ماسەلەن, شاردارا اۋدانىندا اعىن سۋ ماسەلەسى وزەكتى. بيىل 57 800 گەكتار سۋارمالى ەگىستىك القاپقا اگروقۇرىلىمدار تاراپىنان ءارتۇرلى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلى ەگىلگەن. وسى ەگىستىك القاپقا سور شايۋ, ىلعالداندىرۋ جانە ەگىلگەن داقىلدارعا جازعى ۆەگەتاتسيالىق سۋارۋ جۇمىستارىنا قاجەتتى سۋ ءليميتىن ءبولۋ ءۇشىن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى «ارال-سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسياسى» رمك مەكەمەسىنە سۇرانىس حات جولدانىپ, سۇراتىلعان سۋ مولشەرىنىڭ 30 پايىز كولەمى قىسقارتىلىپ, اۋدانعا 749,090 ملن تەكشە مەتر اعىن سۋ ءليميتى بەكىتىلدى. اعىن سۋدى ۇنەمدەۋدە جانە قىسقا مەرزىمدە القاپتاردى سۋارۋدا اۋداندا يدججج-2 جوباسى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار ءوزىنىڭ وڭ ناتيجەسىن بەرۋدە. شارۋالار ەگىستىك القاپتارعا كوكتەمگى سور شايۋ, ىلعالداندىرۋ جۇمىستارىنا 124,29 ملن تەكشە مەتر اعىن سۋ پايدالانعان بولسا, جازعى ۆەگەتاتسيالىق سۋارۋ ماۋسىمى بارىسىندا جوبامەن الدىن الا ەسەپتەۋ ناتيجەسى بويىنشا 227,92 ملن تەكشە مەتردى قۇراپ, سۋارۋ ماۋسىمدارىنا 352,21 ملن تەكشە مەتر اعىن سۋ ەگىستىك القاپتارعا جەتكىزىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. اۋدان اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, جۇيەلى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە اۋداندا كوكتەمگى جانە جازعى ۆەگەتاتسيالىق سۋارۋ جۇمىستارى بارىسىندا شارۋالار تاراپىنان سۋ جەتىسپەۋشىلىگى ماسەلەلەرى ورىن العان جوق. قازىرگى تاڭدا «كازسۋشار» رمك مەكەمەسى تاراپىنان شارۋالاردىڭ سۇرانىستارىنا سايكەس ەگىستىك القاپتارعا قاجەتتى سۋ كولەمى تولىقتاي جەتكىزىلىپ بەرىلۋدە. اعىن سۋ جەتىسپەۋشىلىگىن جويۋ ماقساتىندا وتىرار اۋدانىنداعى «قىزىل تۋ» ستانساسىندا ورنالاسقان 4 دانا سنپ-500 ماركالى ناسوستارىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, قولدانىسقا بەرىلگەن. بۇگىندە د.التىنبەكوۆ كانالى ارقىلى 6,5 م/س سۋ بوساتىلسا, ارىس وزەنىندەگى سىرداريا وزەنىنىڭ كەرى تەپكىسىنەن ناسوس ستانساسى ارقىلى كانالعا قوسىمشا 2 م/س سۋ تاستالۋدا. جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە تالاپتى اۋىلىنىڭ سەگىز تام تۇسىنداعى ەگىن القاپتارى تولىعىمەن سۋارىلىپ, قوعام اۋىل وكرۋگى شارۋالارىنىڭ ماسەلەسى شەشىمىن تاپتى. ەندىگى كەزەكتە قارعالى اۋىل وكرۋگىنىڭ وتىرار ەلدى مەكەنى اۋماعىنداعى ەگىس القاپتارىنا سۋ جەتكىزۋ باستى نازارعا الىنىپ وتىر.
كەلەس اۋدانىندا دا قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بىرقاتار شارا قولعا الىندى. وبلىس اكىمىنىڭ حالىقپەن كەزدەسۋىندە كوتەرىلگەن قۇرىلىسى توقتاپ قالعان ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرى شەشىمىن تاپتى. گازبەن قامتۋ, ساپالى ەلەكترمەن جانە اۋىز سۋمەن قامتۋ سەكىلدى وزەكتى پروبلەمالاردى شەشۋ باعىتىنداعى جۇمىستار قايتا جانداندى. اتاپ ايتقاندا, كەلەس اۋدانىنداعى «اباي» اگتس-ءنىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن تامىز ايىنىڭ سوڭىندا اياقتاپ, قابىلداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا. ياعني 2019 جىلى باستاۋ العان قۇرىلىس اراعا ۋاقىت سالىپ, قايتا جانداندى. نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالىپ, پايدالانۋعا تاپسىرىلعان جاعدايدا اباي اۋىلى, قوشقاراتا, ۇشقىن, بىرتىلەك اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن تولىق تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە «اباي» اگتس قۋاتى جەتەتىن بولادى. وبلىستىڭ وڭتۇستىك اۋماعىندا ورنالاسقان 5 – كەلەس, سارىاعاش, ماقتاارال, جەتىساي, شاردارا اۋداندارىن ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 220/110/10 كۆ «قىزىلاسكەر» قوسالقى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىنا 7,2 ملرد تەڭگە جانە وسى «قىزىلاسكەر» قوسالقى ستانساسىنان ەكى 110 كۆ ەلەكتر جەلىسىن (91 كم ەج) سالۋ قۇرىلىسىنا 1,8 ملرد تەڭگە جوسپارلانعان. وبلىس اۋماعىنداعى ەلدى مەكەندەردى ساپالى, تۇراقتى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ 2019-2022 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارا جوسپارىنا سايكەس 200-گە جۋىق اۋىلدى ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن تولىعىمەن قامتۋ كوزدەلگەن. بۇل ورايدا 2018 جىلى 4 دانا اۆتوترانسفورماتور ورناتىلىپ جانە سارىاعاش اۋدانىندا ورنالاسقان جىلعا قس-نان «قىزىلاسكەر» قس-نا دەيىن 72,2 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى جۇرگىزىلىپ, جۇمىستار تولىعىمەن اياقتالعان. وسى نىساندى قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مامىر ايىندا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 188,5 ملن تەڭگە قارجى قارالىپ, جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. «قىزىلاسكەر» قس قۇرىلىس جۇمىستارىن قىركۇيەك ايىندا اياقتاپ, قابىلداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. ناتيجەسىندە, وبلىستىڭ وڭتۇستىك ايماقتارى ونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى نىساندارى تۇراقتى جانە ساپالى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتىلادى.
تۇركىستاندىقتاردىڭ تاراپىنان تۇسكەن ساۋالدىڭ كوبى الەۋمەتتىك سالالارعا, قوعامدىق كولىك, زاڭداستىرۋ, جول مەن كارىز جۇيەلەرىنە قاتىستى بولدى. اتاپ ايتقاندا, مۇگەدەكتەردى تاسىمالداۋ بويىنشا الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋگە ارنالعان اۆتوموبيل, ياعني ينۆاتاكسي سانىن كوبەيتۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. بۇل ورايدا قالا اۋماعىندا 7 اۆتوكولىك تاسىمالدايتىنى, جىل سوڭىنا دەيىن ولاردىڭ سانى ارتاتىنى ايتىلدى. سونداي-اق كەزدەسۋدە تۇرعىندار قالانىڭ كەي اۋداندارىنداعى ينتەرنەت جەلىسى ساپاسىنىڭ تومەندىگىن جەتكىزدى. قوسىمشا جاڭا بازالىق ستانسالار سالۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعانىن ايتقان وبلىس اكىمى ەل اراسىندا پايدا بولعان «راديوفوبيادان» ارىلۋعا شاقىردى. ياعني تۇرعىنداردىڭ بازالىق ستانسالاردىڭ ادام دەنساۋلىعىنا زيان ەكەنىن ايتىپ, ارىزدانۋى تۇساۋ بولاتىنىن جەتكىزدى. تۇرعىندار تاراپىنان تۇركىستانعا جاڭا بالالار اۋرۋحاناسى قاجەتتىلىگى دە ايتىلدى. بۇل ماسەلە كەلەر جىلدىڭ ەنشىسىنە قالدى. جوسپاردا بار 190 ورىنعا ارنالعان اۋرۋحانا قۇرىلىسى كەلەسى جىلى باستالاتىن بولادى. وڭىردە اۋىز سۋ, ساپالى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋ ماسەلەسى دە بىرتىندەپ شەشىمىن تاپپاق. مىسالى, «وگەم وزەنىندە سۋ ەلەكتر ستانسالارى كاسكادى» جوباسى بويىنشا وبلىسقا 293,3 ملرد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلاتىن بولادى. جوبانىڭ بولجامدى قۇنى – 722,8 ملرد تەڭگە. قۇرىلىس 2024-2026 جىلدارى جۇزەگە اسىرىلادى. «اتالعان جوبا ىسكە اسقان جاعدايدا وبلىستىڭ وڭتۇستىگىندەگى تۇرعىنداردى تۇبەگەيلى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن بولامىز. جىل سايىن ەلىمىزدە ەلەكتر دەفيتسيتى بايقالىپ كەلەدى. وبلىسقا قاجەتتى ەلەكتر قۋاتىنىڭ 80%-ى سىرتقى كوزدەردەن تاسىمالدانادى (قاجەتتىلىك 320 مۆت). اتالعان ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ ماقساتىندا «سامۇرىق-قازىنا» اق-مەن بىرلەسىپ, 1 000 مۆت گاز ستانساسىن (پگۋ) سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بيىل 15 شىلدەدە اۋكتسيون وتكىزىلىپ, جەڭىمپازى بولىپ «پگۋ تۇركىستان» جشس-ى انىقتالدى. قۇرىلىس كەزىندە 2 000-2 500, پايدالانۋ كەزىندە 200-250 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى», دەدى ومىرزاق شوكەەۆ تۇركىستاندىقتارمەن كەزدەسۋدە. سونداي-اق كەزدەسۋدە كوكتەمدە كوتەرىلگەن جالپىعا ورتاق ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگى جۇزەگە اسقانى ايتىلدى. «جالپى, حالىقپەن كەزدەسۋ مەن جەكە قابىلداۋ بارىسىندا 32 ماسەلە كوتەرىلدى. ونىڭ ىشىندە 23-ءى ءوز شەشىمىن تاپتى, قالعان 9-ى شەشىلۋ ۇستىندە. كەيبىر ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن زاڭ اياسىندا بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرۋ ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان بۇل باعىتتا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, مىندەتتى تۇردە شەشىمىن تاباتىن بولادى», دەدى وبلىس اكىمى. شەشىمىن تاپقان ماسەلەلەردى دە ايتا كەتەلىك, تۇركىستان قالاسىندا وبلىستىق جەدەل مەديتسينالىق كومەك ستانساسى شىلدە ايىندا پايدالانۋعا تاپسىرىلدى. وبلىس ورتالىعىنان بالتاكول باعىتىنىڭ شىعا بەرىسىندەگى جانگەلدين كوشەسىن قايتا قۇرۋ جوباسى بويىنشا بيىلعا 944 ملن تەڭگە قارجى قارالدى. نىسان كەلەر جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا اياقتالادى. سونداي-اق ب.ساتتارحانوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان سپورت كەشەنى ورنىنان قازىرگى زاماناۋي ۇلگىدەگى سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. جوباعا بيىل 1,7 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. نىسان قۇرىلىسى 2023 جىلى اياقتالادى. وتىرار شاعىن اۋدانىنداعى 5 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ جان-جاعىن رەتتەۋ بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى باستالدى. جاقىندا پرەزيدەنت ساياباعى مەن العاشقى تۋريستىك-رەكرەاتسيالىق ورتالىعى اشىلدى. قالا اۋماعىندا قالالىق ساياباق ىسكە قوسىلىپ, «جەتىكولدە» بالىق اۋلاۋ ماۋسىمى باستالدى. تۋريزم دامىپ كەلەدى.
ءساۋىر ايىندا وتكەن كەزدەسۋدە ساۋران اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى 30-عا جۋىق ماڭىزدى ماسەلە كوتەرگەن بولاتىن. سونىڭ تەڭ جارتىسى بۇگىندە جۇزەگە اسقان. مىسالى, ساۋىردە ەسكى يقان اۋىلدىق وكرۋگى تۇرعىندارى اعىن سۋ باعاسىنىڭ قىمباتتىعىنا شاعىمدانعان ەدى. بۇل باعىتتا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, قازىرگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ەگىستىك القاپتارىنا قاجەتتى اعىن سۋدىڭ تاريفتىك باعاسى 251 تەڭگە بولىپ بەلگىلەندى. بۇرىنعى تاريف – 787 تەڭگە بولعان. تابيعي گازبەن 11 ەلدى مەكەندى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, 4 اۋىل گازعا قوسىلدى. قالعان 7 ەلدى مەكەن «ەسكى يقان» اگتس ارقىلى گاز تۇتىنادى. بۇگىندە اگتس-ءنى مەترولوگيالىق اتتەستاتتاۋ وتكىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. تامىز ايىندا ونى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. سودان كەيىن 7 ەلدى مەكەن كەزەڭ-كەزەڭىمەن تابيعي گازعا قوسىلادى. ساۋران اۋدانىنداعى وبلىستىق ماڭىزى بار «ىنتالى» اۆتوموبيل جولى جوندەلۋدە. جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلگەن. اۋدان ورتالىعىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 5 اكىمشىلىك عيماراتى بوي كوتەرەدى. بۇعان رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىندى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 3 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىنا 1 ملرد تەڭگە قارالدى. شورناق اۋىل وكرۋگى, قوسمەزگىل ەلدى مەكەنىندەگى 300 ورىندىق مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى. ءبىلىم ۇيالارى ورانعاي مەن يباتا ەلدى مەكەنىندە سالىنۋدا. شورناق ەلدى مەكەنىنە اۋىز سۋ, كارىز جۇيەسى مەن ەلەكتر جەلىلەرىمەن جابدىقتاۋعا ارنالعان ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم تارتۋ جۇمىستارىنا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 25 ملن تەڭگە بولىنگەن. اۋدان ورتالىعىن اۋىز سۋ جۇيەلەرىمەن قامتۋ جۇمىستارىنا ۇلتتىق قوردان قاراجات بولىنگەن, نىساندار جىل قورىتىندىسىمەن پايدالانۋعا بەرىلەدى. «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا 2 ەلدى مەكەندە 7 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا.
