پارلامەنت

* ساۋال سالماعى

اتباسارعا قارجى كەرەك

سەنات وتىرىسىندا دەپۋتات سۆەتلانا جالماعامبەتوۆا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. وندا بىلاي دەلىنگەن: «سىزگە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن اتباسار اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ پروبلەمالارى بويىنشا ءوتىنىش جاساپ وتىرمىز. سۋ باسۋ جاعدايلارى بۇل وڭىردە بۇرىن دا بولعان, الايدا, بيىلعى احۋال اۋدان تاريحىندا بۇرىن بولماعان ناعىز تابيعي اپاتقا اينالعانى بەلگىلى. قىستا تۇسكەن قالىڭ قاردىڭ جانە كليماتتىڭ كۇرت جىلىپ كەتۋىنەن جاباي وزەنى تاسىپ قانا قويماي, دالادان ەلدى مەكەندەرگە توپان سۋ كەلدى. ەلدى مەكەندەرگە بارلىعى 460 ميلليون تەكشە مەتر سۋ اعىلدى. سونىڭ سالدارىنان اتباسار قالاسى, زارەچنىي كەنتى, بوريسوۆكا, پوكروۆكا, سميرنوۆكا, سادوۆوە اۋىلدارى تۇر­­­عىن­دارىنىڭ 500-دەن استام ءۇيى سۋ استىندا قالدى. 1,5 مىڭنان استام ادام جىلدار بويى جيناپ-تەرگەن مۇلكىنەن ايىرىلدى, 18 كوشە بۇزىلدى. بۇگىنگى كۇنى زياندى باعالاۋ جونىندەگى تاۋەلسىز ساراپتاما كوميسسياسى سۋ باسقان ايماقتاعى ۇيلەردى قاراپ تەكسەردى. ءبىراز ءۇي تولىق قيراعان, كوپتەگەن ءۇي اپاتتى جاعدايدا, ياعني تۇرۋ ءۇشىن جارامسىز, اسا كوپ ءۇي جوندەۋدى, ولاردىڭ ىشىندە ءبىر بولىگى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. مەملەكەت باسشىسىنا,  ۇكىمەتكە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن اۋدان حالقىن قولداعاندارى ءۇشىن ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. اتباساردا مينيستر ۆ.ك.بوجكو باستاعان توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى كوپ جۇمىس ىستەدى. اتباسارعا ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر ب.ساعىنتاەۆ كەلىپ كەتتى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن باستاپقى ۋاقىتقا 500 ملن. تەڭگە بولۋگە ۋادە بەرىلدى. تۇرعىنداردى كوشىرۋ, ولارعا ماتە­ريالدىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا وبلىس, اۋدان باسشىلارى اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋدا, قايىرىمدىلىق قورى اشىلدى, اقمولا جانە باسقا وبلىستار تۇر­عىن­دارىنان قاراجات پەن ازىق-ت ۇلىك كەلىپ تۇسۋدە. زارداپ شەككەن حالىققا 25 اەك مولشەرىندە ءبىر جولعى الەۋمەتتىك كومەك تولەنۋدە. ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جونىندەگى شارالار قولدانىلدى. سونىمەن قاتار, سۋ باسۋدىڭ سالدار­لارىن جويۋ – كەڭ اۋقىمدى جۇمىس. بۇل بۇزىلعان جانە اۆاريالىق ۇيلەردىڭ ورنىنا جاڭا تۇرعىن ۇيلەر سالۋ, زارداپ شەككەن, الايدا, جوندەۋگە كەلەتىن تۇرعىن ۇيلەردى جوندەۋ, بۇل اتباسار قالاسىنداعى بۇزىلعان كوشەلەردى رەكونسترۋكتسيالاۋ, مەكتەپتەردى جوندەۋ, بۇل زارداپ شەككەندەرگە جاردەماقىلار تولەۋ. جۇزدەگەن پاتەر سالۋ قاجەت بولىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا وسىنداي اپاتقا جول بەرمەۋ ءۇشىن سۋ تاسقىنىنان قورعاۋ جونىندە بوگەت سالۋ, سۋ وتكىزۋگە ارنالعان كوپىرلەردى جوندەۋ ماسەلەلەرىن جانە باسقا دا ءىس-شارالاردى قاتار شەشۋ كەرەك. قاجەتتى جۇمىستاردىڭ الدىن الا قۇنى 2,4 ملرد. تەڭگەگە باعالانۋدا. ماماندار اتباسار قالاسىنىڭ ۇنەمى سۋ باساتىن اۋماقتارىنىڭ  تۇرعىندارىن كەلەشەكتە قاۋىپسىز جەرلەرگە كوشىرۋ ورىندى بولادى دەگەن ۇسىنىستار ايتۋدا. ۇكىمەتكە تابيعي اپاتقا بايلانىستى پروبلەمالاردى اياعىنا دەيىن شەشۋگە جانە ونىڭ سالدارلارىن جويۋ ءۇشىن قاجەتتى قاراجات بولۋگە كومەك كورسەتۋ جونىندە ءوتىنىش جاساپ وتىرمىز». * دانەكەر

 تولەرانتتىلىققا تاربيەلەيدى

قازاقستان حالقى اسسام­­­­­بلەيا­سى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى اناتولي باشماكوۆ پەن ايماق باسشىسى سامات ەسكەندىروۆ م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سيتەتىندە وتكەن اسكەري شەرۋدى تاماشالاپ, جوعارى وقۋ ورنىندا جاڭادان تۇساۋى كەسىلگەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كافەدراسىنىڭ جۇمىسىمەن تا­نىستى. ونىڭ مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديدا­تى ­ليۋدميلا گريۆەننايا تولە­رانتتىلىققا, ۇلتتىق بىرلىككە تاربيەلەيتىن مۇنداي كافەدرا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا­لىق ۇلتتىق ۋنيۆەرسي­تەتى­نەن كەيىن ەكىنشى بولىپ اشىل­عا­نىن, عىلىمي جوبالار مەن باعدارلامالارعا قاتىسۋ جوس­پارلانىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. وسىنداعى اسكەري كافەدرادا بولاشاق وفيتسەرلەر دايارلانادى. قازىر ونىڭ قاتارىندا 200-گە جۋىق ستۋدەنت بار. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باس عي­ما­راتىنىڭ الدىنداعى الاڭدا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, اسكەري كافەدرا ساربازدارى, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ قاتىسۋىمەن وتان قورعاۋشى جانە جەڭىس كۇنىنە ارنالعان مەرەكەلىك شارادا سويلەگەن سامات ساپاربەك ۇلى پرەزيدەنتتىڭ ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋ ماسەلەسىنە ۇدايى نازار اۋدارىپ كەلە جاتقانىن, ءبۇ­­گىندە وتان قورعاۋشىلار قاتا­­رىندا ۇلى وتان سوعىسى ار­دا­گەرلەرىنىڭ نەمەرەلەرى مەن ءشو­بە­رەلەرى قىزمەت ەتەتىنىن جەت­كىزدى. ەلىمىزگە بەيبىتشىلىك سىي­لاعان سوعىس ارداگەرلەرىنە دەگەن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. جينالعان قاۋىمدى مەرەيلى مەرەكەلەرىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ور­ىن­باسارى اناتولي باشماكوۆ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى وڭداسىن ءاشىموۆ, كەشەگى مايدانگەر قا­سىم ءجۇنىسوۆ قۇتتىقتادى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان». سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. * ساۋالى مەن جاۋابى

سەن سالار دا مەن سالار...

وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ ماجىلىستە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن جاسادى. وسى تۇساۋكەسەردە ءماجىلىس دەپۋتاتى اندرەي بەگەنەەۆ ودان بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە جينالىپ قالعان 20 ملرد. توننا تەحنوگەندىك قالدىقتاردى وڭدەۋ بويىنشا قانداي شارالار قاراستىرىلاتىن بولادى دەپ سۇراعان ەدى. بۇل سۇراقتىڭ تۋى وتە ورىن­دى. ويتكەنى, پرەزيدەنت ن.نا­زار­باەۆ مينەرالدى رەسۋرستار جانە مەتاللۋرگيا جونىندەگى حا­لىقارالىق كونگرەستە تەحنوگەندىك قالدىقتاردى وزىندىك شيكىزات بازاسى رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ايتقان بولاتىن. شىنىندا دا, الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ بارىندە تەحنوگەندىك قالدىقتار قۇرىلىس ماتەريالدارىن جانە باسقا دا ونىمدەردى جاساۋعا كەڭىنەن قولدانىلادى. ءتۇرلى ەسەپتەۋلەرگە قاراعاندا, قالدىقتاردىڭ 1 پايىزىن وڭدەپ, پايدالانۋ – مينەرالدى-شيكىزاتتى كەشەنگە سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن 2 پايىزعا تومەندەتە الادى ەكەن. ماسەلەن, بەتون جاساۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن پورتلاندتسەمەنتتىڭ تاپشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ەسەسىنە قالدىقتاردان الىنعان مەتاللۋرگيالىق شلاكتاردى پاي­دالانساق, تسەمەنت شىعىنىن 30-40 پايىزعا دەيىن ازايتۋعا بو­لا­تىن كورىنەدى. دەمەك, قال­دىق­تار دەگەنىمىز, قولدىڭ استىن­دا­عى قازىنا. الايدا, اسەت يسە­كە­­شەۆ بۇل سۇراققا دەپۋتاتتى قا­ناعاتتاندىرارلىق جاۋاپ ايتا الماي, بۇل ماسەلەمەن قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى اينالىساتىنىن كولدەنەڭ تارتقان. «جازعان قۇلدا شارشاۋ جوق» دەگەندەي, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا دەپۋتات اندرەي بەگەنەەۆ ەندى ءوزىنىڭ سۇراعىن اتالعان ۆەدومستۆونىڭ باسشىسى نۇرلان قاپپاروۆقا جولداعان بولاتىن. ءوز ساۋالىندا دەپۋتات جوعارىدا ايتىلعان دايەكتەردى قايتالاي وتىرىپ, قولدانىلماعان تەحنوگەندىك قالدىقتاردىڭ كولەمى جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ, الەمەت جەردى الىپ بارا جاتقانىن دا ايتقان. ءسىزدىڭ مينيسترلىگىڭىزدە اتالعان قالدىقتاردى قولدانۋ بويىنشا باعدارلاما جاسالدى ما, ەگەر جاسالعان بولسا, ونىڭ ورىندالۋى قالاي بولىپ جاتىر, دەپ سۇراعان ەدى دەپۋتات. سول ساۋالعا جاۋاپ كەلىپتى. وندا مينيستر قازاقستاننىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» ءوتۋ ءجو­نىندەگى شارالار جوسپارىنا سايكەس, ونەركاسىپتىك قالدىقتاردى باسقارۋدىڭ باعدارلاماسىن ازىرلەۋ جونىندە ۇسىنىس ەنگىزۋ قاراستىرىلعانىن ايتا كەلىپ, وندا كەلەسى ماسەلەلەر قامتىلاتىنىن كولدەنەڭ تارتىپتى: «-قالدىقتاردىڭ ناقتى سانىن جانە پوليگونداردى ورنالاس­تىرۋ ورىندارىنىڭ جاي-كۇيىن كورسەتۋ ءۇشىن قالدىقتاردى جىكتەۋ قاعيدالارىن پىسىقتاۋ جانە ولاردى ەۋروپالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلتىرۋ; - ونەركاسىپتىك قالدىقتاردى توگەتىن ورىندارعا اۋديت جاساۋ; - ونەركاسىپتىك قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ينفراقۇرىلىمدارى مەن كاسىپورىندارىن قۇرۋ ءجو­نىندەگى جوسپارلار (سونىڭ ىشىندە ولاردىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ىنتالاندىرۋ شارالارىن ەنگىزۋ); - ەكولوگيالىق تەحنولوگيالار مەن ۇدەرىستەردى ەنگىزۋ جونىندەگى جوسپارلار». كورىپ وتىرعانىمىزداي, قالدىقتاردى وڭدەۋ ەمەس, ساناۋ, جىكتەۋ, «ەۋروپالىق ستاندارتتارعا كەلتىرۋ», «قالدىقتار توگەتىن جەرگە اۋديت جۇرگىزۋ», ت.س.س. جۇمىستار باسىم تۇر. قالدىقتاردى قايتا وڭدەيتىن ينفراقۇرىلىمدار مەن كاسىپورىندار قۇرۋ دا ۇسىنىس تۇرىندە ايتىلعان. ەڭ باستىسى, قاجەتتى باعدارلاما ءالى جاسالماعان. ال ەندى مينيستر ن.قاپپاروۆ جاۋابىنىڭ سوڭعى ابزاتسىنا نازار اۋدارايىق: «سونىمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ «يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى» اتتى 26.11.2004 ج., №1237 قاۋلىسىنىڭ 16-تار­ماعىنا سايكەس, تاۋ-كەن مەتال­لۋرگيالىق كەشەنىندەگى تەحنو­گەندىك قالدىقتاردى يگەرۋ ماسەلەسى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيا­لار مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىنە بەرىلگەن». ماسساعان, كەرەك بولسا! مي­نيسترلەر قالدىقتى وڭدەۋ جۇ­مىس­تارىن ءبىر-بىرىنە سىلتەپ وتىر. قىسقاسى, «سەن سالار دا مەن سالار, اتقا جەمدى كىم سالاردىڭ» كەرى. ال 20 ملرد. توننا قالدىق ودان ءارى كوبەيىپ, اسپانداپ بارادى... جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان». * الەۋمەتتىك قولداۋ الەۋەتى

مۇگەدەك جاندارعا مۇمكىندىك بەردى

ءسىرا, جۇمىر باستى پەندەنىڭ باستى ارمانىنىڭ ءبىرى – جۇمىسقا تۇرۋ, قىزمەتىنە ساي تابىس تابا ءبىلۋ بولسا كەرەك. ەشكىمگە ماسىل بولماي-اق, ءوز باسىڭدى, وتباسىڭدى اسىراي بىلگەنگە نە جەتسىن, شىركىن! ارينە, شىن ىقىلاس, نيەت, تاۋداي تالاپ بولسا ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابۋ قيىن ەمەس قوي. الايدا, بۇل ماسەلەدە مۇگەدەك جانداردىڭ اجەپتاۋىر داعدارىپ قالاتىنى بار. مامانداردىڭ زەرتتەۋىنە قارا­عاندا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ تولىق جۇمىسپەن قامتىلماۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى مىنادا كورىنەدى. ەڭ الدىمەن, باسشى ادامداردىڭ كوبىسىنىڭ مۇگەدەك جانداردى جۇمىسقا قابىلداۋعا ىنتاسى از. ال, اۋىلدا تۇراتىن مۇگەدەك جاندار ءۇشىن جۇمىس ورىندارى وتە تاپشى, ءتىپتى, مۇلدەم جوق دەسە دە بولادى. سونداي-اق, بۇل عا­رىپ جاندار الدە ىڭعايسىزدانادى, الدە ءتورت مۇشەسى ساۋ ادامدارمەن جارى­سىپ جۇمىس ىستەي المايتىنىن ءىش­تەي مويىنداپ, جاسىپ كەتە مە, ءاي­تە­ۋىر, ولاردىڭ كاسىپ ىزدەۋگە دەگەن ىن­­­تا­سىنىڭ تومەندىگىن دە مويىن­داۋى­­­مىز قاجەت. مىنە, ەلباسى ن.نا­زار­­باەۆتىڭ بيىلعى جولداۋى وسىناۋ مۇگەدەك جانداردىڭ جۇمىسپەن قام­تىلۋ مۇمكىندىگىن مولايتىپ, ءومىر­لەرى­نە تىڭ سەرپىن بەرگەنى انىق. قازىرگى تاڭدا جامبىل وبلىسىندا 40 مىڭداي مۇگەدەك جان  تۇرادى. وتكەن جىلى ۋاكىلەتتى ورگاندارعا ءوتىنىش بەرگەن 352 مۇگەدەكتىڭ 86,4 پايىزى جۇمىس ورىندارىمەن قامتىلىپتى. ارينە, بۇل جامان كورسەتكىش ەمەس. بيىل دا بۇل ءىس جالعاسىن تابۋدا. سونىڭ ىشىندە وبلىس ورتالىعىنداعى ەلەكتر شامدارىن شىعاراتىن «ەنەردجي تاراز» جشس بۇل ىسكە جاقسى قولداۋ كورسەتىپ ءجۇر. جاقىندا بۇل كاسىپورىن 10-عا جۋىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى جۇ­مىسقا قابىلدادى.  نەگىزى بۇل مەكەمەگە ارنايى كۋرستاردان وتكەن مامان­دار عانا كەلەتىن. بىراق, كاسىپورىن باس­شى­لىعى نەسىبەسىن ەڭبەكتەن ىزدەگەن وسى­ناۋ عارىپ جاندارعا ۇلكەن مۇمكىن­دىك بەردى. تاعدىردىڭ جازۋى شىعار, ولگا كولپاكوۆا تۋمىسىنان مىلقاۋ ەكەن. بىراق تىرلىككە پىسىق, يكەمدى ولگا بۇعان دەيىن تىگىن اتەلەسىندە جۇمىس ىستەپتى. الايدا, كوپ ۇزاماي اتەلە جا­بىلىپ, جاس قىز جۇمىسسىز قال­عان. ەندى مىنە, ەلەكتر شامدارىن شى­­عاراتىن كاسىپورىنعا جۇمىسقا تۇر­­عان بوي­­جەتكەن ءبىر ايدىڭ ىشىندە مۇندا­­عى­لارمەن تەز ءتىل تابىسىپ, ءتىرلى­گىن ءدوڭ­گەلەتىپ الىپ كەتتى. قازىر ول قۇر­بى­لا­رى­مەن قاتار وتىرىپ, ديود سىم­دارىن جال­عايدى. كاسىپورىن باسشىلىعى وسىناۋ جانداردىڭ تەز ۇيرەنىپ كەتۋى ءۇشىن ارنايى سۋردواۋدارماشىنى دا جۇ­مىسقا قابىلداپتى. سونىڭ كومە­گى ار­قاسىندا ولگامەن ەپتەپ تىلدەس­تىك. «مۇگەدەكتىگىمە بايلانىستى جاردەم­اقى الامىن. بىراق ەڭبەكپەن تابىلعان نان ءتاتتى عوي. ەل سياقتى سە­­نىڭ دە قو­لىڭنان ءىس كەلەتىنىن, ەلگە پاي­داڭنىڭ ءتيىپ جاتقانىن سەزىنۋ دە ءبىر باقىت», دەيدى ءجۇزى بال-بۇل جانعان ولگا. ال, وسىندا جۇمىسقا تۇرعان جان­نىڭ ءبىرى يگور لۋتياەۆ بۇل كاسىبىن تەز مەڭگەرىپ العانىن ايتىپ اعىنان جارىلۋدا. كاسىپورىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا بارىنشا قولايلى جاعداي جاسالعان. تەگىن تاماق بەرىلەدى. قىز­مەتتىك كولىك جۇمىسقا اپارىپ, الىپ قايتادى. كاسىپورىننىڭ قامتاماسىز ەتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى رامازان بايازيتوۆ جۇمىسقا جاڭادان تۇرعان بۇل جانداردىڭ تىرلىككە وتە ۇقىپتى, جاۋاپتى, ەڭبەك ەتۋگە دەگەن ىقىلاستارى زور ەكەنىن ايتادى. مىنە, قايراتى مەن جىگەرى مۇقال­ماعان وسىناۋ عارىپ جاندار تاعدىردىڭ قيىندىعىنا مويىنۇسىنباستان ەلدىڭ دامۋى مەن وركەندەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن وسىلايشا قوسىپ وتىر. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان». جامبىل وبلىسى. * پارلامەنتشى پايىمى

ىنتالاندىرۋ – ىقىلاس ارتتىرۋ امالى

ءبىز كۇنى كەشە عانا وتان قورعاۋشى كۇنىن اتاپ وتتىك. اسكەري قىزمەت ادامزات عۇمىرىنىڭ ەرەكشە جانە اسا ماڭىزدى ءتۇرى بولىپ تابىلادى. تاريحتىڭ بارشا كەزەڭدەرىندە ءبىزدىڭ وتانداستارىمىز ءومىرىن اسكەري قىزمەتكە ارناپ, قولدارىنا قارۋ الىپ, ەلىمىزدى قورعاۋعا دايىن تۇرعان. ەلىن ءسۇيۋ, وتانىن قورعاۋ قاشاندا ەر جىگىتتىڭ پارىزى بولعان. ساربازداردىڭ جاۋىنگەرلىك ەڭبەگى بۇگىنگى كۇنى دە ءوز ماڭىزدىلىعىن جوعالتقان جوق. ەلىمىزدە كەيىنگى جىلدارى اسكەري قىزمەتتەگى ناقتى جاعداي تۇبەگەيلى وزگەردى. وسىعان بايلانىستى, اسكەري كادرلار قىزمەتىنە ۋاجدەمەلىك سيپاتتا كوڭىل ءبولۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. قورعانىس مينيسترلىگى, ۇلتتىق ۇلان, ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا قىزمەتى قاتارىندا قىزمەت اتقارۋ جاستار ءۇشىن ابىرويلى مىندەت بولۋى ءتيىس دەسەك, اسكەري قىزمەتتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋدىڭ ىقپالدى تۇرلەرىنىڭ ءبىرى ساربازداردى مەدالدارمەن جانە ەرەكشەلىك بەلگىلەرىمەن ماراپاتتاۋ بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستان قا­رۋلى كۇشتەرىنىڭ 40 پايى­زى عانا مەرزىمدى اسكەري قىز­مەتشىلەرى ەسەبىنەن قۇرالادى. ال مەرزىمدى قىزمەت ۋا­قىتتىڭ بوس وتكىزىلۋىمەن بايلانىستىرىلماس ءۇشىن, ونى اسكەري بورىشتى تابىستى وتكىزۋ سيمۆولدارىمەن, ياعني ۆەدومستۆولىق مەدالدار جانە ۇزدىكتىلىك بەلگىلەرىمەن ماراپاتتاۋ ارقىلى ىنتالاندىرىلۋى ءتيىس. اسكەردىڭ جانە اسكەري قىزمەتتىڭ جا­عىمدى مارتەبەسىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا, مەرزىمدى قىزمەتتى وتەيتىندەردىڭ اسكەردەن كەۋدەسىنە مەدال مەن بەلگىلەر تاعىپ قايتۋى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ الدىندا اسكەري قىزمەتتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋمەن قاتار, ءوز وتانىنا قىزمەتتىك بورىشىن اتقارعان ازاماتتىڭ ءوزىن-ءوزى باعالاۋىن كۇشەيتۋىنە زور ىقپالىن تيگىزەدى. سوندىقتان, ەل الدىنداعى جاۋىنگەرلىك پارىزىن ادال وتكەرگەن ازاماتتارىمىز العىسقا لايىق. ولارعا قۇرمەت ارقىلى جاستاردىڭ رۋحىن كوتەرەمىز. ەلىمىزدە ۆەدومستۆولىق ناگرادالار تىزىمىنە سايكەس, مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتەگى ساربازعا تەك توسبەلگىلەر عانا بەرىلەدى («شەكارا قىزمەتىنىڭ ۇزدىگى», «قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ۇزدىگى», «ىشكى اسكەرلەر قىزمەتىنىڭ ۇزدىگى», «ۇزدىك قۇتقارۋشى-جاۋىنگەر», «سپورتشى-جاۋىنگەر»). بۇل بەلگىلەرگە تەك ساناۋلىلارى عانا قول جەتكىزە الادى. قازىرگى نارىقتىق ەكونوميكا كەزەڭىندە مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتە بولۋدىڭ ءوزى دە ەرلىك. سوندىقتان ءبىز ساربازدارىمىزدى توسبەلگىلەرىمەن عانا ەمەس, مەدالدارمەن ماراپاتتاعانىمىز ءجون. ال, مەدالدارعا كەلسەك, 10 جىلدان 20 جىلعا دەيىن ءمىن­سىز قىزمەت اتقارعانى ءۇشىن بەرىلە­تىن «ءمىنسىز قىزمەتى ءۇشىن» مە­دالىنە مەرزىمدى قىزمەت ساربازىنىڭ قولى مۇلدە جەت­­پەيدى. ەگەر, حالىقارالىق تاجىريبەگە جۇگىنسەك, رەسەي فەدەراتسياسىندا مەرزىمدى قىزمەت سولدات­تارىن ماراپاتتاۋ جۇيەسىندە 40-تان استام ۆەدومستۆولىق مەدالدار مەن بەلگىلەر قاراس­تىرىلعان, اقش قارۋلى كۇشتەرىندە مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن قاتار, مەرزىمدى قىزمەت سولداتتارى اسكەري جانە اسكەري ەمەس جەتىستىكتەرى ءۇشىن اقش قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ بىرقاتار ۆەدومستۆولىق مەدالدارىمەن ماراپاتتالادى. سونىمەن قاتار, بۇل ەلدەردە مەرزىمدى قىزمەتىن وتەگەن سولداتتارعا جوعارى ءبىلىم الۋعا مەملەكەتتىك گرانتتار قاراستىرىلادى. وسىعان بايلانىستى, جاستاردىڭ وتان الدىنداعى ازاماتتىق بورىشى مەن نە­گىزگى كونستيتۋتسيالىق مىندەتىن ورىنداۋعا دەگەن پاتريوتتىق سەزىمىن وياتىپ, قۇلشىنىسىن ارتتىرۋ, مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ماقساتىندا وتان قورعاۋشى كۇنىنە نەمەسە اسكەري قىز­مەتتىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى مەر­زىمدى قىزمەت ساربازدارىن ماراپاتتاۋعا ارناپ قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ, ۇلتتىق ۇلان, شەكارا قىزمەتى اسكەرى­نىڭ «ادال قىزمەتى ءۇشىن» ۆەدومستۆولىق مەدالىن تابىس­تاۋ جانە وتان الدىنداعى مىندەتىن ۇزدىك اتقارعان سار­بازدارعا مەملەكەتتىك گرانتتار ارقىلى جوعارى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى, تاعى دا باسقا الەۋمەتتىك قولداۋلار كورسەتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولماق. الماس تۇرتاەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى. *جاڭا كىتاپ

بۇگىننەن – بولاشاققا!

پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى حۋساين ۆاليەۆتىڭ «تورلە, ماڭگىلىك ەل» اتتى كىتابى جارىق كوردى. اۆتوردىڭ بۇل كىتابىنا كۇندەلىكتى ءباسپاسوز بەتتەرىندە, ەلەكتروندى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان ماقالالارى مەن سۇحباتتارى, الەمدىك دەڭگەيدە وتكەن ءتۇرلى فورۋمدار مەن كونفەرەنتسيالاردىڭ القالى جيىندارىندا سويلەگەن سوزدەرى توپتاستىرىلعان. كىتاپتان سەناتوردىڭ ءوز قولىنان وتكەن زاڭ جوبالارى مەن ۇكىمەتكە جولدانعان ساۋالدارىن دا وقۋعا بولادى. حۋساين حاسەن ۇلىنىڭ مۇنان بۇرىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىل­دى­عىنا ارناپ, «پرەزيدەنت جانە الەم» اتتى كىتابى وقىرمان قو­لىنا تيگەن ەدى. سەناتور جاڭا كىتا­بىندا دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىنە سىڭىرگەن ولشەۋسىز ەڭبەگىنە شولۋ جاساي وتىرىپ, ونىڭ الەمدىك قوعامداستىقتا كەڭىنەن مويىندالعانىن اتاپ وتەدى. الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياسات­كەردىڭ جاھاندىق باستامالارى تۋرالى اڭگىمەلەيدى. ەلباسىنىڭ جاھاندىق ەكولوگيالىق ەنەر­گيا­نىڭ قوعامدى تۇراقتى دامىتۋداعى جانە «جاسىل ەكونوميكا» باعدارلاماسى, «G-global» باستاماسى», «داعدارىستىڭ كىلتى» باعدارلامالىق ماقالا­سى, بولاشاقتا وتكىزىلەتىن «كەلەشەك­تىڭ ەنەرگياسى» اياسىنداعى ەكسپو-2017, «قازاقستان-2050» سترا­تەگياسى سىندى قۇندى ەڭبەكتەرى تەك قازاقستاندى دامىتۋدا عانا ەمەس, ادامزات الدىنداعى الەمدىك پروبلەمالاردى شەشۋدە ماڭىزدى ورىن الادى. ال مۇنىڭ بارلىعىنان مەملەكەتتىك, ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ, جالپى جاستاردىڭ جانە جۇرتشىلىقتىڭ الارى مول. اۆتور كىتابىنىڭ العىسوزىندە وسى شىعارماسىنىڭ اتىنا توقتالىپ وتەدى. «تورلە» ءسوزىنىڭ ماعىناسىن تاراتىپ ايتار بولساق, «قۇرمەتتى ورىنعا شىعىڭىز» دەگەن ءىلتيپاتتى بىلدىرەدى. مۇنداي مارتەبەلى ورىنعا ەلىمىزدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان ۇلتتىق اتاۋىن يەمدەنگەن «قازاقستان مەملەكەتى» ءاردايىم لايىقتى ەكەنى ءسوزسىز», دەي كەلىپ, «كىتاپتىڭ «تورلە, ماڭگىلىك ەل» دەپ اتالۋى بارلىق قازاقستان حالقىنىڭ جانە ونىڭ كوپ عاسىرلىق تاريحىنىڭ جيىنتىق بەينەسىن بەرىپ تۇر», دەپ وي تۇيىندەيدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي.