العان قىزىن كور­شىلەس «دولان» اۋى­لى­نا تاسىمالداپ وقىتپاق. تاۋ­لىگىنە 7-8 ساعات قانا دەمالاتىن جارىلقاسىن­نىڭ بۇعان مۇر­شاسى جوق. نەگىزىنەن بالا تار­بيە­سىمەن جۇبايى اينالىسادى. شەكاراشىنىڭ ايەلى ايگەرىمدى اڭگىمەگە تارتتىق.

ء«بىز بۇعان دەيىن جەكە كاسىپپەن اينالىستىق. پاندەميا كەزىندە جۇمىس تۇرالاپ قالدى. ءبىر كۇنى جارىلقاسىن كەلىسىمشارتپەن اسكەري قىزمەتكە بارسام دەگەن ۇسىنىس ايتتى. مەن ونىڭ كەز كەل­گەن شەشىمىن قولدايتىنىمدى جەتكىزدىم. ىرىكتەۋدەن ويداعىداي ءوتىپ, بالا-شاعامىزبەن قىزىل­وردا وبلىسىنان الماتىعا كەل­دىك. باسىندا ۇيرەنۋ قيىن بولدى. قازىر ءبارى جاقسى. بولىمشە ىشىندە جايلى باسپانامىز, بالالار وينايتىن الاڭقاي, جاتتىعۋ زالى سەكىلدى قاجەتتى دۇنيەنىڭ ءبارى بار. جولداسىم دەمالىس العان كۇن­دەرى بالالاردى قالاعا اپارىپ قىدىرتامىز. كەيدە تورىعاتىن كەزدەر دە بولادى. وندايدا ءبىر-بىرىمىزگە دەمەۋ بولۋعا تىرىسامىز», دەيدى ءا.بالاپانقىزى.

تاڭعى التىدا كوزىن تىرناپ اشىپ, جاۋاپتى مىندەتكە جۇ­مى­­لاتىن جارىلقاسىن – ۇزدىك شە­كاراشىلاردىڭ ءبىرى. جۇمىس­تان قولى بوساي قالعاندا, بولىم­شە ىشىندەگى ارناۋلى ورىنعا باۋ-­باقشا ەگىپ, بالا-شاعاسىن ءوز قو­لى­مەن وسىرگەن قيار-قىزاناق­پەن قامتىپ وتىرعان قاعىلەز جىگىت­تىڭ جىگەرى سۇيسىندىرەدى. ول وسىرگەن مالينا مەن قىزاناقتار باقشا ءىشىن جايناتىپ تۇر. ارىپتەستەرى دە ونىڭ ءبىر ءسات تىنىم تاپپايتىن ەڭبەكقورلىعىنا ءتانتى. سەبەبى تاۋلىكتەگى شەكاراشىلارعا تىنىعۋ ءۇشىن بەرىلەتىن اينالدىرعان 7-8 ساعاتتى جاۋىنگەرلەر دەمالۋعا ارنايدى.

«جۇمىسىمىز جاۋاپتى. كە­زەك­شىلىك كەزىندە ءبىر ءسات بو­ساڭ­سۋعا بولمايدى. قارۋ-جا­راق­­پەن جۇ­مىس ىستەگەندىكتەن جا­ۋاپ­كەر­شى­لىك جوعارى. كۇن سايىن­ جات­تىعۋ جاساپ, بىلىگىمىزدى ارت­تىرا­مىز. ارناۋلى مامانداردان سا­باق الا­­مىز. ءوزىم ءۇشىن شەكارا ۇل­كەن مەكتەپ. بالا كۇنىم­دە پولي­تسەي بولۋدى ارماندادىم. ول ماق­ساتىم ورىندالماسا دا, ەل شەتىندە وتا­نىمنىڭ تىنىش­تىعىن كۇزەتىپ ءجۇرمىن. قىز­مەتىم وزىمە ۇنايدى. بەيبىت كۇنىمىز باياندى بولسىن», دەيدى شەكاراشى ج. امىرجاەۆ.

قالانىڭ شۋلى تىرشىلىگىنەن مۇندا كەلسەڭىز ءبىر ءسات تىنىعىپ قالاسىز. شەكارا بولىمشەسى – وزى­مەن-ءوزى جاتقان ءبىر الەم. قالا­شىق ءىشى مۇنتازداي. ساربازدار­دىڭ ساپتىق ادىمى عانا ەستىلەدى. الەمدەگى گەوساياسي جاعدايلار كۇردەلەنىپ تۇرعان ۋاقىتتا وسى تىنىشتىق ماڭگى ساقتالسا ەكەن دەپ تىلەيسىز. ءبىزدى مۇندا باستاپ كەلگەن اسكەري-جۋرناليست تامارا داۋلەتباەۆا شەكاراشىلاردىڭ بىلايعى جۇرت بىلە بەرمەيتىن ماڭىزدى مىندەتتەرى تۋرالى اڭگى­مەلەپ كەلەدى. «مۇنداي مىقتى جىگىتتەر باردا – شەكارادان شى­بىن وتپەيدى», دەپ كۇلدىردى ارىپ­تەسىمىز. شەكارا شەبىن شەگەندەگەن وتان قورعاۋشىلارمەن قوشتاسىپ, زاستاۆادان ۇزاي بەردىك.

الماتى