ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ەرلىك كورسەتىپ, كەۋدەسىن وققا توسەگەن باتىر اعالارىمىزدىڭ ءبىرى – دۇيسەن سۇيەسىنوۆ. ول كىسى تۋرالى بىزگە اقپارات بەرگەن بالاسى ادىلعالي دۇيسەنوۆتىڭ جازعانىنا قاراعاندا, دۇيسەن اتامىز 1923 جىلى قازىرگى اتىراۋ وبلىسىنىڭ ماقات كەنتىندە تۋىپ, اتاقتى 316-شى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قاتارىنا ونىڭ «گەنەرال پانفيلوۆ اتىنداعى 8-ءشى گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسىنا» اينالعان كەزىندە, 1942 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا 19 جاسىندا كەلىپ, 1947 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنا دەيىن قىزمەت ەتكەن. گۆارديا لەيتەنانتى د.سۇيەسىنوۆ سوعىستاعى ەرلىكتەرى ءۇشىن قىزىل تۋ, ءى جانە ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى», سونداي-اق «قىزىل جۇلدىز» وردەندەرىمەن ناگرادتالعان. وسىناۋ 4 وردەنگە قوسا, وعان «ەرلىگى ءۇشىن», «اسكەري قىزمەتتەرى ءۇشىن», «لەنينگرادتى قورعاعانى ءۇشىن» جانە ت.ب. مەدالدار بەرىلگەن.
ارينە, ۇلى وتان سوعىسىندا ءتورت وردەن العان قازاق سيرەك. سوعان قاراعاندا, لەيتەنانت سۇيەسىنوۆتىڭ ەرلىكتەرى اتاماۋعا بولمايتىن كولەمدە بولعانى عوي.
پولك كومانديرى, گۆارديا پودپولكوۆنيگى گ.لوموۆ پەن شتاب باستىعى, گۆارديا مايورى ا.سۋحانوۆ قول قويعان ماراپاتتاۋ قاعازىنداعى ءبىر ەرلىك تۋرالى ايتا كەتەيىك. لەنينگراد قورشاۋىن بۇزۋ كەزىندە بولىمشە كومانديرى بولعان د.سۇيەسىنوۆ ءوزىنىڭ جاۋىنگەرلەرىن بىرنەشە رەت قويان-قولتىق ايقاسقا الىپ شىعادى. وسىنداي ءبىر ايقاستا ونىڭ جەكە ءوزى ءبىر ۋنتەر-وفيتسەردى جانە جاۋدىڭ بىرنەشە سولداتىن ۆينتوۆكانىڭ نايزاسىمەن شانشىپ ولتىرگەن. وسى شابۋىلدا ول اۋىر جارالانسا دا مايدان دالاسىن تاستاپ كەتپەي, جاۋىنگەرلەرىنە رۋح بەرىپ, ولاردىڭ العا باسۋىن تالاپ ەتكەن.
ال 1944 جىلدىڭ 19 قاڭتارىندا كازاچيحا دەرەۆنياسىنىڭ تۇبىندە بولعان ايقاستاعى كورسەتكەن ەرلىگى كەڭەس وداعى باتىرى اتاعىنا لايىقتى ەكەنى كورىنىپ تۇر. وسى ەرلىك تۋرالى ماراپاتتاۋ قاعازىندا: «...سوۆەرشيل گەرويچەسكي پودۆيگ نا كوتوروم ۆوسپيتىۆاەتسيا ۆەس ليچنىي سوستاۆ باتالونا. نەمەتسكي رۋچنوي پۋلەمەت سيلنو وبسترەليۆال پەرەدني كراي ناشەي وبورونى. توۆ.سۋيەسينوۆ ۆزيال رازرەشەنيە ۋ كومانديرا ۋنيچتوجيت پۋلەمەت پروتيۆنيكا ي س گراناتوي ۆ رۋكاح پوپولز ك نەمۋ. كوگدا توۆ. سۋيەسينوۆ پودپولز ۆپلوتنۋيۋ, پۋلەمەتچيك پىتالسيا راسسترەليات ەگو ۆ ۋپور, نو سۋەسينوۆ بروسيل گراناتۋ, گدە ودين نەمەتس بىل ۋبيت, ا ۆتوروي راستەرياۆشيس بەجال وستاۆيۆ رۋچنوي پۋلەمەت ي پارابەللۋم س پاترونامي», دەپ جازىلعان. بۇل پۋلەمەتى زىركىلدەپ تۇرعان امبرازۋرانى وشىرگەن ەرلىكتەن ەش كەم بولماسا كەرەك.
8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزيا قۇرامىندا ول كالينين, سولتۇستىك-باتىس جانە 2-ءشى بالتىق مايداندارىنا قاتىسادى. سونىڭ ىشىندە, 1942 جىلدىڭ قاڭتار-ءساۋىر ايلارىندا بولعان, دەميان وپەراتسياسىنا («دەميان قاپشىعى») دا قاتىسقان. نوۆگورود قالاسىنىڭ ءتۇبىندەگى دەميانسك قالاسىنىڭ جانىندا نەمىستىڭ ۇلكەن قولىن قورشاۋعا الىپ, جويىپ جىبەرۋدى كوزدەگەن بۇل شايقاس ءتورت ايعا دەيىن سوزىلىپ, اقىرىندا نەمىستەر قورشاۋدى بۇزىپ شىققان. الايدا, بۇل «قازاندىق» نەمىستىڭ 15 ديۆيزياسىن لەنينگراد شابۋىلىنا تارتۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ, ستراتەگيالىق جاعىنان كەڭەس اسكەرىنە زور پايدا بەرگەن. مىنە, وسى سوعىستا 8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزيانىڭ قۇرامىنداعى ءبىر ۆزۆودتىڭ كومانديرى بولىپ دۇيسەن سۇيەسىنوۆ تە سوعىسقان ەكەن. ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, ۆ.پولەۆويدىڭ «ناعىز ادام تۋرالى اڭىز» اتتى پوۆەسىندەگى باس قاھارماننىڭ ءپروتوتيپى, ۇشقىش الەكسەي مارەسەۆ 1942 جىلدىڭ 4 ساۋىرىندە ناق وسى دەميانسك قالاسىنىڭ تۇبىندە اتىپ تۇسىرىلگەن.
د.سۇيەسىنوۆ مايدان دالاسىندا جوعارىدا ايتقانىمىزدان دا باسقا بىرنەشە رەت جارالانىپ, ومىرىنە قاۋىپتى جاعدايلاردى باستان كەشكەن. 1945 جىلدىڭ 27-29 قاڭتارىندا گريەتەن دەرەۆنياسى ماڭىنداعى سوعىستا قازا تاپقان روتا كومانديرىنىڭ مىندەتىن وزىنە قابىلداپ, وسى شايقاستىڭ ءساتتى اياقتالۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان.
سونىمەن بىرگە, ول ديۆيزيا قۇرامىنداعى ەسىمدەرى ارتىنان بۇكىل ەلىمىزگە ءماشھۇر بولعان قازاق وفيتسەرلەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولعان. سونىڭ ىشىندە بىرنەشە جىل «سوتسياليستىك قازاقستان» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان») گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولعان مايور قاسىم ءشارىپوۆپەن جانە ت.ب. بىرگە سوعىسقان. سوعىستىڭ ءسال تىنىستاعان ءبىر كەزەڭىندە ونىڭ مايورلار ق.ءشارىپوۆ, ق.تىشقانباەۆ, كاپيتان ا.جىلقىباەۆ, لەيتەنانتتار س.شاۋمانوۆ, ءا.بايباتىروۆتارمەن بىرگە تۇسكەن سۋرەتى دە ساقتالعان. سونداي-اق, ونىڭ گەنەرال ي.پانفيلوۆتىڭ قىزى ۆالەنتينا پانفيلوۆامەن دە بىرگە تۇسكەن سۋرەتى قازىر وتباسىنىڭ قىمبات ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ءبىرى. كەۋدەسى وردەن-مەدالعا تولى د.سۇيەسىنوۆ اسكەر قاتارىنان تەك 1947 جىلى عانا بوساتىلادى. جەرگىلىكتى وكىمەت جاس وفيتسەردى بۇرىنعى گۋرەۆ وبلىسىنداعى ماقات اۋپارتكومىنىڭ نۇسقاۋشىسى قىزمەتىنە تاعايىندايدى. ال 1948-1950 جىلدارى ول وسىنداعى جاستار ۇيىمىن باسقارادى. ودان, 1950-1957 جىلدارى اۋپارتكومنىڭ بىرنەشە بولىمىندە مەڭگەرۋشى قىزمەتىن اتقارىپ, باسقارۋ اپپاراتىنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرەدى. ال 1957 جىلى ول وسى اۋداننىڭ پارتيا حاتشىلىعىنا سايلانادى. الايدا, بۇل قىزمەتتە ۇزاق بولماي, كەلەسى, 1958 جىلى وكىمەت ونى ەمبى اۋدانىنداعى دوسسور مۇناي ءوندىرىسى كاسىپورنىنا پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىن اتقارۋعا جىبەرەدى. ودان كاسىپورىن باستىعىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە اۋىستىرىلادى.
بارلىق تاپسىرىلعان مىندەتتەردى ادال اتقارىپ, جان اياماي ەڭبەك ەتكەن د.سۇيەسىنوۆتىڭ ەڭبەگىن وكىمەت جوعارى باعالاپ, ول بۇكىلوداقتىق جاستار وداعىنىڭ جانە قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالادى. 1964 جىلى 41 عانا جاسىندا ومىردەن وتەدى. ارتىندا بالاسى ادىلعالي قالعان. قازىر ودان داۋرەن ەسىمدى نەمەرەسى بار.
مىنە, «دەميان قاپشىعىنا» قاتىسقان ءبىر باتىر قازاقتىڭ تاعدىرى وسىنداي.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
