«جالىن جۇتقان جاننا د’ارك» دراماسىن تاماشالاعاننان كەيىن تۋعان وي
...ول دا ون بەس جاسار كەز كەلگەن قىز سەكىلدى ەركەلەپ ەركىن ءوستى. ءيا, ونىڭ ون بەس جاستاعى قيالشىل قىزداردان ەشبىر ايىرماشىلىعى بولمايتىن... ءبارى دە تابيعاتتىڭ تامىلجي اتقان تاڭىندا مەيىرىمدى كۇنمەن جارىسا شىققان بەيمالىم داۋىستان باستالدى: «جاننا, فرانتسيانىڭ كورولىنە كومەككە بار! ءسويتىپ, سەن ونىڭ مەملەكەتىن قايتاراسىڭ!». مىنە, وسى ءبىر توسىننان شىققان تىلسىم ءۇن اسكەردى شايقاسقا باستاپ, تۇتاس ءبىر يمپەريانىڭ باسىنا تونگەن قارا بۇلتتى سەيىلتپەك تۇگىل, ومىرىندە اتقا ءمىنىپ كورمەگەن قارشاداي بويجەتكەن ومىرىنە ۇلى وزگەرىس اكەلدى. سوڭىنا ەرلىك جايلى ۇلى اڭىز قالدىردى: «جالىن جۇتقان جاننا د'ارك!».
وتقا ورانعان ورلەاندى جات قولىنان ازات ەتكەن جاۋجۇرەك جاننانىڭ ەرلىگى ەندى ەلوردا كورەرمەندەرىنىڭ نازارىندا. جاقىندا استانا قالاسىنداعى ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق اكادەميالىق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا فرانتسۋز دراماتۋرگى جان ءانۋيدىڭ «بوزتورعاي» پەساسىنىڭ نەگىزىندە ساحنالانعان «جالىن جۇتقان جاننا د'ارك» دراماسىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. قويۋشى رەجيسسەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن قايراتكەرى الىمبەك ورازبەك.
شىمىلدىق اشىلعاننان-اق نازارىڭىزدى ورتا عاسىرداعى فرانتسيانىڭ تۇراقتىلىعى تۇرالاعان, تۇتاستىعىنان قىساستىعى كوپ جىرىم-جىرىم قوعامىنىڭ اسىرە ءدىني كورىنىسى اۋلايدى. ەرلەرشە كيىنىپ, قولىنا قارۋ الىپ ەلىن ازات ەتۋ ءۇشىن مايدانعا اتتانعان 19 جاسار بويجەتكەننىڭ «سيقىرشىلىققا قاتىسى بار, ءداستۇرلى دىننەن بەزگەن» دەگەن ايىپپەن ءىسى قاتاڭ قارالىپ جاتقان جازالاۋ سوتىنىڭ ۇستىنەن تۇسكەن ءسىز ۇرەي مەن ءۇمىت ارپالىسقان كۇيدەن الداعى ەكى ساعات كولەمىندە ارىلا المايتىنىڭىز انىق. رەجيسسەر مەن قويۋشى-سۋرەتشىنىڭ بىتە قايناسقان بەرىك تاندەمى زامان كەلبەتىن, دىنگە بەرىلگەن ەپيسكوپتار مەن قاراپايىم حالىق اراسىنداعى رۋحاني الشاقتىقتى شەبەر جەتكىزىپتى. اسىرەسە, تاعدىرى كوپ تالقىسىنا ءتۇسىپ, انە-مىنە ينكۆيزيتسيا وتىنا ورتەلگەلى تۇرعان قارشاداي عانا جاننا قىزدىڭ ەرلىگى مەن قاتىپ قالعان قاساڭ ەرەجەنىڭ شەڭبەرىنەن شىعا المايتىن ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاياز تۇسىنىگى اراسىنداعى پارادوكس ورتا عاسىرداعى ەۋروپا قوعامىنىڭ حال-كۇيىن, تۇسىنىك-تانىمىن بوياماسىز الدىڭىزعا جايىپ سالادى.
جاننا د'ارك بەينەسى تەاتر اكتريسالارى اينۇر بەرمۇحامبەتوۆا مەن سايا توقمانعاليەۆانىڭ نۇسقالاۋىندا ساحناعا شىقتى. قوس ءارتىس ويىنىن تاماشالاۋ بارىسىنداعى ءبىزدىڭ كورگەنىمىز بەن كوڭىلگە تۇيگەنىمىزدى تالعام تارازىسىنا تارتىپ كورسەك, ساراپتامامىزدىڭ سالماعى تومەندەگىشە تارقاتىلدى.
سونىمەن, بىرىنشىدەن, جان انۋي پەساسىنىڭ ادەبي نۇسقاسىمەن تانىسقاندا ءبىزدىڭ نازارىمىزدى اۋدارعانى – باتىر بويجەتكەننىڭ جاس ەرەكشەلىگى بولدى. جانناعا تىلسىم داۋىستار بەلگى بەرە باستاعاندا بويجەتكەن ون بەس جاستىڭ ەسىگىن ەندى قاققان بويجەتكەن ەدى دەپ كورسەتىلەدى. ياعني, وقيعا ەرجۇرەك قىز ءومىرىنىڭ 15-19 جاس ارالىعىنداعى بولىگىن قامتيدى. بايقاعاندارىڭىزداي, اۋەلگى ۇندەستىكتى ءبىز وسى تۇرعىدان ىزدەستىرمەكپىز. ماسەلەن, 13 جاسار دجۋلەتتانى, بولماسا 15-كە تولماعان قامار سۇلۋدى وتىزدى ورتالاعان اكتريساعا بەرۋدەن ونەر كوپ نارسەنى ۇتا قويار ما ەكەن؟ ول كورەرمەن قيالىنداعى ادەمى ەستەلىكپەن قانشالىقتى استاسادى؟ مىنە, شىمىلدىق اشىلعانعا دەيىنگى ۋاقىتتا ءبىزدى وسى ساۋالدىڭ مازالاعانى راس.
ارينە, «قالاي تارتساڭىز دا تەاتردىڭ ەڭ جاس اكتريساسى 15 جاستا بولا المايدى, كەمى 20 جاستى قاناعات تۇتۋعا تۋرا كەلەدى» دەپ قارسى ءۋاج ايتۋشىلار دا تابىلاتىنى انىق. پىكىر ورىندى. دەگەنمەن, ترۋپپا تاڭداۋ مەن ءرول تاعايىنداعاندا وسى ىقتيمالدىق مەن مۇمكىندىكتەردىڭ بارىنشا شەگىن پايدالانۋ قاجەتتىگىن ەسكەرۋ – رەجيسسەر جۇمىسىنىڭ جاڭا تىنىسىن اشار ما ەدى, بالكىم. قانشا ەلەمەۋگە تىرىسقانىمىزبەن, ءبىز ويىنىنا كۋا بولعان ەكى اكتريسانىڭ دا ءبىتىم-تۇلعاسىندا جاننا جاسىمەن سالىستىرمالى تۇردە العاندا ءبىرشاما الشاقتىقتىڭ بارى بىردەن كوزگە ۇرادى.
الايدا, كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتقانى – جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاتىستى كۇدىگىمىزدى ونەر يەلەرىنىڭ جان-جاقتى ىزدەنىسى اقتاي العاندىعى. ءاسىرەسە, ساحنادا جالىن اتقان جاننا – اينۇر بەرمۇحامبەتوۆانىڭ ىشكى رۋحى, قۋاتتى داۋىس مۇمكىندىگى مايدان دالاسىنداعى ۇرەي مەن ءۇمىت ارپالىسقا تۇسكەن الاساپىران سەزىم كۇيىن ءدوپ باسا الدى. اتتى اسكەر الىپ, ءوزىنىڭ مايدانعا اتتانۋعا قاجىر-قايراتىنىڭ جەتەتىندىگىن بودريكۋر مەن كارل پاتشاعا جانە اينالاسىنداعى باسقالارعا دالەلدەۋ جولىنداعى باتىل دا سەنىمدى ارەكەتى, وجەت تە ءور ءسوز ساپتاسى كوڭىلگە قۇرمەت ورنىقتىردى. جان دۇنيەسىن الەمتاپىرىق كۇيگە تۇسىرگەن كوڭىل تۇكپىرىندەگى قورقىنىشى مەن قايسارلىعىن تەپە-تەڭدىكتە ۇستاپ, ءدال بەرگەن اكتريساعا جالعىز عانا جەتپەگەنى – سەمسەر مەن جۇمىس ىستەۋدەگى سەنىمدىلىك. سەمسەردى سەرىكتەسىنە لاقتىراتىن تۇستا دا, قىلىشتاساتىن كورىنىستە دە جاننا – اينۇردىڭ بويىندا ارەكەت ەركىندىگى السىزدەۋ بولدى. قورقىنىشقا باسىمدىق بەرىپ العاندىعىن جازباي تانيسىز. كەرىسىنشە, بۇل جاعىنان سايا توقمانعاليەۆا باسىمىراق ءتۇستى. بىراق سايانىڭ ءبىر كەمشىلىگى – ىشكى تراگەديالىق كۇيدى بەرۋدە كەيىپكەردىڭ جاندۇنيە تۇڭعيىعىنىڭ تەك بەتكى قاباتىن عانا مالتىپ ءوتۋى دەر ەدىك. تۇتاس فرانتسيا ەلىنىڭ تاعدىرى ءبىر ءوزىنىڭ يىعىنا تۇسكەنىن سەزىنۋ – قارشاداي بويجەتكەن تۇرماق, جاۋجۇرەك باتىردىڭ ءوزىن بەيجاي قالدىرماسى اقيقات. وسى تۇرعىدان كەلگەندە جاننا – ساياعا تەك داۋىس قۇبىلتۋمەن عانا شەكتەلمەي, جاۋىنگەر جاننانىڭ جالىن شارپىعان, قاۋىپ پەن قورقىنىش قاتار كەۋلەگەن جاندۇنيە ارپالىسىنىڭ الاساپىران كۇيىن ىشكى تۇيسىكتىڭ قىزمەتىن بەلسەندىرەك ىسكە قوسۋ ارقىلى جەتكىزۋ جاعى جەتىسپەدى. اكتريسا ەزۋىنە ءجيى-ءجيى ۇيىرىلگەن كۇلكى دە كوپ جاعدايدا ءوزىن-ءوزى اقتامادى. داۋىس مۇمكىندىگىمەن دە جۇمىس ىستەۋ رۋحى بيىك, ءتىنى مىقتى قايسار جاننانىڭ تابيعاتىن شىنايى بەرۋدە ارتىقتىق ەتپەيتىنىن الداعى ۋاقىتتا قاپەردە ۇستاسا, جالپى كەيىپكەر حاراكتەرى جان-جاقتى اشىلا تۇسەر مە ەدى دەگەن ءۇمىتتىڭ كوكەيگە ورنىققانىن اتاپ ءوتۋدى دە ماقساتىمىز سانادىق.
ال ەندى قوس اكتريسا ىزدەنىسىنە كولەڭكە تۇسىرگەن ورتاق كەمشىلىككە توقتالار بولساق, ول – اكە-شەشە, باۋىر ورتاسىنداعى مەيىربان جاننا; ەل سەنىمىنە يە بولۋ جولىندا بارىن سالا جانۇشىرعان وتكىر جاننا; قان مايدان ورتاسىنداعى نامىسى جانىلعان, رۋحى اسقاقتاعان, تۇلعاسى تۇعىرلانعان جاۋىنگەر جاننا; شىركەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ قىسپاعىنا تۇسكەن, ينكۆيزيتسيا جالىنىنا شارپىلار الدىنداعى ايىپكەر جاننا; ءومىر مەن ءولىم, مويىنسۇنۋ مەن تارك ەتۋ اراسىنداعى تاڭداۋ تالقىسىندا ويى ون, ساناسى سان ساققا شاشىراعان دارمەنسىز جاننا... – مىنە, وسىنداي الۋان ءتۇرلى سەزىم سەرگەلدەڭىندە سانسىراعان جاننانى ارقايسىسىن ءوز حاراكتەرىنە ساي, دراما ديناميكاسىنا لايىق وربىتۋگە كەلگەندەگى بىرسارىندىلىققا بوي الدىرىپ العاندىعى دەر ەدىك. ءار ارەكەتتە كوڭىل-كۇي قالىبىن وقيعا ورايى مەن قيمىل قۇبىلۋىنا ساي سانتاراپتاندىرسا, قاھارمان قىز بولمىسىن بەينەلەۋ بەدەرى بايىپ, كەيىپكەر كوڭىل-كۇي قاتپارلارىنىڭ كۇردەلەنە تۇسەرىنە سەنىم كامىل.
سپەكتاكل بارىسىندا نازارىمىزدى ايرىقشا اۋدارتقان ساحناگەرلەر شوعىرىنان كارل پاتشا رولىندەگى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇركەن وتەۋىلوۆتىڭ ويىنىنا ويىپ تۇرىپ ويىن بەرەر ەدىك. ەكىنشى قۇرامدا ويناعان ەرجان نۇرىمبەتتىڭ كارلى سىلبىر, بوساڭداۋ بولسا, نۇركەن وتەۋىلوۆتىڭ كەيىپكەرى مىنەز مىعىمدىعىمەن باۋراپ الدى. اكتەر ساراپتاۋىندا اۋمەسەر دە سۋجۇرەك, ۇشقالاق تا اپەندى پاتشا بەينەسى كەمەلىنە كەلتىرىلە كەيىپتەلىپتى. ءمىنەزى تۇراقسىزداۋ, ءسوزىنىڭ دە تۇرلاۋى جوق تاق يەسىنىڭ تابيعاتىن جەتكىزۋدەگى ساحناگەر شەبەرلىگى ءتانتى ەتۋمەن قاتار, ەزۋىڭىزگە كۇلكى دە ۇيىرەدى. جىميا وتىرىپ ويلاناسىز...
بۇل قويىلىم وسىعان دەيىن ابىلاي حان, كەنەسارى, گاملەت سىندى سالماعى سىناداي, قيۋى كۇردەلى ءرولدەردە ويناپ كەلگەن سىرىم قاشقاباەۆتى لاير بەينەسىندە ءمۇلدەم جاڭا قىرىنان كورسەتىپ بەردى. ەبەدەيسىز ساربازدىڭ اڭعال دا ادال ارەكەتى, قوبىرايعان قوبالاق قيمىلى سىرىمنىڭ نۇسقالاۋىندا جاڭا تىنىسىن اشىپتى. كوشون كەيپىنە ەنگەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءتىلەكتەس مەيراموۆ, جاننانىڭ اكەسى بەينەسىندە جۇرگەن بورانباي مولداباەۆ, يولانتا رولىندە كورىنگەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى جۇماگۇل مەيراموۆانىڭ ويىنى وزىندىك بەدەرىمەن ەستە قالدى. مەيرام قايسانوۆ بورديكۋرىنىڭ دا بوياۋى قانىق. كورەرمەندى گراف ۆاريكپەن قاۋىشتىرعان جانىبەك مۇساەۆ ويىنى دا كوڭىل قويىپ تاماشالاۋعا لايىق. تەاتردىڭ جاس ساحناگەرلەرى ولجاس جاقىپبەك پەن داستان ءالىمنىڭ نۇسقالاعان ءتانى كەمتار بولعانمەن, جانى ءمولدىر مۇگەدەگىڭنەن دارمەنسىز جاننىڭ كۇرەسكەر بولمىسىنداعى جىلىلىقتى سەزىندىك. ساحنادا ساناۋلى مارتە كورىنگەنىمەن, كوڭىلدى بەيجاي قالدىرمايدى. ال ينكيۆيزيتور قۋاندىق قىستىقباەۆقا «ۇرىسقاقتىقتان» ارىلىپ, قاتالدىق قالپىنا ەنۋ جولىندا ءالى دە ءبىرشاما ىزدەنىستىڭ قاجەت ەكەندىگى سۇرانىپ-اق تۇر.
«...سوكراتقا ۋ ىشكىزگەن, يواننا اركتى وتقا ورتەگەن, عايسانى دارعا اسقان, پايعامبارىمىزدى تۇيەنىڭ جەمتىگىنە كومگەن كىم؟ ول – كوپ, ەندەشە, كوپتە اقىل جوق!» تاريح پاراقتارىندا قاتپارلانعان ءداۋىر كەلبەتىن ۇلى اباي وسىلاي بەرەدى. ءيا, كوپ – توبىر. بىراق قاي داۋىردە دە سول اقىلسىز كوپتى ۇلى مۇراتتىڭ ءبيىگىنە شىعاراتىن تۇلعالار بولادى. جالىن جۇتقان جاننا د'ارك ەرلىگى سونىڭ دالەلى. دەمەك, ءبارى دە ادامنىڭ ىشكى قۋاتىنا, ياعني وزىمىزگە بايلانىستى.
نازەركە جۇماباي,
قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ونەرتانۋ ماگيسترانتى.
شىمىلدىق اشىلعاننان-اق نازارىڭىزدى ورتا عاسىرداعى فرانتسيانىڭ تۇراقتىلىعى تۇرالاعان, تۇتاستىعىنان قىساستىعى كوپ جىرىم-جىرىم قوعامىنىڭ اسىرە ءدىني كورىنىسى اۋلايدى. ەرلەرشە كيىنىپ, قولىنا قارۋ الىپ ەلىن ازات ەتۋ ءۇشىن مايدانعا اتتانعان 19 جاسار بويجەتكەننىڭ «سيقىرشىلىققا قاتىسى بار, ءداستۇرلى دىننەن بەزگەن» دەگەن ايىپپەن ءىسى قاتاڭ قارالىپ جاتقان جازالاۋ سوتىنىڭ ۇستىنەن تۇسكەن ءسىز ۇرەي مەن ءۇمىت ارپالىسقان كۇيدەن الداعى ەكى ساعات كولەمىندە ارىلا المايتىنىڭىز انىق. رەجيسسەر مەن قويۋشى-سۋرەتشىنىڭ بىتە قايناسقان بەرىك تاندەمى زامان كەلبەتىن, دىنگە بەرىلگەن ەپيسكوپتار مەن قاراپايىم حالىق اراسىنداعى رۋحاني الشاقتىقتى شەبەر جەتكىزىپتى. اسىرەسە, تاعدىرى كوپ تالقىسىنا ءتۇسىپ, انە-مىنە ينكۆيزيتسيا وتىنا ورتەلگەلى تۇرعان قارشاداي عانا جاننا قىزدىڭ ەرلىگى مەن قاتىپ قالعان قاساڭ ەرەجەنىڭ شەڭبەرىنەن شىعا المايتىن ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاياز تۇسىنىگى اراسىنداعى پارادوكس ورتا عاسىرداعى ەۋروپا قوعامىنىڭ حال-كۇيىن, تۇسىنىك-تانىمىن بوياماسىز الدىڭىزعا جايىپ سالادى.
جاننا د'ارك بەينەسى تەاتر اكتريسالارى اينۇر بەرمۇحامبەتوۆا مەن سايا توقمانعاليەۆانىڭ نۇسقالاۋىندا ساحناعا شىقتى. قوس ءارتىس ويىنىن تاماشالاۋ بارىسىنداعى ءبىزدىڭ كورگەنىمىز بەن كوڭىلگە تۇيگەنىمىزدى تالعام تارازىسىنا تارتىپ كورسەك, ساراپتامامىزدىڭ سالماعى تومەندەگىشە تارقاتىلدى.
سونىمەن, بىرىنشىدەن, جان انۋي پەساسىنىڭ ادەبي نۇسقاسىمەن تانىسقاندا ءبىزدىڭ نازارىمىزدى اۋدارعانى – باتىر بويجەتكەننىڭ جاس ەرەكشەلىگى بولدى. جانناعا تىلسىم داۋىستار بەلگى بەرە باستاعاندا بويجەتكەن ون بەس جاستىڭ ەسىگىن ەندى قاققان بويجەتكەن ەدى دەپ كورسەتىلەدى. ياعني, وقيعا ەرجۇرەك قىز ءومىرىنىڭ 15-19 جاس ارالىعىنداعى بولىگىن قامتيدى. بايقاعاندارىڭىزداي, اۋەلگى ۇندەستىكتى ءبىز وسى تۇرعىدان ىزدەستىرمەكپىز. ماسەلەن, 13 جاسار دجۋلەتتانى, بولماسا 15-كە تولماعان قامار سۇلۋدى وتىزدى ورتالاعان اكتريساعا بەرۋدەن ونەر كوپ نارسەنى ۇتا قويار ما ەكەن؟ ول كورەرمەن قيالىنداعى ادەمى ەستەلىكپەن قانشالىقتى استاسادى؟ مىنە, شىمىلدىق اشىلعانعا دەيىنگى ۋاقىتتا ءبىزدى وسى ساۋالدىڭ مازالاعانى راس.
ارينە, «قالاي تارتساڭىز دا تەاتردىڭ ەڭ جاس اكتريساسى 15 جاستا بولا المايدى, كەمى 20 جاستى قاناعات تۇتۋعا تۋرا كەلەدى» دەپ قارسى ءۋاج ايتۋشىلار دا تابىلاتىنى انىق. پىكىر ورىندى. دەگەنمەن, ترۋپپا تاڭداۋ مەن ءرول تاعايىنداعاندا وسى ىقتيمالدىق مەن مۇمكىندىكتەردىڭ بارىنشا شەگىن پايدالانۋ قاجەتتىگىن ەسكەرۋ – رەجيسسەر جۇمىسىنىڭ جاڭا تىنىسىن اشار ما ەدى, بالكىم. قانشا ەلەمەۋگە تىرىسقانىمىزبەن, ءبىز ويىنىنا كۋا بولعان ەكى اكتريسانىڭ دا ءبىتىم-تۇلعاسىندا جاننا جاسىمەن سالىستىرمالى تۇردە العاندا ءبىرشاما الشاقتىقتىڭ بارى بىردەن كوزگە ۇرادى.
الايدا, كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتقانى – جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاتىستى كۇدىگىمىزدى ونەر يەلەرىنىڭ جان-جاقتى ىزدەنىسى اقتاي العاندىعى. ءاسىرەسە, ساحنادا جالىن اتقان جاننا – اينۇر بەرمۇحامبەتوۆانىڭ ىشكى رۋحى, قۋاتتى داۋىس مۇمكىندىگى مايدان دالاسىنداعى ۇرەي مەن ءۇمىت ارپالىسقا تۇسكەن الاساپىران سەزىم كۇيىن ءدوپ باسا الدى. اتتى اسكەر الىپ, ءوزىنىڭ مايدانعا اتتانۋعا قاجىر-قايراتىنىڭ جەتەتىندىگىن بودريكۋر مەن كارل پاتشاعا جانە اينالاسىنداعى باسقالارعا دالەلدەۋ جولىنداعى باتىل دا سەنىمدى ارەكەتى, وجەت تە ءور ءسوز ساپتاسى كوڭىلگە قۇرمەت ورنىقتىردى. جان دۇنيەسىن الەمتاپىرىق كۇيگە تۇسىرگەن كوڭىل تۇكپىرىندەگى قورقىنىشى مەن قايسارلىعىن تەپە-تەڭدىكتە ۇستاپ, ءدال بەرگەن اكتريساعا جالعىز عانا جەتپەگەنى – سەمسەر مەن جۇمىس ىستەۋدەگى سەنىمدىلىك. سەمسەردى سەرىكتەسىنە لاقتىراتىن تۇستا دا, قىلىشتاساتىن كورىنىستە دە جاننا – اينۇردىڭ بويىندا ارەكەت ەركىندىگى السىزدەۋ بولدى. قورقىنىشقا باسىمدىق بەرىپ العاندىعىن جازباي تانيسىز. كەرىسىنشە, بۇل جاعىنان سايا توقمانعاليەۆا باسىمىراق ءتۇستى. بىراق سايانىڭ ءبىر كەمشىلىگى – ىشكى تراگەديالىق كۇيدى بەرۋدە كەيىپكەردىڭ جاندۇنيە تۇڭعيىعىنىڭ تەك بەتكى قاباتىن عانا مالتىپ ءوتۋى دەر ەدىك. تۇتاس فرانتسيا ەلىنىڭ تاعدىرى ءبىر ءوزىنىڭ يىعىنا تۇسكەنىن سەزىنۋ – قارشاداي بويجەتكەن تۇرماق, جاۋجۇرەك باتىردىڭ ءوزىن بەيجاي قالدىرماسى اقيقات. وسى تۇرعىدان كەلگەندە جاننا – ساياعا تەك داۋىس قۇبىلتۋمەن عانا شەكتەلمەي, جاۋىنگەر جاننانىڭ جالىن شارپىعان, قاۋىپ پەن قورقىنىش قاتار كەۋلەگەن جاندۇنيە ارپالىسىنىڭ الاساپىران كۇيىن ىشكى تۇيسىكتىڭ قىزمەتىن بەلسەندىرەك ىسكە قوسۋ ارقىلى جەتكىزۋ جاعى جەتىسپەدى. اكتريسا ەزۋىنە ءجيى-ءجيى ۇيىرىلگەن كۇلكى دە كوپ جاعدايدا ءوزىن-ءوزى اقتامادى. داۋىس مۇمكىندىگىمەن دە جۇمىس ىستەۋ رۋحى بيىك, ءتىنى مىقتى قايسار جاننانىڭ تابيعاتىن شىنايى بەرۋدە ارتىقتىق ەتپەيتىنىن الداعى ۋاقىتتا قاپەردە ۇستاسا, جالپى كەيىپكەر حاراكتەرى جان-جاقتى اشىلا تۇسەر مە ەدى دەگەن ءۇمىتتىڭ كوكەيگە ورنىققانىن اتاپ ءوتۋدى دە ماقساتىمىز سانادىق.
ال ەندى قوس اكتريسا ىزدەنىسىنە كولەڭكە تۇسىرگەن ورتاق كەمشىلىككە توقتالار بولساق, ول – اكە-شەشە, باۋىر ورتاسىنداعى مەيىربان جاننا; ەل سەنىمىنە يە بولۋ جولىندا بارىن سالا جانۇشىرعان وتكىر جاننا; قان مايدان ورتاسىنداعى نامىسى جانىلعان, رۋحى اسقاقتاعان, تۇلعاسى تۇعىرلانعان جاۋىنگەر جاننا; شىركەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ قىسپاعىنا تۇسكەن, ينكۆيزيتسيا جالىنىنا شارپىلار الدىنداعى ايىپكەر جاننا; ءومىر مەن ءولىم, مويىنسۇنۋ مەن تارك ەتۋ اراسىنداعى تاڭداۋ تالقىسىندا ويى ون, ساناسى سان ساققا شاشىراعان دارمەنسىز جاننا... – مىنە, وسىنداي الۋان ءتۇرلى سەزىم سەرگەلدەڭىندە سانسىراعان جاننانى ارقايسىسىن ءوز حاراكتەرىنە ساي, دراما ديناميكاسىنا لايىق وربىتۋگە كەلگەندەگى بىرسارىندىلىققا بوي الدىرىپ العاندىعى دەر ەدىك. ءار ارەكەتتە كوڭىل-كۇي قالىبىن وقيعا ورايى مەن قيمىل قۇبىلۋىنا ساي سانتاراپتاندىرسا, قاھارمان قىز بولمىسىن بەينەلەۋ بەدەرى بايىپ, كەيىپكەر كوڭىل-كۇي قاتپارلارىنىڭ كۇردەلەنە تۇسەرىنە سەنىم كامىل.
سپەكتاكل بارىسىندا نازارىمىزدى ايرىقشا اۋدارتقان ساحناگەرلەر شوعىرىنان كارل پاتشا رولىندەگى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇركەن وتەۋىلوۆتىڭ ويىنىنا ويىپ تۇرىپ ويىن بەرەر ەدىك. ەكىنشى قۇرامدا ويناعان ەرجان نۇرىمبەتتىڭ كارلى سىلبىر, بوساڭداۋ بولسا, نۇركەن وتەۋىلوۆتىڭ كەيىپكەرى مىنەز مىعىمدىعىمەن باۋراپ الدى. اكتەر ساراپتاۋىندا اۋمەسەر دە سۋجۇرەك, ۇشقالاق تا اپەندى پاتشا بەينەسى كەمەلىنە كەلتىرىلە كەيىپتەلىپتى. ءمىنەزى تۇراقسىزداۋ, ءسوزىنىڭ دە تۇرلاۋى جوق تاق يەسىنىڭ تابيعاتىن جەتكىزۋدەگى ساحناگەر شەبەرلىگى ءتانتى ەتۋمەن قاتار, ەزۋىڭىزگە كۇلكى دە ۇيىرەدى. جىميا وتىرىپ ويلاناسىز...
بۇل قويىلىم وسىعان دەيىن ابىلاي حان, كەنەسارى, گاملەت سىندى سالماعى سىناداي, قيۋى كۇردەلى ءرولدەردە ويناپ كەلگەن سىرىم قاشقاباەۆتى لاير بەينەسىندە ءمۇلدەم جاڭا قىرىنان كورسەتىپ بەردى. ەبەدەيسىز ساربازدىڭ اڭعال دا ادال ارەكەتى, قوبىرايعان قوبالاق قيمىلى سىرىمنىڭ نۇسقالاۋىندا جاڭا تىنىسىن اشىپتى. كوشون كەيپىنە ەنگەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءتىلەكتەس مەيراموۆ, جاننانىڭ اكەسى بەينەسىندە جۇرگەن بورانباي مولداباەۆ, يولانتا رولىندە كورىنگەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى جۇماگۇل مەيراموۆانىڭ ويىنى وزىندىك بەدەرىمەن ەستە قالدى. مەيرام قايسانوۆ بورديكۋرىنىڭ دا بوياۋى قانىق. كورەرمەندى گراف ۆاريكپەن قاۋىشتىرعان جانىبەك مۇساەۆ ويىنى دا كوڭىل قويىپ تاماشالاۋعا لايىق. تەاتردىڭ جاس ساحناگەرلەرى ولجاس جاقىپبەك پەن داستان ءالىمنىڭ نۇسقالاعان ءتانى كەمتار بولعانمەن, جانى ءمولدىر مۇگەدەگىڭنەن دارمەنسىز جاننىڭ كۇرەسكەر بولمىسىنداعى جىلىلىقتى سەزىندىك. ساحنادا ساناۋلى مارتە كورىنگەنىمەن, كوڭىلدى بەيجاي قالدىرمايدى. ال ينكيۆيزيتور قۋاندىق قىستىقباەۆقا «ۇرىسقاقتىقتان» ارىلىپ, قاتالدىق قالپىنا ەنۋ جولىندا ءالى دە ءبىرشاما ىزدەنىستىڭ قاجەت ەكەندىگى سۇرانىپ-اق تۇر.
«...سوكراتقا ۋ ىشكىزگەن, يواننا اركتى وتقا ورتەگەن, عايسانى دارعا اسقان, پايعامبارىمىزدى تۇيەنىڭ جەمتىگىنە كومگەن كىم؟ ول – كوپ, ەندەشە, كوپتە اقىل جوق!» تاريح پاراقتارىندا قاتپارلانعان ءداۋىر كەلبەتىن ۇلى اباي وسىلاي بەرەدى. ءيا, كوپ – توبىر. بىراق قاي داۋىردە دە سول اقىلسىز كوپتى ۇلى مۇراتتىڭ ءبيىگىنە شىعاراتىن تۇلعالار بولادى. جالىن جۇتقان جاننا د'ارك ەرلىگى سونىڭ دالەلى. دەمەك, ءبارى دە ادامنىڭ ىشكى قۋاتىنا, ياعني وزىمىزگە بايلانىستى.
نازەركە جۇماباي,
قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ونەرتانۋ ماگيسترانتى.
